Atacama Çölü'nde kar alarmı

Atacama Çölü'nde kar alarmı

Gezegenin en kurak coğrafyalarından Atacama Çölü, Ağustos 2026’da alışılmadık kış fırtınalarıyla beyaza büründü. NASA uydularının belgelediği tarihi iklim anomalisi, And Dağları’ndan Pasifik kıyılarına uzanan devasa bir hat boyunca milyarlarca dolarlık astronomi yatırımlarını durdururken, küresel iklim krizinin ezber bozan yeni yüzünü ortaya koydu.

04 Eylül 2026 00:00 Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!

Başak Nur GÖKÇAM

Gezegenin en kurak noktası olarak bilinen ve metreka­reye düşen yıllık ortalama 0,5 milimetrelik yağışla adeta bir zaman kapsülünü andıran Ataca­ma Çölü, Ağustos 2026’da ezber­leri altüst eden finansal ve ekolo­jik bir kırılmaya sahne oldu.

Dün­ya genelinde aşırı hava olaylarının küresel ekonomiye yıllık faturası­nın 300 milyar doları aştığı bir dö­nemde, atmosferik dengesizlikle­rin şiddeti bu kez en beklenmedik coğrafyada belirdi. Yılda ortala­ma sadece birkaç saat bulut gören 105 bin kilometrekarelik devasa çöl alanı, üç gün içinde yıllık ya­ğış kotasının tam sekiz katını ala­rak Pasifik kıyılarına kadar uza­nan beyaz bir örtüyle kaplandı. Bu tablo, iklim krizinin artık sadece yeşil vadileri değil, gezegenin en durağan ekosistemlerini ve mil­yarlarca dolarlık teknolojik altya­pılarını da doğrudan hedef aldığı­nı gösteriyor.

Nadir görülen olaylar gerçekleşiyor

Şili’nin kuzeyini vurarak And Dağları’ndan okyanus kıyısına ka­dar yayılan bu olağanüstü fırtına silsilesi, meteoroloji literatüründe nadir görülen bir atmosferik me­kanizmayla tetiklendi. Güçlenen El Niño tablosunun arka planın­da biçimlenen süreç, atmosferin üst katmanlarındaki jet akımın­dan kopan ve hızla güneye yönelen devasa bir alçak basınç sistemine dayanıyor. Sistem, Güney Ameri­ka’nın en güney ucundan subtropi­kal kuşaklara kadar uzanan deva­sa bir oluktan ayrılarak bölgedeki yüksek nemle birleşti.

Konuyla ilgili açıklamada bu­lunan Şili Üniversitesi atmosfer bilimcisi Prof. Dr. René Garreau, “Ağustos 2026’nın sonlarındaki fırtınanın arkasında kopuk bir al­çak basınç sistemi vardı, ancak bu olay daha alışılmadık koşullar al­tında gelişti. Sistem, Güney Ameri­ka’nın güney ucundan subtropikal bölgelere kadar Güney Yarımkü­re’nin büyük bir bölümünü kapsa­yan, nispeten düşük atmosferik ba­sınca sahip uzunlamasına bir bölge olan olağanüstü büyük bir oluktan ayrıldı. Kıyıya yakın bölgelerde­ki bol nemle birleşen bu bozulmuş hava modeli, son derece geniş bir alanda yağışa neden oldu. Yağmur ve kar, kıyıdan uzakta, kıyı şeridi boyunca, Atacama Çölü’nün mer­kezinde ve And Dağları üzerinde yağdı. Yağış miktarlarının aksi tak­dirde son derece kurak olan bu böl­gede nadiren görülen seviyelere ulaşmış durumdadır” dedi.

Milyar dolarlık risk

Sadece ekolojik değil, devasa ekonomik ve teknolojik sonuçlar da doğuran bu fırtına dalgası, böl­gedeki astronomik gözlemevleri­nin tamamında üretimi ve araş­tırmaları sekteye uğrattı. Altip­lano-Puna volkanik kompleksi içindeki Chajnantor platosunda konuşlanan ve dünyanın en geliş­miş radyo teleskobu olan ALMA, şiddetli fırtına ve kar yağışı nede­niyle tüm faaliyetlerini askıya al­mak zorunda kaldı. Saatteki hızı 100 kilometreyi bulan rüzgârlar ve sıfırın altındaki dondurucu sı­caklıklar, hassas çanak antenlerin koruma moduna geçirilmesini zo­runlu kıldı.

Benzer şekilde Pasifik kıyısına yakın Antofagasta liman kenti­nin güneyinde yer alan kritik ast­ronomi merkezleri de kış fırtına­sı geçene kadar operasyonları­nı dondurdu. Yıllık bütçeleri yüz milyonlarca doları bulan ulusla­rarası araştırma konsorsiyumları için bu duraksama, sadece bilim­sel veri kaybı değil, aynı zamanda ciddi bir operasyonel maliyet an­lamı taşıyor.

Üç günde yıllık yağış

Atacama Çölü'nde 2011 ve 2025 yıllarında da benzer kar yağışları kaydedilmiş olsa da, Ağustos 2026 fırtınası kapladığı alanın genişli­ği ve Pasifik kıyılarına kadar ula­şan eşi benzeri görülmemiş yayı­lımıyla ayrışıyor. NASA’nın Land­sat 8, Landsat 9 ve Terra uyduları tarafından anbean kaydedilen gö­rüntüler, çölün kalbindeki dönü­şümün boyutunu net bir şekilde ortaya koyuyor. Normal şartlarda onlarca yılda toprağa düşmeyen su miktarı, sadece 72 saat içerisinde sele, çamur akıntılarına ve yıkıcı yüzey akışlarına dönüştü.

Termal şok riskine karşı koruma en üst seviyede

Atacama Çölü'ndeki Chajnantor platosunda 5 bin metre yükseklikte konuşlanan ALMA (Atacama Büyük Milimetre/Submilimetre Dizisi), 1,4 milyar dolarlık devasa bütçesiyle küresel astronominin gözbebeği konumunda bulunuyor. Bölgede yaşanan benzeri görülmemiş kar yağışı ve fırtına, tesisteki 66 yüksek hassasiyetli çanak antenin tamamının ‘hayatta kalma moduna’ geçirilmesine yol açtı. Antenlerin açıları rüzgâr direncini en aza indirecek şekilde sabitlenirken, günlük işletim maliyeti yüz binlerce doları bulan dev tesiste bilimsel veri toplama süreçleri tamamen durduruldu. Uzmanlar, dondurucu kar örtüsünün hassas elektronikte oluşturabileceği termal şok riskine karşı koruma protokollerini en üst seviyede uyguluyor.

Çöldeki radikal değişim santim santim belgelendi

NASA’nın USGS Landsat 8 ve Landsat 9 uydularında yer alan OLI (Operational Land Imager) sensörleri, 6 Ağustos ve 14 Ağustos 2026 tarihlerinde çekilen yüksek çözünürlüklü görüntülerle çöldeki radikal değişimi santim santim belgeledi. 19 Ağustos tarihli NASA Terra MODIS görüntüsü ise kar örtüsünün Pasifik kıyısındaki Antofagasta liman kentine kadar genişlediğini kanıtladı. Uzaydan elde edilen bu spektrometrik veriler, kurak bölgelerdeki ani iklim kırılmalarının tarım, madencilik ve yerel altyapı üzerindeki zincirleme ekonomik etkilerini modellemek adına küresel ölçekte kritik bir veri arşivi sunuyor.

Kaynak: DÜNYA - İSTANBUL