Bir OVP daha geldi geçti!

TL reel olarak değerlenecek Büyümede tarihsel ortalama 2029’da En gerçekçi hedef enflasyon Deprem, EYT, KKM

Bayılıyorum bazı başlıklara, bazı ifadelere! Tamam mecazi anlamda kullanılıyor elbette ama bu kadar abartılmaz ki. Orta vadeli program açıklanacak ya, örneğin şunlar yazıldı, söylendi:

“Nefesler tutuldu, OVP hedefleri bekleniyor!”

İş alemi OVP çerçevesinde alınacak kararları bekliyormuş.

Sanki ekonomiyi tümüyle düze çıkarmasa da nefes alınmasını sağlayacak karar almak için OVP gerekliymiş gibi.

Hem ne kadar önemliymiş bu hedefler.

Sanki hayat memat meselesi!

Sanki OVP’de yazan hedefler tutmadı mı, bunu yazanlar koltuğunu kaybeder, siyasette taşlar yerinden oynar!

Sanki OVP’deki hedefleri tutturmak uğruna çok büyük uğraş verilir.

Aslında Türkiye’de ekonomi politikalarının özünde ekonomiye göre değil siyasi tercihlere göre şekillendiği gerçeği göz önüne alınınca insan ister istemez böyle üç yıllık programlara gerek var mı ki diye düşünmeden de edemiyor.

Üstelik bu hedefler tutmuyor. Bazı hedeflerdeki sapmanın bir ölçüde engel olunamayacak haklı gerekçeleri var ama bu sapmalar asıl olarak politik tercihler sonucu ortaya konulan hatalı ekonomi politikalardan kaynaklanıyor.

TL reel olarak değerlenecek

Hani iş alemi OVP’den büyük beklentiler içindeydi ya, en başta gelen beklenti ya da istek konusunda yine hayal kırıklığı yaşanıyor olmalı. Tamam, aksini bekleyen yoktu ama en azından makasın böylesine açılacağı da herhalde tahmin edilmiyordu.

Dolar kuruna ilişkin hedeften söz ediyorum.

Ekonomik anlamda bir çıkış yoludur, değildir; o yönü başka, hep şu söylenmiyor muydu:

“TL çok değerli, enflasyonla olan makas daraltılmalı.”

Hadi buyurun, önümüzdeki üç yıl makası daraltmak bir yana tam tersi bir öngörü söz konusu.

Bu yıl için yüzde 30,6 olarak tahmin edilen GSYH deflatörünün 2027’de yüzde 25, 2028’de yüzde 14,5, 2029’da ise yüzde 9,5 artması öngörülüyor. Yani üç yıl için öngörülen toplam artış yüzde 57.

Peki deflatörün bu düzeyde artacağı üç yıl için dolar kurunda öngörülen artış ne kadar; yüzde 47.

Bu yıl 46,86 düzeyinde oluşacağı tahmin edilen yıl ortalaması dolar kurunda 2027 hedefi 56,05, 2028 hedefi 63,69, 2029 hedefi ise 68,83.

Deflatör yüzde 57 artarken kur artışı yüzde 47’de kalacak, yani bu üç yıl boyunca TL reel olarak değer kazanmaya devam edecek. Bu hesapta ABD enflasyonu yok tabii ki. O enflasyon dikkate alınırsa makas biraz daralır, belki tümüyle kapanır ama en azından TL’nin reel olarak değer kaybı söz konusu olmayacak.

Şimdi ne oldu; reel sektörün en büyük isteklerinden birinin karşılık bulmayacağı anlaşıldı.

Demek ki neymiş; OVP’ye öyle çok bel bağlamamak gerekiyormuş. Ama OVP’de kur öngörüsü böyle yer alıyor diye bunun bir bağlayıcılığı da yok tabii ki. Yarın ekonomi politikasını değiştirmek için bir gerekçe doğar ve bir de bakarsınız kur artışı çok hızlanmış ya da tersi olmuş.

Büyümede tarihsel ortalama 2029’da

Türkiye’nin çeyrek yüzyıldaki her bir çeyrek itibarıyla yıllıklandırılmış büyümesinde ortalama oran yüzde 4,8 düzeyinde. (Ekonomi 1 Eylül Salı.) İşte tarihsel ortalama olan bu düzey ancak üç yıl sonra yakalanabilecek, o da öngörülen, gerçekleşir gerçekleşmez orası ayrı.

