Yüksek teknolojideki hızlı büyüme hormonlu mu hormonsuz mu? 

- 2015-2025 arasındaki 10 yılda imalat sanayiinde faaliyet gösteren girişim sayısı yüzde 42,90 artmış. Bu yıllık ortalama yüzde 3,63’lük bir artış hızını ifade ediyor.

- Son 10 yılda sayısı en hızlı artan grup yüksek teknoloji ile çalışan girişimler olmuş. Yüksek teknoloji ile üretim yapan girişim sayısı 10 yılda yüzde 260,50 artmış. Yıllık ortalama artış hızı yüzde 13,68’i buluyor. İkinci sırada yüzde 87,94’lük artışla orta-yüksek teknolojili girişimler geliyor. Orta-düşük teknolojide yüzde 47,45, düşük teknolojide yüzde 31,95 girişim artışı var.

- Buna rağmen imalat sanayiinin teknolojik örüntüsünde anlamlı bir değişiklik olduğu söylenemez. Çünkü hâlâ girişimlerin yüzde 86,60’ını düşük ve orta-düşük teknolojili girişimler oluşturuyor. Yüksek teknolojinin payı bu sıçramaya rağmen sadece yüzde 0,85 ve orta-yüksek teknolojinin payı ise yüzde 12,56 ile sınırlı.

İstihdamın yüzde 76,55’i düşük ve orta-düşük teknolojili girişimlerde

- Çalışan sayısı artışında da girişim sayısı artışına paralel bir görünüm var. İmalat sanayii toplamında çalışan sayısı, 10 yılda yüzde 33,05 artarken yüksek teknolojide istihdam yüzde 89,53, orta-yüksek teknolojide yüzde 48,02, orta-düşük teknolojide yüzde 40,07 ve düşük teknolojide yüzde 21,89 artış var.

- Yine düşük teknolojinin istihdamdaki payı 4,38 puan düşmüş olmasına rağmen istihdamın yüzde 76,55 ile ezici ağırlığı düşük ve orta-düşük teknolojili girişimlerde.

- Girişim başına ortalama çalışan sayısı tüm teknoloji gruplarında 10 yıl öncesine göre ciddi ölçüde düşmüş. Düşüş oranları teknoloji düzeyi yüksek gruplarda daha yüksek. Girişim başına ortalama çalışan sayısı yüksek teknolojide yüzde 47,43, orta-yüksek teknolojide yüzde 21,24, orta-düşük teknolojide yüzde 5,01 ve düşük teknolojide yüzde 7,63 azalmış.

- Ciro, üretim değeri ve katma değerdeki artış açısından da teknoloji düzeyi yükseldikçe artan bir artış söz konusu. Gayrisafi yurt içi hasıla hesaplarında kullanılan imalat sanayii deflatörü ile reel değişimi hesapladığımızda yüksek teknoloji, cirosunu 10 yılda reel olarak yüzde 93,37 artırarak neredeyse ikiye katlarken, düşük teknolojinin cirosundaki reel artış yüzde 45,01’de kaldı. Yüksek teknolojinin üretim değeri reel olarak yüzde 88,67 artarken düşük teknolojinin üretimi yüzde 41,31 ile yüksek teknolojinin yarısı kadar bir hızla arttı. Yüksek teknolojide katma değer yüzde 157,17 gibi bir düzeye ulaşırken düşük teknolojideki 10 yıllık katma değer artışı yüzde 76,46 ile bunun yarısı kadar oldu.

- Buraya kadar bütün göstergeler imalat sanayiinde yavaş da olsa yüksek ve orta-yüksek teknoloji yönünde bir dönüşüm olduğunu ve yüksek ve orta-yüksek teknolojideki üretim, ciro ve katma değer artışının daha hızlı olduğunu gösteriyor. Bunlar bu hâliyle verimlilik artışının işaretleri sayılabilir.

Yüksek teknoloji girişimleri 10 yıl öncesine göre daha verimsiz görünüyor

- Ama olaya girişim başına ve çalışan başına üretim, ciro ve katma değer artışı penceresinden bakınca manzara tam tersine dönüyor. Bu kez yüksek teknoloji girişimleri sadece en geriye düşmekle kalmıyor, 10 yıl öncesine göre ortalamada daha verimsiz hâle gelmiş gözüküyorlar.

- Girişim başına katma değer yüksek teknolojide 10 yıl öncesinin reel olarak yüzde 28,66 altına düşmüş. Buna karşın düşük teknolojili girişimlerin ortalama katma değer üretimi 10 yıl öncesine göre reel olarak yüzde 33,73 artmış. Orta-düşük teknolojide girişim başına reel katma değer artışı yüzde 26,59, orta-yüksek teknolojide ise yüzde 15,70 düzeyinde.

- Girişim başına üretim değeri ve ciroda yüksek ve orta-yüksek teknoloji 10 yıl öncesinin gerisinde, düşük ve orta-düşük teknoloji üzerinde. Yüksek teknolojide reel olarak ciro yüzde 46,36, üretimde yüzde 47,66 düşüş var. Orta-yüksek teknolojide girişim başına ciro reel olarak 10 yıl öncesinin yüzde 7,95, üretim değeri yüzde 6,91 altında. Buna karşın düşük teknolojinin cirosu reel olarak yüzde 9,89, üretimi yüzde 7,09 artmış durumda. Orta-yüksek teknolojide reel ciro artışı yüzde 9,52, üretim artışı yüzde 9,01.

- Çalışan başına verimlilik artışı göstergelerinde de bu kadar keskin olmasa da aynı örüntü geçerli. Yüksek teknolojide çalışan başına ortalama üretimin az da olsa 10 yıl öncesinin altına inmiş olması şaşırtıcı bir sonuç. Oysa aynı dönemde düşük teknolojide çalışan başına üretim reel olarak yüzde 15,93 artmış.

Bunlar yüksek teknoloji alanında yaşanan girişim artışının verimlilik artışına yansıyıp yansımadığını ciddi ölçüde sorgulatacak veriler. Yüksek teknolojide girişim başına ortalama üretim, ciro ve katma değerin 10 yıl öncesinin radikal ölçüde altına düşmüş olması, bu alanda teşviklerle yaratılan “büyümenin” ne ölçüde hormonlu olup olmadığı sorusunu akla getiriyor.