Eşyanın teslimi kimin sorumluluğunda?

Danıştay, Gümrük Yönetmeliği’nin 94. maddesi ile 130 maddesinin 1. fıkrasında yapılan değişiklikleri iptal etti. Bu iptal ne anlama geliyor? İptalin arkasında saklanan koskoca bir ordino kavgası var. Ordino nedir? Önce oradan başlayalım.

Ordino nedir?

Ordino, mülga 1615 sayılı Gümrük Kanunu’nun 50’inci maddesine göre 24 / 06 / 1981 tarihli, 25.05.1981 tarih ve 8/3005 sayılı “Demir, Deniz Hava Yolları İşletmelerinin Gümrük Yükümlülüklerine ve Denetlenmelerine İlişkin Tüzük” gereğince Gümrük ve Tekel, Ulaştırma Bakanlıkları tarafından uygulanan, liman içinde konteynerlerin hareketini ve işlemlerini takip etmek için oluşturulan belge idi.

1615 sayılı Gümrük Kanunu 19.11.1999 tarih ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile yürürlükten kaldırıldığı için tüzüğün yetki hükmü ortadan kalktı. Bunun üzerine, 17 / 5 / 2007 tarih ve 2007/12215 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’yla idari işlemlerde eşitlik ilkesi uyarınca Tüzük de yürürlükten kaldırıldı.

Ordino düzenlemesi konusunda neden ısrar edilir?

Ancak acenteler, ithalatçının eşyasını gümrükten alabilmeleri için ordino ibrazının zorunlu olduğunu öne sürerek, adı değişse de bu belgenin devamlılığını sürdürdüler. Gümrük idaresi, sürekli olarak gümrük işlemlerinin hiçbir aşamasında ordino ibrazının aranmadığını, eşyanın teslimi için konşimentonun yeterli olduğunu yazılı olarak bildirmesine rağmen taşıyıcı acenteleri, konşimentonun gümrük yetkililerine veya geçici depolama yerleri ile antrepo işletmelerine ibraz edilmeden yükün teslim alınmasının mümkün olmadığını savundu. Gerekçe olarak da konşimentonun alıcı ile taşıyan firmalar arasındaki özel hukuk alanına giren ticari bir işlem olması, gümrük idaresinin ve geçici depolama yeri işletmelerinin bu sürece taraf olamayacağı öne sürüldü.

Bir ara, Bakanlar Kurulu Kararı’yla iptal edilen “ordino” uygulaması, Denizcilik Müsteşarlığı Deniz Ticareti Genel Müdürlüğü’nün 2011 yılında yayınladığı yazıyla; “yük teslim ve talimat formu” adı altında yeniden ihdas edildi. Belge için fahiş fiyat tahsil edilmesi üzerine Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından bedele sınırlandırma getirildi.

Sonuç olarak mevzuatı olmayan bir belgenin, eşyanın sahibi tarafından teslim alınması için şart koşulması ve bu belge için nakliyatçının temsilcisi olan acentenin, nakliyatçı yerine eşya sahibinden belge karşılığı para tahsil etmesi yıllardır sorun olarak masadadır.

Gümrük Yönetmeliği değişikliği

Eşyanın geçici depolama yeri ve antrepo işletmelerince teslim edilmesi, eşyanın tesliminin ise gümrük mevzuatında yer alması nedeniyle, bu işletmelerin ordino aramadan eşyayı teslim etmesi için gümrük idaresine yoğun başvurular yapıldı. Gümrük mevzuatında ordinoya yer olmadığını defalarca belirten Gümrükler Genel Müdürlüğü, vergileri ödenip eşya teslim edilebilir hale geldikten sonraki aşamanın gümrük işlemleriyle ilgisi olmadığını öne sürdü. Anlaşmazlığın sürmesi üzerine, bu görüşü doğrultusunda Gümrük Yönetmeliği’nin 94 ve 130. maddelerinde değişikliğe gidildi. Danıştay kararıyla iptal edilen düzenlemeler bu değişiklikler.

