IAEA’nın yeni bulguları, 2007’de İsrail’in vurduğu Deyrizor’daki tesisin gizli bir nükleer reaktör olarak inşa edildiğini doğruladı. Suriye’de yaklaşık 73 ton doğal uranyum metali de şimdi uluslararası denetim altına alındı.
02 Eylül 2026 06:48 02 Eylül 2026 06:54 Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!Suriye’nin yıllardır tartışılan nükleer programıyla ilgili en kritik belirsizliklerden biri ortadan kalktı. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın yeni incelemeleri, Deyrizor’daki tesisin gerçekten gizli bir nükleer reaktör olarak inşa edildiğini ortaya koydu.
Tesis, 2007 yılında İsrail tarafından düzenlenen hava saldırısında imha edilmişti. Dönemin Suriye yönetimi bölgenin nükleer faaliyetlerle ilgisi bulunmadığını savunurken, uluslararası denetçiler yıllarca tesisin gerçek niteliğini kesin olarak ortaya koymaya çalıştı.
Yeni Suriye yönetiminin denetçilere erişim sağlamasının ardından dosyada önemli ilerleme kaydedildi. Yapılan incelemelerde yalnızca reaktör altyapısına ilişkin yeni kanıtlar değil, başka noktalarda önemli miktarda nükleer malzeme de tespit edildi.
Soğutma sistemi reaktör izini güçlendirdi
Deyrizor’daki tesiste yapılan son incelemelerde ortaya çıkarılan soğutma altyapısının nükleer reaktör tasarımıyla uyumlu olduğu belirlendi.
Bu bulgu, tesisin yalnızca askeri amaçlarla kullanılan sıradan bir yapı olduğu yönündeki eski açıklamaları büyük ölçüde geçersiz hale getirdi. Böylece yıllardır “yüksek olasılıkla reaktör” olarak tanımlanan tesisin niteliği konusunda çok daha güçlü teknik kanıta ulaşıldı.
IAEA, daha önce de Deyrizor’daki binanın bildirilmemiş bir nükleer reaktör olmasının çok yüksek ihtimal olduğunu belirtmişti. Ancak sahaya ve bağlantılı tesislere erişimin sınırlı olması nedeniyle araştırma uzun yıllar tamamlanamamıştı.
Yaklaşık 73 ton uranyum bulundu
Yeni incelemelerin en dikkat çekici sonuçlarından biri ise Suriye’de yaklaşık 73 ton doğal uranyum metalinin tespit edilmesi oldu.
Bu miktarın yaklaşık 55 tonunun yakıt çubuğu formunda bulunduğu bildirildi. Malzemenin Deyrizor’daki reaktör projesiyle bağlantılı yakıt üretim faaliyetlerinde kullanılması için hazırlandığı değerlendiriliyor.
Söz konusu uranyum artık uluslararası gözetim altında tutuluyor. Böylece eski yönetim döneminden kalan nükleer malzemenin nerede bulunduğu ve nasıl kontrol edileceği konusunda yıllardır süren belirsizliğin önemli bölümü giderilmiş oldu.
Reaktör 2007’de vurulmuştu
Deyrizor’daki tesis Eylül 2007’de İsrail savaş uçakları tarafından düzenlenen operasyonla imha edildi.
İsrail, saldırıyla ilgili yıllarca resmi açıklama yapmadı. Operasyonun sorumluluğunu ancak 2018 yılında kamuoyuna açık biçimde kabul etti.
İsrail tarafı tesisin nükleer reaktör olduğunu ve faaliyete geçirilmeden önce imha edilmesinin gerekli görüldüğünü savunmuştu. Dönemin Şam yönetimi ise binanın nükleer tesis olmadığını ve sıradan bir askeri yapı olduğunu öne sürmüştü.
Son denetimler, yaklaşık 20 yıl sonra bu tartışmanın temel bölümünü kapatmış görünüyor.
Eski yönetimin bıraktığı dosya kapanıyor
Suriye’de 2024 sonunda gerçekleşen yönetim değişikliği nükleer dosyada da önemli bir kırılma yarattı.
Yeni yönetim, IAEA ile işbirliğini artırarak geçmiş döneme ait tesislere, belgelere ve nükleer malzemelere erişim sağladı. Bu değişiklik, yıllarca sonuç alınamayan araştırmanın kısa sürede ilerlemesini mümkün kıldı.
Denetçiler yalnızca Deyrizor’daki ana tesisi değil, geçmişte reaktörle bağlantılı olduğundan şüphelenilen başka noktaları da incelemeye aldı.
Bu süreçte çevresel örnekler toplandı, eski tesis altyapısı incelendi ve depolanan nükleer malzemeler kayıt altına alındı.
Şimdi sivil nükleer program gündemde
Suriye’nin yeni yönetimi, geçmiş dönemdeki gizli nükleer faaliyetlerin açıklığa kavuşturulmasının ardından gelecekte uluslararası kurallara uygun sivil bir nükleer program geliştirmek istediğini belirtiyor.
Şam yönetimi ülkede bulunan nükleer malzemenin tehlikeli olmadığını ve uluslararası denetim altında Suriye’de kalabileceğini savunuyor.
Ancak yeni bir nükleer programın hayata geçirilebilmesi için ülkenin geçmiş ihlallerini tamamen çözmesi ve uluslararası denetim mekanizmalarıyla güven ilişkisini yeniden kurması gerekiyor.
Deyrizor dosyasındaki son gelişme bu sürecin en önemli adımlarından biri olarak görülüyor.
Kaynak: HABER MERKEZİ
Suriye Nükleer
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.