Avrupa’da ne oluyor? Almanya ve Fransa

De Gaulle aslında sağcı ve Katolik’tir. Milliyetçiliği “resmi milliyetçiliği” aşma potansiyeli taşıyordu. Ancak konumu buna izin vermemiş, “sosyal Katolik” geçmişi de onu adalet duygusuna yönlendirmişti. 1957’de uç veren Fransız Nouvelle Droite, Yeni Sağ, 1960’larda sessizce örgütlenmiş, muhtemelen Gladio çerçevesinde 1970’de manifestosunu birkaç bin basarak elden ele dağıtmıştır. Manifesto metni 1930’ların bazı ön-faşist ve hatta açıkça faşist ve işbirlikçilikten 1945’de idam edilen adamları benimsediklerini gösteriyor. Tarih bilincine sahipler ve kendilerini 1885’e kadar geri götürebiliyorlar. Bugünkü Le Pen hareketinin kökü budur. Ancak Almanya, yani AfD, Fransa’dan farklı. Şu anda iktidara gelmeye en yakın olan Fransız aşırı sağı denen şey; yani Marine Le Pen. AfD ve Alice Weidel bu noktadan henüz uzakta.

Fransız Komünist Partisi’nin 1978 sonrası işçi tabanını teknolojik gelişmelerle de bağlı olarak yitirmeye başlaması ve ilk defa Jean-Marie Le Pen’in ırkçı partisinin yükselişe geçmesi 1980’lerin ortalarına doğru “Fransa’da faşizm olur mu?” sorusunu bazı tarihçilerin gündemine taşıdı. Aslında Fransa’da faşist akımlar 1925’ten itibaren belirmeye başlamıştı. Le Pen’in çıkışı faşizmin hem Avrupa genelindeki bir olgu olarak kökenleri ve niteliği, hem de Fransız faşizminin özel durumu hakkında tartışmalara yol açtı. Açmaması da düşünülemezdi çünkü “sıradan faşizmin, banal nasyonalizmin” ötesinde çıkan yayınlarda bir devamlılık, 1930’ların sonuç alamamış faşist veya faşizme yakın kişiliklerini öven bir ideolojik damar vardı. Fransız Neo-faşizmi adeta “bıraktığı yerden” devam ediyordu. José Antonio Primo de Rivera, Robert Brasillach, Pierre Drieu La Rochelle –ilk ikisi idam edilmiş sonuncusu intihar etmişti- 1970’te övülüyordu. Rivera İspanyol cumhuriyetçileri tarafından darbecilikten suçlanarak 1936’da, Brasillach ise Nazilerle iş birliği suçundan 1945’te idam edilmişlerdi. Savaştan sonra ilk defa, 1970’de çıkan bir Neo-faşist el yazmasında, entelektüalizmin çürümesine işaret eden dava ve eylem adamları, kahramanlar olarak yüceltiliyorlardı. Bu çalışma Sorel’in mitle ilgili yazdıklarını da kullanıyor, faşizmle Katolikliğin mesafesini duru bir dille anlatıyor, faşistlerin monarşist olmadıklarını açıklıyordu. Drieu La Rochelle’in Marksizm’le ilgili söyledikleri de sentezde yer bulmuştu. 1970’de doğuşu haber verilen “hareket” kendisini tasnif edilemez görüyor, dar anlamda politik olmayan bağımsız bir elit olarak lanse ediyordu. Bu anlatı 1940-1942 arası “Uriage kadrolarının” görevini ve mirasını benimsediklerini gösteriyor.

Yani? Yani Fransa’da Marine Le Pen ve Almanya’da AfD aynı ağacın dalları değil. Komşu ağaçlar diyebiliriz. Fransa 1970’lerde talimatı merkezden gelen bir elitler arası manifestoyla işe başladı. Vichy döneminde Grenoble yakınındaki Uriage köyünde kurulan Ecole Nationale des cadres d’Uriage görülmemiş derecede birbirinden farklı olan, çoğu çok genç, 30 kadar eliti bir araya getirmişti. Bu gençler –tıpkı 1970’te Neo-faşist çıkış başladığında sınırlı basılıp sınırlı dağıtılan manifestoda anlatıldığı gibi- yeni Avrupa’nın tasarımını yapacak eliti oluşturacaklardı. 1970 çıkışı bunun yenilenmesi olarak görülebilir.

AfD ise merkezi karardan ziyade bir Doğu Almanya olgusu olarak ilerliyor. Sadece son seçimler değil Berlin 2025 seçimi de AfD’nin sadece Doğu Almanya kökenlilerin oturduğu doğu yakası mahallelerinden yüksek oy aldığını gösteriyor. Almanya genelinde bakarsak orada da durum aynı: Batı ve Güney’de AfD oyu Doğu’nun yarısı kadar bile değil. Gerçi Hitler de başlangıçta yerel bir Münih olayı gibiydi ve Ernst Niekisch buna dayanarak 1930’da –son derece hatalı biçimde- Hitler’i Katoliklerin şampiyonu gibi görmüştü. Oysa asıl desteği Protestanlardan aldı. Yani AfD de Doğu ile başlayıp Batı’ya ve Güney’e –biraz zor ama- sirayet edebilir. İmkânsız diyemeyiz ama Fransız ultra sağının yaygınlığı ve olgunluğu Almanlarda henüz yok. Popüler olmalarını sağlayan pratik, güncel tezleri şunlar: (a) Ukrayna’ya para ve silah vermeyi kesin (b) Pahalı ABD gazını almayın, ne güzel Rusya’dan ucuza doğal gaz alıyorduk, arayı düzeltin. Bu para Alman emeklisinin, işçisinin cebinden çıkıyor vs. Demagoji diyenler olacaktır ancak bunları geçelim çünkü bunlar hep var. Bundan öte Alice Weidel de özel hayatıyla tipik bir Neo-Nazi görüntüsü vermiyor. Ayrıca CDU’nun AfD’den hangi ölçüde rahatsız olduğunu bilemiyorum. Elbette CDU’dan oy aldığı, CDU kalelerine nüfuz ettiği ölçüde rahatsız olabilir lakin CDU ve AfD kurmaylarının göçmen politikasında uzlaşmak amacıyla görüştükleri de yazılıyor.

Elbette popülizmlerde görüntü ve gerçek farklıdır. Ancak bence şu kadarı net: Bu iki hareket gerek kökleri gerekse coğrafi dağılımları itibariyle olsa olsa uzaktan kuzenler. Avusturya’da 1980’lerin sonunda türeyen ‘bu kadar göçmen nereden çıktı’ hareketiyle birlikte bu üç ülkede (i) merkezin dağılması (ii) aşırı sağın merkeze yerleşmesi (iii) merkezin bu akımlara doğru ilerleyerek merkezi sağa kaydırması daha da fazla görülecek. Fransa’daki akım bu işlerde çok tecrübe kazandı. Marine Le Pen’in iktidara gelme sırası yaklaşıyor olabilir. AfD henüz yolun ortasında ve bir Doğu Almanya olgusu olarak şimdilik dezavantajlı.