Türkiye'de farklı alanlarda ortaya çıkan birçok sorunun ilk bakışta birbirleriyle ilgisiz olduğu düşünülebilir. Kürt meselesi ile sokak hayvanları sorunu, kadın cinayetleri ile yerel yönetimler tartışması, çevre mücadeleleri ile üniversite özerkliği arasında doğrudan bir ilişki yokmuş gibi görünmektedir. Ancak bu sorunların çözüm süreçleri incelendiğinde dikkat çekici bir ortaklık ortaya çıkmaktadır. Bu ortaklık sorunların kendisinde değil, sorunlara yaklaşım biçiminde yatmaktadır.
Bu yaklaşımın temel özelliği, mevcut problemi çözmekten çok çözümün doğurabileceği varsayılan risklere odaklanmasıdır. Böylece tartışmanın merkezi sorun olmaktan çıkar, sorunun çözülmesinin yaratabileceği ihtimaller hâline gelir. Sonuç olarak mevcut problem bütün ağırlığıyla varlığını sürdürürken, çözüm sürekli ertelenen bir geleceğe bırakılır.
Bu durumun en belirgin örneklerinden biri Kürt meselesinde görülebilir. Yaklaşık bir asırdır Türkiye'nin siyasal gündeminde bulunan bu mesele farklı dönemlerde farklı biçimler almıştır. Güvenlik boyutu, kültürel boyutu, ekonomik boyutu ve siyasal boyutu olan karmaşık bir sorundur. Ancak meseleye ilişkin tartışmaların önemli bir kısmı uzun yıllar boyunca hakların içeriği üzerinden değil, hakların tanınmasının doğurabileceği varsayılan sonuçlar üzerinden yürütülmüştür.
fazla okuBu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)
Dil hakları konuşulduğunda bölünme korkusu, yerel yönetimler konuşulduğunda ayrılık korkusu, kültürel görünürlük konuşulduğunda devletin zayıflaması korkusu öne çıkmıştır. Böylece tartışmanın merkezinde talebin kendisi değil, talebin gelecekte yol açabileceği düşünülen senaryolar yer almıştır. Bu yaklaşım bazı güvenlik kaygılarını azaltmış olabilir; ancak sorunun tamamen çözülmesini de zorlaştırmıştır. Çünkü insanlar taleplerinin içeriğinin değil, varsayılan sonuçlarının tartışıldığını hissetmeye başlamışlardır.
Benzer bir durum yerel yönetimler meselesinde de görülmektedir. Oysa modern dünyada yerel yönetimlerin güçlendirilmesi yalnızca kimlik veya siyaset meselesi değildir. Aynı zamanda hizmet kalitesi, katılım, denetim ve yönetişim meselesidir. Vatandaşların yaşadıkları şehirlerle ilgili kararlara daha fazla katılabilmesi, belediyelerin daha esnek çalışabilmesi ve yerel ihtiyaçlara daha hızlı cevap verilebilmesi için birçok ülkede yerel yönetimlerin yetkileri artırılmıştır.
Türkiye'de ise bu tartışma çoğu zaman idari verimlilik düzleminden çıkarak güvenlik düzlemine taşınmaktadır. Böylece bir yönetim modeli tartışması hızla bir beka tartışmasına dönüşebilmektedir. Sonuç olarak merkezi sistemin ürettiği sorunlar da devam etmekte, alternatif modeller de yeterince tartışılamamaktadır.
Aynı mantığın farklı bir örneği kadın cinayetleri meselesinde görülebilir. Türkiye'de son yıllarda kadınların maruz kaldığı şiddet ve cinayetler toplumun geniş kesimlerinde ciddi bir hassasiyet oluşturmuştur. Hukuki düzenlemeler yapılmış, yeni koruma mekanizmaları geliştirilmiş ve konu kamuoyunun gündemine taşınmıştır. Buna rağmen sorun bütün ağırlığıyla varlığını sürdürmektedir.
Burada dikkat çekici olan husus, tartışmaların önemli bir bölümünün yine sorunun kendisinden uzaklaşabilmesidir. Kadınların güvenliği, toplumsal cinsiyet ilişkileri ve kültürel dönüşüm gibi meseleler yerine zaman zaman ideolojik kamplaşmalar öne çıkmaktadır. Böylece kadınların yaşadığı somut sorunlar ikinci plana düşebilmekte, tartışma semboller ve kimlikler üzerinden yürüyebilmektedir.
Oysa hukuk açısından temel soru son derece basittir: Bir kadın, yalnızca bir ilişkiyi sonlandırdığı veya bir talebi reddettiği için öldürülme korkusu yaşamadan hayatını sürdürebiliyor mu? Eğer bu soru yeterince güçlü biçimde sorulamazsa, tartışma giderek kendi ekseninden uzaklaşmaya başlamaktadır.
Sokak hayvanları meselesi ise bu zihniyet kalıbının belki de en görünür örneklerinden biridir. Çünkü burada konu doğrudan ideolojik veya etnik bir karakter taşımamaktadır. Buna rağmen yıllardır çözülemeyen bir sorun olarak varlığını sürdürmektedir. Türkiye'nin birçok şehrinde insanlar saldırıya uğrayabilmekte, çocuklar zarar görebilmekte ve ciddi güvenlik sorunları yaşanabilmektedir.