Danıştay 10. Daire’nin 30.04.2026 tarihli E:2022/3835 K:2026/2658, E:2022/4573 K:2026/2659, E:2022/4230 K:2026/2657, E:2022/4910 K:2026/2660 sayılı kararlarıyla; eşyanın tesliminin gümrük işleminin bir parçası ve düzenleme yetkisinin Ticaret Bakanlığı’nda olduğu karara bağlandı.

Danıştay Kararı gerekçeleri

Danıştay Kararı’nın gerekçesini kısaca şu başlıklarda özetlemek mümkün:

- Normlar hiyerarşisi ilkesi gereğince Yönetmelikte kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği,

- Yapılan değişiklik öncesinde konşimentonun ibrazı halinde eşyanın gümrük idaresince teslimi öngörüldüğü, yapılan değişiklik sonrasında ise eşyanın tesliminin eşya sahibi, taşıyıcı, işletici kuruluş veya bunların temsilcileri arasındaki sözleşme hükümlerine bırakıldığının anlaşıldığı,

- 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nda, eşyanın ilgili rejime tabi tutulma şartlarının yerine getirilmesi, gümrük vergilerinin ödenmesi üzerine tesliminin yapılacağının öngörüldüğü,

- Dolayısıyla, eşyanın gümrük idarelerince teslimi dışında ne şekilde ya da başkaca kişiler tarafından teslim edileceğine ilişkin kanunda istisnai bir hükme de yer verilmediğinden, Yönetmeliğin dava konusu maddeleriyle eşyanın tesliminin sözleşme hükümlerine bırakılmasının yasal düzenlemeyi aşar nitelikte bulunduğu,

- Geçici depolanan eşyanın, "gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma" ya da "tasfiyeye" tabi tutulması suretiyle Kanun hükümleriyle tayin edilen sürelerde geçici depolama yerinden çıkarılmasının zorunlu olduğu, bu sürecin takibini yapma görevinin gümrük idaresinde ait olduğu,

- Geçici depolanan eşyanın gümrük idaresince tesliminin, Kanun hükümlerinin uygulanmasını sağlamak bakımından şart olduğu,

- Esasen kanun koyucunun eşyanın teslimi görevini gümrük idaresine tevdi ederek, bu görevin salt eşya sahibi, taşıyıcı ve işletici kuruluş arasındaki hukuki ilişkiden ibaret kabul etmediğinin anlaşıldığı,

- Eşyanın gümrük idaresince tesliminin; eşya sahibi, taşıyıcı, işletici kuruluş arasındaki özel hukuk ilişkisine müdahale olarak değerlendirilemeyeceği,

- Geçici depolama yeri işleticisi ile gümrük antrepo işleticisinin hukuki durum ve sorumluluklarının da farklı olduğu ve işleticiler ile eşya sahibi arasındaki hukuki ilişkiden ayırt edilmesi gerektiği.

Sonuç

Sonuç olarak, Danıştay Kararı ile antrepoda ve geçici depolama yerinde bulunan eşyanın tesliminin gümrük işlemlerinin bir parçası olduğu, Gümrük Kanunu gereğince buna ilişkin düzenlemelerin Ticaret Bakanlığı’nca yapılması gerektiği, bu konuda sözleşme hükümlerine ilişkin özel hukuk hükümlerinin uygulanamayacağı karara bağlanmıştır.

Ancak bu karar sonucunda uygulamanın değişeceğini öngörmek de doğru bir öngörü değildir. Düzenleme ne olursa olsun, geleneksel uygulamanın devam edeceği kaçınılmaz bir gerçektir. Eşyasını teslim almak için ithalatçılar, mevzuatta yer olmayan bir belge ordinoyu nakliyatçıyı temsil eden acentelerden satın almak zorunda bırakılmaya devam edecek.