Hedefler demiryolu gerçekler karayolu!

Hedefler demiryolu gerçekler karayolu!

Çevreci bir taşımacılık modu olan demiryolunun tüm dünyada payı artarken, Türkiye’de ise hedeflerin aksine geriliyor. İhracat taşımalarında demiryolunun payı bu yıl yüzde 0,71’e kadar indi. Yeni OVP'de demiryolu altyapı yatırımları öncelik alsa da sektör kapasitenin kullanılabilmesi için lokomotif yatırımına finansman desteği bekliyor.

09 Eylül 2026 00:00 Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!

Aysel YÜCEL

Türkiye, ulaştırma yatırımların­da demiryolunun ağırlığını ar­tırmayı hedeflerken, mevcut ta­şımacılık verileri gerilemeye işaret edi­yor. Demiryolunda altyapı yatırımları hızlanmasına rağmen, özel sektör lo­komotif yatırımı yapamadığı için artan kapasite taşımalara yansımıyor. Yeni OVP’de demiryoluna yatırım önceliği tanınması sektörü umutlandırsa da fi­nansman ve bürokrasi engelleri aşılma­dan raylarda taşıma hedeflerine ulaşıl­ması zor görünüyor.

Küresel iklim kriziyle birlikte çevreci bir taşımacılık modu olan demiryolu­nun payı tüm dünyada artarken, Ulaş­tırma ve Altyapı Bakanlığı da 5 yıl önce demiryolunun toplam yük taşımacılı­ğındaki payını 2029’a kadar yüzde 10’a, 2035’te ise yüzde 20’ye çıkarma hedefi koymuştu. Bu kapsamda demiryolu alt­yapı yatırımları da ulaştırma yatırım­larından daha fazla pay almaya başladı. Ancak aradan geçen sürede demiryolu­nun taşımacılıktaki payı yüzde 1’in üze­rine çıkamadığı gibi daha da geriledi.

TÜİK verilerine göre, Türkiye’nin ilk 8 aydaki 161 milyar 539 milyon dolarlık ihracat taşımasının yalnızca 1 milyar 143 milyon dolarlık bölümü demiryo­luyla gerçekleştirildi. Böylece demiryo­lunun ihracat taşımalarındaki payı yüz­de 0,71’de kaldı.

Geçen yılın aynı döne­minde 156 milyar 264 milyon dolarlık ihracat taşıması içinde demiryolunun payı yüzde 0,73 seviyesindeydi. Demir­yoluyla taşınan ihracatın parasal değeri büyük ölçüde aynı kalırken, toplam ih­racat içindeki payı geriledi. Karayolu­nun toplam ihracat taşımalarındaki pa­yı geçen yılın aynı dönemindeki yüzde 31,46’dan yüzde 32,12’ye yükseldi. De­niz ve hava taşımalarının payları geri­lerken, bu dönemde payını artıran ana taşıma modu karayolu oldu.

OVP’de hedefler yükseldi ama yatırıma ikna edemedi

Yeni açıklanan 2027-2029 Or­ta Vadeli Program (OVP) ise demir­yolu açısından önemli hedefler içeri­yor. Programda demiryolunun yük ta­şımacılığındaki payının ve intermodal taşımacılık kapasitesinin artırılması, sanayi bölgeleri, üretim merkezleri, lo­jistik merkezler, limanlar ve sınır kapı­larının demiryolu ağıyla bağlantısının güçlendirilmesi öngörülüyor.

Demiryolu yatırımlarında kaynağın yüzde 49 artırılması planlanırken, ilti­sak hatlarının geliştirilmesi de öncelik­li alanlardan biri olarak öne çıkıyor. Or­ta Koridor ve Kalkınma Yolu’nun kapa­sitesinin artırılması, Bakü-Tiflis-Kars hattı ile Kars-Iğdır-Aralık-Dilucu ve Zengezur bağlantılarının geliştirilmesi de programda yer alıyor.

İstanbul Kuzey Demiryolu Geçişi ve Hicaz Demiryolu gibi projeler de ulaş­tırma ve koridor politikaları kapsamın­da değerlendiriliyor. Raylı sistemler­de uzun vadeli sipariş ve tedarik yakla­şımının yaygınlaştırılması da OVP’nin dikkat çeken başlıkları arasında bulu­nuyor. Ancak sektör temsilcilerine göre altyapı yatırımlarındaki artış tek başı­na demiryolu taşımalarının büyümesi­ni sağlamayacak. Çünkü yeni hat ve ko­ridorların kullanılabilmesi için yeterli lokomotif ve vagon kapasitesine de ih­tiyaç var.

Artan kapasiteyi taşıyacak lokomotif yok

Konuyla ilgili DÜNYA’nın soruları­nı yanıtlayan Demiryolu Taşımacılığı Derneği (DTD) yetkilileri, OVP’nin de­miryolu için güçlü bir politika iradesi ortaya koyduğunu ancak sektörün bazı temel taleplerinin programda doğru­dan karşılık bulmadığını belirtiyor. .

Türkiye’de ana hat lokomotiflerinin önemli bölümünün 30 yaşın üzerinde. Vagon tarafında da yaşlı araçlar, sınırlı çeşitlilik ve intermodal taşımaya uygun ekipman eksikliği bulunuyor. Ancak şirketlerin lokomotif ve vagon yatırım­larını büyütmesi ise finansman sorun­ları nedeniyle sınırlı kalıyor.

Stratejik öncelik ve eşit rekabet şart

Sektörün OVP sonrasında öne çıkan üç temel beklentisi bulunuyor. Bunların başında demiryolu yük taşımacılığının stratejik sektör kapsamına alınması geliyor. İkinci beklenti, lokomotif ve demiryolu aracı yatırımlarına uzun vadeli ve uygun maliyetli TL finansmanı sağlanması. Üçüncü başlık ise özel sektörün eşit rekabet koşullarında büyümesinin önünün açılması. OVP’de Türk lirası cinsinden yatırım araçlarının teşvik edilmesi, yatırım ve ihracata yönelik faaliyetlerde finansman koşullarının iyileştirilmesi ve sürdürülebilir yatırımların finansmana erişiminin güçlendirilmesine yönelik politikalar yer alıyor. Ancak demiryolu taşımacılığına veya lokomotif yatırımlarına özel bir finansman mekanizması tanımlanmıyor.

Benzer şekilde, OVP’de raylı sistemler sanayi politikaları kapsamında öncelikli alanlar arasında değerlendirilirken, demiryolu yük taşımacılığı veya demiryolu tren işletmeciliği açıkça “stratejik sektör” olarak tanımlanmıyor. Bu nedenle sektör, OVP’deki yatırım hedeflerinin sahada karşılık bulması için altyapı yatırımlarının çekiş gücü, araç filosu, finansman ve rekabet düzenlemeleriyle desteklenmesini istiyor.

Kaynak: DÜNYA - İSTANBUL