OECD'den dikkat çeken yapay zeka raporu: Öğrenciler okuma becerisini kaybediyor

YAYIN TARİHİ, 08 Eylül 2026 11:18

OECD'nin 91 ülke ve ekonomide 760 bin 15 yaşındaki öğrenciyle gerçekleştirdiği PISA testleri, 2015-2025 döneminde okuma becerilerinde belirgin düşüş yaşandığını gösterdi. OECD, dijitalleşme ve ekran kullanımının öğrencilerin daha hızlı ancak daha az doğru okumasıyla bağlantılı olduğunu belirtti.

Okuma becerileri 10 yılda sert geriledi

OECD'nin 2025 PISA sonuçlarına göre, 15 yaşındaki öğrencilerin okuma performansı 2015'e kıyasla önemli ölçüde düştü. OECD üyesi ülkelerde ortalama okuma puanı 28 puan, diğer ülkelerde ise 16 puan geriledi. OECD'ye göre 20 puanlık düşüş yaklaşık bir yıllık eğitim kaybına karşılık geliyor.

OECD Eğitim ve Beceriler Direktörü Andreas Schleicher, öğrencilerin metinlerle etkileşiminde giderek daha "aceleci" hale geldiğini belirtti. Schleicher, öğrencilerin daha hızlı ancak daha az doğru okuduğunu ve yansıtma ile eleştirel düşünme becerilerinin zayıfladığını söyledi.

Schleicher, 15 yaşındaki öğrencilerin büyük çoğunluğunun kanıtlarla sağduyunun çatışması halinde sağduyuyu tercih ettiğini belirtti. OECD yetkilisi, bu değişimi dijitalleşme ve ekran kullanımıyla ilişkilendirdi.

Matematik ve fende de gerileme var

PISA kapsamında öğrencilerin matematik ve fen becerileri de test edildi. OECD ülkelerinde fen bilimleri puanları 10 yılda ortalama 7 puan gerilerken, diğer ülkelerde değişmedi. Matematikte ise OECD ülkelerindeki ortalama puan 22 puan, diğer ülkelerde 8 puan düştü.

Schleicher, okuma becerisini "tüm becerilerin anası" olarak nitelendirdi. OECD verilerine göre okuma performansındaki düşüşün daha büyük olduğu eğitim sistemlerinde matematik ve fen bilimlerindeki performans düşüşleri de daha belirgin oldu.

En büyük düşüş avantajlı öğrencilerde

2018'den bu yana okuma becerisindeki gerilemenin dikkat çeken yönlerinden biri, yüksek gelirli ailelerden gelen ve OECD'nin "avantajlı" olarak tanımladığı öğrencilerde daha belirgin olması oldu. Bu öğrenciler daha yoksul ailelerden gelen akranlarından daha iyi performans göstermeye devam etse de iki grup arasındaki fark daraldı.

Öğrenci performansındaki düşüş, uzun vadeli ekonomik görünüm açısından da endişe kaynağı olarak değerlendiriliyor. Ekonomistler büyümenin bir bölümünü eğitim seviyelerindeki gelişmeyle ilişkilendirirken, PISA puanlarındaki artışın ekonomik büyümeyi desteklediğine dair kanıtlar bulunuyor.

Yeni yapay zeka araçları mevcut çalışanların verimliliğini artırma potansiyeli taşırken, PISA sonuçları bu teknolojilerin gelecekteki çalışanların becerileri üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceğine ilişkin endişeleri gündeme getirdi.

Öğrencilerin yüzde 46'sı yapay zeka sohbet robotlarını kullanıyor

PISA araştırmasına göre öğrencilerin yüzde 46'sı öğrenmelerine yardımcı olmak amacıyla haftada en az bir kez yapay zeka destekli sohbet robotlarını kullanıyor. OECD, öğrencilerin bu araçları faydadan çok zarar verecek biçimde kullanıyor olabileceğine dikkat çekti.

Schleicher, okullarda akıllı telefon kullanımının yasaklanmasının öğrenmedeki gerilemeyi durdurmaya yardımcı olduğuna dair kanıtlar bulunduğunu belirtti. OECD yetkilisi, telefon yasağını öğrenmedeki bozulmayı azaltan uygulama olarak gösterdi.

Schleicher, teknolojinin geliştirmeyi amaçladığı becerileri aşındırabileceğini söyledi. Okul sistemlerinin üretken yapay zekayı doğrudan doğru cevapları vermek için kullanmak yerine araştırma ve öğrenme süreçlerine yardımcı olacak şekilde değerlendirmesi gerektiğini belirtti.

Ülkeler ne durumda?

Schleicher, Çin ve Güney Kore dahil bazı Asya ülkelerindeki okul sistemlerini yeni yapay zeka araçlarının kullanımına örnek gösterdi. Ancak Çin'den elde edilen başka bir araştırma, yapay zekanın yanlış kullanımının öğrenme performansını olumsuz etkileyebileceğini ortaya koydu.

İsveç ve Hong Kong'dan akademisyenlerin Çin'in orta kesimindeki bir ilçede 7. ila 12. sınıflarda okuyan 26 bin 811 öğrenci üzerinde yaptığı çalışmada, yapay zeka kullanımının ödev notlarını yükselttiği belirlendi. Buna karşılık öğrencilerin kapalı kitap sınavlarındaki performansı keskin biçimde düştü.

PISA'nın son turunda Çin'in dört eyaletindeki öğrenciler fen ve matematikte en yüksek performansı göstermeye devam etti. Singapur ise okuma alanında sıralamanın ilk sırasında yer aldı.

ABD'li öğrenciler okuma alanında 2022'ye göre daha düşük performans göstererek 13. sırada yer aldı.

Matematikte 2022'ye benzer performans gösteren ABD, diğer ülkelerdeki puanların düşmesiyle sıralamada 27. sıraya yükseldi.

ABD'li öğrenciler fen bilimlerinde 13. sırada yer aldı. Birleşik Krallık ise üç alanda da performansını artırarak ilk 10'a girdi.