Buna karşılık tartışmalar çoğu zaman iki uç arasında sıkışmaktadır. Bir tarafta yalnızca insan güvenliğini önceleyen yaklaşım, diğer tarafta yalnızca hayvan haklarını önceleyen yaklaşım bulunmaktadır. Oysa gelişmiş ülkelerin büyük bölümünde bu ikisi arasında kurumsal çözümler geliştirilmiştir. Türkiye'de ise mesele uzun süre çözülememiştir. Çünkü çözümün siyasi maliyeti, çözümün sağlayacağı faydadan daha fazla konuşulmuştur.
Burada ortaya çıkan tablo son derece öğreticidir. Çünkü sorun teknik değildir. Sorun çözümün nasıl üretileceğiyle ilgilidir. Başka bir ifadeyle mesele hukuk eksikliği değil, karar alma eksikliğidir.
Çevre mücadeleleri de benzer bir örnek sunmaktadır. Türkiye'nin farklı bölgelerinde maden faaliyetleri, enerji yatırımları, sanayi projeleri veya büyük altyapı yatırımları nedeniyle çeşitli çevresel tartışmalar yaşanmaktadır. Bu tartışmaların önemli bir kısmında çevreyi korumak isteyen yerel topluluklarla merkezi karar vericiler karşı karşıya gelmektedir.
Burada da benzer bir mantık işlemektedir. Yerel itirazlar çoğu zaman yalnızca çevresel kaygılar olarak değil, ekonomik kalkınmayı engelleyen veya stratejik hedeflere zarar veren girişimler olarak değerlendirilebilmektedir. Böylece tartışmanın ekseni çevresel etkilerden uzaklaşmakta, kalkınma ve güvenlik eksenine kaymaktadır.
Oysa modern hukuk devletlerinde temel mesele taraflardan birinin tamamen haklı olması değildir. Asıl mesele farklı çıkarlar arasında adil bir denge kurabilmektir. Çevreyi korumak ile ekonomik kalkınma arasında, yerel ihtiyaçlar ile ulusal hedefler arasında, özgürlük ile güvenlik arasında sürekli denge kurulmaktadır. Hukukun görevi de tam olarak budur.
Üniversiteler ve sivil toplum alanında da benzer örüntüler görülebilmektedir. Üniversitelerin özerkliği konuşulduğunda denetim kaygıları öne çıkabilmekte, sivil toplumun güçlenmesi konuşulduğunda dış etki tartışmaları gündeme gelebilmektedir. Böylece toplumsal katılımı artırabilecek mekanizmalar çoğu zaman potansiyel riskler üzerinden değerlendirilmektedir.
Bütün bu örneklerde ortak olan şey şudur: Mevcut sorunlar ile gelecekte ortaya çıkabileceği düşünülen riskler arasında bir tercih yapılmaktadır. Çoğu zaman tercih mevcut sorunun sürmesi yönünde gerçekleşmektedir. Çünkü gelecekteki muhtemel riskler bugünkü somut sorunlardan daha tehlikeli görülmektedir.
İşte beka paradigmasının en önemli maliyetlerinden biri burada ortaya çıkmaktadır. Bu paradigma kısa vadede istikrar sağlayabilir. Ancak uzun vadede çözülmeyen sorunlar birikmeye başlar. Toplum sürekli ertelenen reformlarla yaşamaya alışır. Sorunlar kronikleşir. Kurumlara olan güven azalır. Vatandaşlar sistemin sorun çözme kapasitesine ilişkin kuşkular geliştirmeye başlarlar.
Bu durum paradoksal bir sonuç üretmektedir. Devleti korumak amacıyla geliştirilen refleksler zamanla devletin toplumsal meşruiyetini aşındırabilmektedir. Çünkü vatandaş açısından devlet yalnızca sınırları koruyan bir yapı değildir. Aynı zamanda günlük hayattaki sorunlara çözüm üreten bir kurumdur. Eğer sorunlar sürekli erteleniyorsa, devletin gücü ile vatandaşın deneyimi arasındaki mesafe büyümeye başlamaktadır.
Bu nedenle gerçek mesele yalnızca reform yapmak değildir. Asıl mesele sorunlara yaklaşım biçimini değiştirmektir. Bir talep ortaya çıktığında ilk sorunun "Bu devlet için ne kadar risklidir?" değil, "Bu sorunu çözmenin en adil yolu nedir?" olması gerekir. Çünkü modern hukuk devletleri korkular üzerinden değil, çözümler üzerinden güçlenirler.
(Devam edecek…)
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
DAHA FAZLA OKUHakkında daha ayrıntılı: BEKAHUKUKHasan Köse
DAHA FAZLA HABER OKU
Dr. Osman Gazi Kandemir İsrail’in tehdit algısı Ebu Zuhur’u açıklamaya yeter mi?
Gürsel Tokmakoğlu Ekonomik Savaş... İran savaşının devamı olarak ekonomik "D-Day"
Prof. Dr. Levent Eraslan Sislerin, taş surların ve "akıl çağı"nın ülkesi: İskoçya gezi notları
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.