Bu yıl için başlangıçta yüzde 3,8 olarak öngörülen büyümede tahmin aşağı çekildi ve yüzde 3,3’e indirildi. Yılın ikinci çeyreği itibarıyla yıllıklandırılmış büyüme yüzde 3,1 düzeyinde. Yıl sonunda bu oranın biraz üzerine çıkılacağı umuluyor.

Yüzde 3,1 ya da 3,3; çok da önemi yok.

Önemli olan biraz önce de belirttiğim gibi tarihsel ortalamanın ancak 2029 için öngörülebilmesi.

En gerçekçi hedef enflasyon

Orta vadeli programda en gerçekçi görünen hedef enflasyon. Şimdiye kadar genellikle program yapılırken içinde bulunulan yılın gerçekleşme tahmininin çok altında bir hedef konur, hele hele o tahminin üstünde bir gerçekleşme olunca sonraki yılın hedefi ile olan makas iyice açılırdı.

Örneğin geçen yıl 2026-2028 dönemi programında 2025’in enflasyonu yüzde 28,5 olarak tahmin edildi, 2026’nın hedefi ise yüzde 16 olarak yer aldı. 2025’in gerçekleşmesi tahminin üzerine çıkarak yüzde 31’e yaklaşınca 2026’nın yüzde 16’sı ile olan fark daha da açıldı.

Bu kez 2026 gerçekleşmesi yüzde 28,4 olarak tahmin ediliyor, 2027 hedefi ise yüzde 21. 2026 gerçekleşmesinin yüzde 30’un altına indirilebilmesi zaten pek mümkün görünmüyordu; savaşın yeniden tırmanması 30’un altını neredeyse olanaksız hâle getirdi. 2026 yılı 30-31’de tamamlansa bile daha öncekiler gibi “yarıya” değil, “üçte ikiye” inilmesi öngörülüyor.

Üstelik, “fiyat etiketi” gibi görünecek şekilde yüzde 20’nin altında bir oran belirleme yoluna da gidilmemiş.

Son yıllara kıyasla daha gerçekçi bir hedef belirlenmiş olması, enflasyon konusundaki hedef tutturma özürlülüğünü ortadan kaldırmaz. Son yıllarda başlangıçta ne öngörülüp gerçekleşmenin ne olduğunu bir başka gün detaylı olarak ele almak gerekir. Ama şu kadarını söyleyeyim; 2027 için ilk tahmin 2025-2027 dönemi OVP’sinde yapılmıştı ve hedef yüzde 7 idi. Daha iki yıl önce yüzde 7 öngörülen 2027 için şimdi yüzde 21’lik bir hedef söz konusu.

Deprem, EYT, KKM

2027-2029 dönem orta vadeli programının Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz tarafından açıklandığı toplantıya katılan ve bazı soruları yanıtlayan Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, enflasyonun yüksek seyretmesinin gerekçelerini sıralarken depremle birlikte EYT ve KKM’nin doğurduğu yüke de işaret etti.

EYT ve KKM! İlginç doğrusu, EYT kararı sanki başka bir iktidar tarafından alınmış ve KKM yine başka bir iktidarın cadısı olarak uygulamaya girmiş gibi adeta şikâyet konusu oldu.

Hem ayrıca Mehmet Şimşek’e göre enflasyon bu tür konjonktürlerde (deprem, EYT, KKM) düşmek bir yana kontrolden çıkabilirmiş ama çıkmamış.

OVP’yi açıklayan Cevdet Yılmaz’ın da ilginç bir yaklaşımı oldu. Yılmaz, OVP sayesinde öngörülebilirliğin arttığını söyledi. Ne diyelim, bu zamana kadar pek göremedk ama umarız bundan sonra böyle olur.

Cevdet Yılmaz ayrıca yönetilen yönlendirilen fiyatlar konusunda 2027’de daha hassas davranılacağını dile getirdi. Bu ifade ister istemez şunu düşündürüyor:

“Demek ki daha önce pek hassas davranılmadı. Neden? Ayrıca 2027’de daha hassas davranılmasının gerekçesi ne, acaba seçim olabilir mi?”