İktisatçı Mahfi Eğilmez: OVP tahminleri, öncekilere göre daha gerçekçi

İktisatçı Mahfi Eğilmez’e göre hükümetin dün (6 Eylül) açıkladığı Orta Vadeli Program (OVP) tahminleri öncekilere göre ‘daha tutarlı‘ ve ‘daha gerçekçi’.

Hükümet, 2027-2029 dönemini kapsayan ve enflasyon, büyüme, dolar kuru tahminlerini içeren OVP’yi dün açıklamıştı.

Mahfi Eğilmez, programdaki tahminleri bir yazıyla değerlendirdi. Ekonomist, önce OVP’deki tahminlere değindi:

“OVP’deki tahminler, Türkiye ekonomisinin 2025 yılını da hesaba kattığımızda dört yıl boyunca potansiyel büyüme oranı olarak kabul edilen yüzde 4,8’in altında büyüyeceğini, ancak 2029 yılında bu düzeye ulaşabileceğini gösteriyor.

Bu tahminlerin tutarlı olup olmadığını anlamak için enflasyon oranlarına bakalım. OVP, bu yılın sonunda enflasyonun yüzde 28,4 olacağını tahmin ediyor. Bu oran, TCMB’nin son tahmini olan yüzde 28’in 0,4 puan üzerinde. Bu nedenle söz konusu tahmini gerçekçi buluyoruz. Ayrıca enflasyonun önümüzdeki yıllarda düşerek 2029’da yüzde 9’a gerileyeceği tahmini de büyüme oranlarıyla belirli bir tutarlılık içinde görünüyor.

İşsizlik oranı tahminleri de yine büyüme oranındaki değişimle genel olarak uyumlu görünüyor. Büyümenin hızlandığı yıllarda işsizlik oranında düşüş, büyümenin daha düşük kaldığı dönemde ise daha sınırlı bir iyileşme öngörülmesi, ekonomik ilişkiler açısından beklenen bir tablo.

Bütçe dengesi ise özellikle faiz giderleri açısından daha ilginç bir görünüm ortaya koyuyor.

Faiz giderlerinin 2027 yılında 2026 yılına göre yüzde 41’e yakın artması bekleniyor. Buna karşılık sonraki yıllarda artış oranının hızla düşeceği öngörülüyor. Böyle bir gelişme bütçe dengesinin ve faiz dışı dengenin iyileşmesiyle mümkün olabilir. Nitekim OVP de bunu öngörüyor.

Ancak bu tahminin hangi varsayımlara dayandığını anlamak için iki noktaya bakmamız gerekiyor.

İlk olarak, bütçe açığı faiz giderlerinin artış hızındaki bu değişimi açıklayacak ölçüde bir düşüş göstermiyor. Faiz dışı dengenin GSYH’ye oranı da aynı şekilde faiz giderlerindeki hızlı düşüşü tek başına destekliyor gibi görünmüyor.

İkinci olarak, enflasyonda beklenen gerilemenin gerçekleşmesi halinde faiz oranlarının da zaman içinde düşmesi mümkün olabilir. Bu durumda faiz ödemelerinin artış hızı da giderek yavaşlayabilir.

Dolayısıyla burada belirleyici unsur, enflasyon ve buna bağlı olarak faiz oranlarının OVP’de öngörülen patikayı izleyip izlemeyeceği olacak.

Dış ticaret dengesi ise önceki tahminlere kıyasla çok büyük bir değişiklik göstermiyor. Dönemin 100-110 milyar dolar dolayında bir dış ticaret açığıyla geçmesi bekleniyor.

İhracat ve ithalattaki değişimler 2027 yılı dışında büyüme tahminleriyle genel olarak uyumlu duruyor. Ancak 2027 yılında büyümenin artmasına karşın ithalatın çok az değişmesi ve buna bağlı olarak dış ticaret açığının da hemen hemen aynı kalması dikkat çekiyor. Ekonomik büyüme ile ithalat arasındaki ilişki açısından bakıldığında bu durumun ayrıca açıklanması gerekiyor.

