Gizli dosya Sudan'daki kimyasal silah programına ışık tuttu

YAYINLAMA 06 Eylül 2026 13:51

GÜNCELLEME 06 Eylül 2026 13:59

Ekonomim haberlerini Google'da daha sık görün Ekonomim'i tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyerek nitelikli haberlere daha kolay ulaşın.

Sudan'daki iç savaşla ilgili ortaya çıkan gizli bir dosya, Sudan ordusunun kimyasal mühimmat geliştirdiğine ilişkin iddialara yeni kanıtlar ekledi. Ortadoğu'daki bir istihbarat kuruluşu tarafından paylaşılan yaklaşık 150 belge, fotoğraf, video ve ses kaydının yanı sıra binlerce mesaj, Sudan ordusunun 2024 yılında yaklaşık altı ay boyunca klor bazlı mühimmat üzerinde çalıştığını gösteriyor. Dosyada, söz konusu mühimmatların Sudan ordusu ile savaşan Hızlı Destek Kuvvetleri'ne (HDK) karşı kullanılmak üzere hazırlandığına ilişkin bomba taslakları, üretim görüntüleri ve iletişim kayıtları bulunduğu belirtiliyor.

Projenin başında General Tarık Hüseyin vardı

Belgelerde, General Tarık Hüseyin tarafından yönetilen proje kapsamında yaklaşık 33 libre klor gazı taşıyabilecek patlayıcı mühimmat prototiplerinin hazırlandığı öne sürülüyor. Bu mühimmatların 22 Temmuz 2024'te Meravi Havalimanı'ndan kalkan bir Antonov uçağıyla çölde test edildiği aktarılıyor. Hüseyin'in, ağustos ayında Mısır'dan 20 klor tüpü getirildiğini ve bunların yaklaşık 1.100 bomba üretmeye yeteceğini söylediği belirtiliyor.

Ekim 2024'e kadar yaklaşık 300 kimyasal mühimmatın üretildiği, bunların büyük bölümünün Meravi Havalimanı'nda tutulduğu kaydediliyor.

Klorun bir bölümünün su tesisinden alındığı iddiası

Dosyadaki kayıtlar, kullanılan klorun bir bölümünün Omdurman'daki El-Manara su arıtma tesisinden temin edildiğine işaret ediyor.

Tesise 2023 yılında Kızılhaç tarafından 30, CARE tarafından ise 2024-2025 döneminde 35 klor tüpü bağışlandığı belirtiliyor. UNICEF'in de Hartum'daki altı su arıtma tesisine klor gazı sağladığı aktarılıyor. Hüseyin'in kayıt altına alınan ifadelerinde, bu kaynaklardan sağlanan klorun mühimmat projesinde kullanıldığına ilişkin iddialar yer alıyor.

ABD istihbaratı görüntüleri inceledi

ABD istihbaratının da dosyada yer alan bazı görselleri Ocak 2025'te, Sudan'ın kimyasal silah kapasitesine sahip olup olmadığını değerlendirmek amacıyla kullandığı belirtiliyor. Belgelerde ayrıca ABD'nin projeden haberdar olmasının ardından faaliyetlere ilişkin izlerin ortadan kaldırılmaya çalışıldığına dair kayıtların bulunduğu aktarılıyor.

Sesli ve yazılı iletişim kayıtlarının, Sudan Genelkurmay Başkanı General Abdülfettah el-Burhan'ın projeden doğrudan haberdar olduğunu gösterdiği öne sürülüyor.

Eylül 2024'teki saldırı da dosyada

Dosyada, Eylül 2024'te El-Ceyli petrol rafinerisine düzenlenen saldırıyla ilgili kayıtlar da bulunuyor. Hızlı Destek Kuvvetleri, saldırının “zehirli” füzeler kullanılarak gerçekleştirildiğini iddia etti. Ancak saldırıyla bağlantılı olarak doğrulanmış bir ölüm bildirilmedi.

ABD yaptırımları sonrası program sona erdi

ABD'nin Mayıs 2025'te Sudan'a kimyasal silahlar nedeniyle yaptırım uygulamasının ardından söz konusu programın kapandığı görülüyor. El-Burhan'ın yaptırımların ardından General Tarık Hüseyin'e faaliyetlere ilişkin tüm izlerin silinmesi talimatını verdiği belirtiliyor.

ABD, Haziran ayında kimyasal silahlar gerekçesiyle Sudan'a yönelik ikinci yaptırım paketini de açıkladı. ABD Dışişleri Bakanlığı, yaptırımların Sudan'ın tüm kimyasal silahları ile üretim tesislerini uluslararası denetim altında imha etmesine kadar devam edeceğini bildirdi.

Sudan ordusu iddiaları reddetti

Sudan ordusunun sözcüsü, gizli dosyada yer alan bulguları “temelsiz ve maddi dayanaktan yoksun” olarak nitelendirdi. Sudan'ın Kimyasal Silahlar Sözleşmesi'ni imzaladığını belirten sözcü, dosyanın yayımlanması halinde ABD'de hukuki işlem başlatılacağı tehdidinde bulundu.

Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü süreci takip ediyor

Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü (OPCW), farklı ülkelerin Sudan'da kimyasal silah kullanıldığı yönündeki iddialar hakkında açıklama talep ettiğini ve inceleme sürecinin sürdüğünü açıkladı. Öte yandan El-Burhan'ın ABD'nin suçlamalarını incelemek üzere oluşturduğu komitede, projenin yöneticisi olduğu öne sürülen General Hüseyin'in de danışman olarak görev aldığı belirtiliyor. Komitenin temmuz ayında sunduğu ara raporda kimyasal silahlara ilişkin herhangi bir bulguya rastlanmadığı ifade edildi. Komitenin nihai raporu ise henüz açıklanmadı.

Sudan'daki savaş milyonlarca kişiyi yerinden etti

Sudan'daki savaş 2023 yılında başladı. Çatışmaların yol açtığı kıtlık ve hastalıklar ülke genelindeki insani krizi derinleştirirken, 12 milyondan fazla kişi evlerini terk etmek zorunda kaldı.

ABD ve Birleşmiş Milletler ise savaşın taraflarından biri olan Hızlı Destek Kuvvetleri'ni soykırım işlemekle suçluyor.