Program döneminde üretimi en fazla düşen sektör ayakkabı oldu

Tarımdan 3 sektörün rakamları Deterjanda üretim artışı fason üretimden geldi

TÜİK, 2025 yılı toplu istatistiklerine yayımladı. 2025 ve önceki birkaç yılın verilerini kapsayan bu istatistikler, esas itibariyle “enflasyonla mücadele programı” dönemini kapsıyor denilebilir. Bilindiği gibi program, 2023 yılı mayıs – haziran döneminde başlamıştı. Halen yürürlükte, 2026 itibariyle sonuçlarını TÜİK’in yayın periyoduna göre 2027 yılı ikinci yarısında görebileceğiz. Elimizde 2,5 yılı tamamen program dönemi olmak üzere 3 yıllık sonuçlar var. Bu sonuçlara göre program döneminde üretiminde en büyük kayıp sektör (sayası deri) ayakkabı olmuş. 2025’te, 2023’e göre sektördeki üretim kaybı yüzde 41,6 düzeyinde. TÜİK tablosunda bütün sektörler yer almıyor. Örneğin tekstil ve hazır giyim yok. Sadece halı sektörü üretim rakamları verilmiş. Seçilmiş 18 sektörün verilerine bakıldığında, ayakkabıdan sonra en büyük kayıp kayısı üretiminde olmuş. 2023 – 2025 döneminde üretiminde yüzde 21,9 kayıp yaşanmış. Kaybın büyüklüğüne göre üçüncü sırada kombi (%18,3), dördüncü sırada ev tipi buzdolabı (%16,6) ve beşinci sırada kabuksuz işlenmiş fındık (%12,9) var.

Tarımdan 3 sektörün rakamları

TÜİK’in 18 sektörü kapsayan tablosunda tarımdan 3 sektör yer alıyor; kayısı, kabuksuz fındık ve çay. Bu üç ürün grubunun 3’ünde de üretim kaybı olmuş. En büyük kayıp kayısıda. 2025’te üretimi, 2023’e göre yüzde 21,9 düşmüş. Kabuksuz fındıkta düşüş yüzde 12,9, çay üretimindeki düşüşte yüzde 10 düzeyinde gerçekleşmiş.

TÜİK tablosunda yer alan 18 sektörden 11’inin üretiminde düşüşler var. 7 sektörde ise ciddi üretim artışı olmuş. Bunların başında üretimi neredeyse ikiye katlanan tıbbi ilaçlar var. 2023 üretimi 19,6 milyar TL değerinde iken, 2024’te 28 milyar liralık üretim, 2025’te ise 39 milyar liralık üretim yapılmış. TÜİK tablosunda sadece ilaç üretimi değeri parasal (TL) rakamlarla verilmiş. Dolayısıyla sektörün “üretiminde en yüksek artış olan sektör” olarak gözükmesinin nedeni de esasta fiyatlama ayarlamalarından kaynaklanıyor. İEİS Genel Sekreteri Savaş Malkoç, bir açıklamasında, “2025 yılında gerçekleşen büyümenin temel kaynakları fiyat düzenlemesi, mevcut ürünlerin satış dağılımındaki değişim, yeni ilaç girişleri ve hacim artışı oldu. Değer bazındaki büyümede ilaç kuru düzenlemesinin etkisi belirleyici oldu” demiş.

Deterjanda üretim artışı fason üretimden geldi

Deterjanlar ve yıkama müstahzarları üretiminde 2023 – 2025 kıyasında yüzde 64,2 artış gerçekleşmiş. Sektör kaynaklarına göre bu artışın kaynağı “Avrupa’nın artan maliyetleri karşısında rekabet avantajı arayan birçok uluslararası markanın, rotasını Türkiye’deki fason (private label) üreticilere çevirmesi ve Türkiye’nin bu konuda merkeze dönüşmesi.” Bağımsız B2B Platformu’nun açıklamasına göre bu dönemde üretim hatlarına devasa teknoloji yatırımları, kapasiteyi ve sektör ihracatını tarihi zirvelere taşıdı. Özeti, deterjan üretimindeki artış, ilaçtaki gibi fiyatlama kaynaklı değil, gerçekten üretim artışından geliyor.

Üretiminde en yüksek artış olan üçüncü sektör hazır beton… Üretiminde yüzde 19’luk artış olmuş. Dezenflasyon programı döneminde 2023 – 2025 kıyasında üretiminde artış olan toplam 7 sektörün diğer dördü şunlar: Sigara, portland çimentosu, halı – kilim ve otomobil. Otomobil üretimindeki artış sadece yüzde 1 düzeyinde. Otomobil üretimi 3 yıllık erimde yerinde saymış denilebilir.