En önemli konulardan birisi enflasyon oranlarıyla USD/TL kurları arasındaki ilişki. 2023 yılından bu yana uygulanan dezenflasyon programının başlıca çıpası yüksek faiz vererek dışarıdan döviz girişi sağlamak ve aynı yolla içeride döviz olarak tutulan varlıkların Türk Lirasına dönüşünü sağlamaktı. Bu uygulama enflasyondan daha düşük kur artışı gerçekleşmesini sağlayarak döviz kurlarını baskılıyor ve Türkiye’nin dolar cinsinden çok daha zengin görünmesini sağlıyordu. Bu uygulama, ihracatın yeterince artmamasına yol açtığı için ihracatçılardan itiraz geliyordu. Şimdi OVP’de enflasyon ve kur ilişkisinin nasıl kurulduğuna bakalım:

Burada karşılaştırma için TÜFE enflasyonu yerine GSYH deflatörünü alıyoruz. Çünkü TÜFE 428 mal ve hizmet kalemi içinde yer alan 927 farklı ürünü kapsadığı halde kapsadığı halde deflatör ekonomide o yıl arz edilen bütün mal ve hizmetleri kapsayan çok daha geniş kapsamlı bir ölçü. Buna ek olarak TÜFE tahmini yılsonu tahminini gösterirken deflatör yıllık ortalamayı gösterdiği için yıllık ortalama kur artışıyla karşılaştırılması daha uygun.

Bu tablo bize 2027’de kurdaki artışın enflasyona önceki yıllara göre yakınlaşacağını, 2028 ve 2029’da da kur artışının enflasyon ile neredeyse aynı düzeye geleceğini anlatıyor. Buradaki enflasyon tahminleri gerçekleşirse bu düzeltme olumlu görünüyor. Ne var ki bugün kurun geçmiş üç yıla göre düzeltilmiş düzeyinin yaklaşık 65 TL olması gerektiği düşünüldüğünde bu düzeltmenin geçmiş baskılamayı gidereceğini kabul etmek pek mümkün görünmüyor.

Bence OVP (2027 – 209)’un en zor ilişkisi kur ve deflatör arasında yatıyor. Ulaşılması en zor hedefler. Bir yandan ekonomiyi büyümeye döndürmek, bir yandan enflasyonu düşürmek ve kuru da kontrola devam etmek söylendiği kadar kolay değil. Bunun olması için mutlaka geleceğe ilişkin beklentileri olumlu hale getirmek, onun için de yapısal reformları hiç zaman geçirmeden yapmak gerekiyor.

‘Tek başına 2027’de seçim yapılacağı anlamına gelmiyor’

Ardından programın 2027’de cumhurbaşkanlığı seçimini işaret edip etmediğine dair yorum yaptı:

“Bu OVP’de dikkati çeken noktalardan biri de 2027 yılına ilişkin bütçe tahminleri.

2027 yılında bütçe açığının büyümesi, faiz dışı fazlanın ise azalması öngörülüyor. Üstelik bütçe açığındaki büyüme, faiz giderleriyle açıklanabilecek miktardan daha yüksek görünüyor.

Bunun arkasında faiz dışı giderlerin —personel giderleri, cari giderler ve yatırım giderleri— enflasyonun üzerinde artmasının öngörülmesi yatıyor.

Burada diğer yıllardaki genel tutarlılıktan bir miktar uzaklaşılıyor. Çünkü o bütçeyle seçime gitmek mümkün olabilir ama enflasyonu yüzde 21’e düşürmek pek mümkün olmaz.

Bu tablo elbette tek başına 2027 yılında seçim yapılacağı anlamına gelmiyor. Ancak bütçe göstergelerinde 2027 yılı için ortaya çıkan bu farklılaşma, seçimlerin 2027’de yapılıp yapılmayacağı sorusunu akla getiriyor.

Başka bir ifadeyle, OVP’deki bütçe rakamları 2027 yılı için seçim ekonomisi ihtimalini düşündüren bir görünüm sergiliyor. Bunun gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini ise önümüzdeki dönemde bütçe uygulamalarının nasıl şekilleneceği gösterecek.”

‘Daha tutarlı ve daha gerçekçi’

Eğilmez yazısını şöyle sonlandırdı:

“Özetle söylemek gerekirse, OVP’de (2027-2029) yer alan tahminler önceki yıllarda açıklanan OVP’lerdeki tahminlere göre daha tutarlı ve daha gerçekçi görünüyor.

Büyüme, enflasyon ve işsizlik arasındaki ilişki genel olarak ekonomik beklentilerle uyumlu. Bütçe ve dış ticaret tarafında ise özellikle 2027 yılına ilişkin bazı noktalar daha fazla açıklamayı gerektiriyor.

Kuşkusuz bir programın yalnızca hedefleri ortaya koyması yeterli değil. Bu hedeflere nasıl ulaşılacağına ilişkin somut bir yol haritası ve takvim de gerekiyor. Ne yazık ki bu eksiklik OVP’de de devam ediyor.”

Yıl sonu enflasyon tahmini yükseldi

Hayri Kozanoğlu: Yandaş basın müjde gibi ‘memura, emekliye yeni zam’ senaryolarını açıklamaya başladı

Şeref Oğuz: Programda seçim ekonomisi tadı var