Halk bankaları bastı paraları çekmeye başladı: Koca ülke işte böyle çöktü

"YAPISAL SORUNLAR ÇÖZÜLMEDEN ERTELENDİ"

1993 yılında Riad Salameh'in Lübnan Merkez Bankası Başkanı olmasıyla birlikte, ülke Lübnan lirasını dolara sabitleyen bir model benimsedi. Bankalar yüksek faiz oranlarıyla mevduat çekerek bu kaynakların büyük bölümünü devlete ve Merkez Bankası'na aktardı. Ancak yeni döviz girişleri yavaşladıkça sistem yükümlülüklerini karşılamaktan aciz kaldı.

2016'da uygulanan "finansal mühendislik" operasyonları Merkez Bankası rezervlerini yaklaşık 41 milyar dolara çıkardı. Bu hamle, bankaların devlete ve merkeze bağımlılığını artırırken yapısal sorunları çözmedi, sadece erteledi.

2019'da döviz girişlerinin azalmasıyla kriz belirginleşti. Ekim ayında başlayan kitlesel protestoların ardından bankalar geçici olarak kapatıldı. Açıldıklarında ise para çekme ve transferlerde kısıtlamalar getirildi. Kapsamlı bir sermaye kontrolü yasası bulunmaması nedeniyle mevduatlar hesaplarda görünürken, vatandaşlar paralarına erişemeye başladı.

Lübnan lirasının değer kaybetmesiyle birlikte mevduatların gerçek değeri hızla eridi. 7 Mart 2020'de hükümet, 1,2 milyar dolarlık Eurobond ödemesini durdurarak tarihinin ilk devlet borcu temerrüdünü ilan etti. Hazırlanan kurtarma planı ise kayıpların kimin karşılayacağına dair anlaşmazlıklar nedeniyle uygulanamadı.

"EN AZ 7 KİŞİ BANKA ŞUBESİNİ BASMIŞTI"

2022'ye gelindiğinde kriz, mevduat sahiplerinin banka şubelerine zorla girmesine kadar sürüklendi. Bir hafta içinde en az 7 kişinin parasını çekebilmek amacıyla banka şubelerini basması, sistemin çaresizliğini simgeledi.

Sally Hafız'ın Eylül 2022'de bir bankayı basarak kız kardeşinin tedavi masrafları için parasını istemesi, krizin en çarpıcı örneklerinden biri oldu. Dünya Bankası, Lübnan'daki durumu 1850'den bu yana dünyanın en ağır krizlerinden biri olarak nitelendirdi.

Riad Salameh, yaklaşık 30 yılın ardından Temmuz 2023'te Merkez Bankası Başkanlığı görevinden ayrıldı. Zimnete para geçirme, sahtecilik ve haksız zenginleşme suçlamalarıyla karşı karşıya kalan Salameh'in dönemi sona erse de kriz bitmedi.

Lübnan'ın bankacılık krizini yalnızca Salameh'e bağlamak sistemin çöküşünü tam olarak açıklamıyor. Krizin temelinde, hükümetlerin, Merkez Bankası'nın, ticari bankaların ve siyasi aktörlerin dahil olduğu uzun soluklu bir finansal model bulunuyor. Sistem, yeni para akışının kurumasıyla sürdürülemez hale gelirken en ağır yükü, birikimlerini eriyen mevduat sahipleri taşıdı.