Temerrüt kavramı hem hukukta hem de finans piyasalarında önemli bir yere sahiptir. Kredilerden ticari sözleşmelere, tahvil ödemelerinden borsa işlemlerinin takasına kadar birçok farklı alanda temerrüt ortaya çıkabilir.
Türk hukukunda temerrüt genel olarak borçlunun temerrüdü ve alacaklının temerrüdü olmak üzere iki farklı açıdan ele alınır.
4 Temerrüde Düşmenin Şartları Nelerdir?
6 Temerrüt Faizi Nedir?6.1 Temerrüt Faiz Oranı Ne Kadar?
7 Temerrüt Faizi Nasıl Hesaplanır?
9 Borsada Temerrüt Faizi Nedir?
10 Teminat Tamamlama Çağrısı ile Temerrüt Aynı Şey mi?
11 Temerrüt ile İflas Arasındaki Fark Nedir?
13 “Temerrüt Dahil Değildir” Ne Demek?
14 Temerrüt Hakkında Sıkça Sorulan Sorular14.2 Temerrüde düşmek borcu ödeyememek mi?
14.3 Temerrüde düşmek iflas etmek midir?
14.4 Temerrüt faizi ne zaman başlar?
14.5 Borsada temerrüt ne demek?
14.6 Temerrüt faizi ile gecikme faizi aynı mı?
Temerrüde Düşmek Ne Demek?
Temerrüde düşmek, yerine getirilmesi gereken bir borç veya yükümlülüğün zamanında ifa edilmemesi nedeniyle temerrüt hükümlerinin uygulanabilir hâle gelmesi anlamına gelir.
Türk Borçlar Kanunu’nun 117’nci maddesine göre muaccel hâle gelen bir borcun borçlusu, kural olarak alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Bununla birlikte borcun yerine getirileceği tarih taraflarca önceden belirlenmişse bazı durumlarda ayrıca ihtar yapılmasına gerek olmadan da belirlenen tarihin geçmesiyle temerrüt oluşabilir.
Burada muaccel borç, ödeme veya ifa zamanı gelmiş borç anlamına gelir.
Örneğin bir borcun son ödeme tarihi 15 Eylül olarak açıkça belirlenmişse ve gerekli koşullar oluşmasına rağmen ödeme zamanında yapılmazsa temerrüt gündeme gelebilir.
Temerrüde düşmek, borcun artık hiçbir zaman ödenemeyeceği veya borçlunun mutlaka iflas ettiği anlamına gelmez. Temerrüt öncelikle yükümlülüğün zamanında yerine getirilmemesiyle ilgili hukuki bir durumu ifade eder.
Borçlu Temerrüdü Nedir?
Borçlu temerrüdü, borçlunun yerine getirmesi gereken ve zamanı gelmiş bir borcu süresinde yerine getirmemesi durumudur.
Örneğin;
- Vadesi gelen bir kredi borcunun ödenmemesi,
- Bir sözleşmedeki para borcunun zamanında ödenmemesi,
- Tahvil veya diğer borçlanma araçlarında gerekli ödemenin zamanında gerçekleştirilmemesi,
- Teslim edilmesi gereken bir malın kararlaştırılan zamanda teslim edilmemesi
borcun ve sözleşmenin niteliğine göre temerrüt durumunun ortaya çıkmasına neden olabilir.
Borçlunun temerrüde girmesi, borcun kendisini ortadan kaldırmaz. Aksine gecikme nedeniyle temerrüt faizi, zararların tazmini veya sözleşmenin niteliğine göre farklı hukuki sonuçlar gündeme gelebilir.
Alacaklı Temerrüdü Nedir?
Temerrüt yalnızca borçlu taraf açısından ortaya çıkmaz.
Alacaklı temerrüdü, borçlunun borcunu gereği gibi yerine getirmeye hazır olmasına rağmen alacaklının haklı bir sebep olmadan sunulan edimi kabul etmemesi veya borcun yerine getirilebilmesi için kendisinin yapması gereken işlemleri yapmaması durumunda ortaya çıkabilir.
Türk Borçlar Kanunu’nun 106’ncı maddesi alacaklı temerrüdünü bu kapsamda düzenler.
Örneğin bir malın sözleşmeye uygun şekilde zamanında teslim edilmek istenmesine rağmen alıcının haklı bir neden olmadan teslimatı kabul etmemesi, koşullara bağlı olarak alacaklı temerrüdü kapsamında değerlendirilebilir.
Dolayısıyla borçlu temerrüdünde sorun borcun zamanında yerine getirilmemesi iken alacaklı temerrüdünde sorun, gereği gibi sunulan ifanın alacaklı tarafından kabul edilmemesidir.
Temerrüde Düşmenin Şartları Nelerdir?
Her gecikme otomatik olarak aynı şekilde temerrüt sonucu doğurmaz. Borcun niteliğine ve sözleşmeye göre değerlendirme değişebilmekle birlikte borçlu temerrüdünün ortaya çıkmasında temel olarak borcun yerine getirilme zamanının gelmiş olması ve borcun gereği gibi ifa edilmemesi önem taşır.
Kural olarak borçlunun temerrüde düşürülmesi için alacaklının ihtarı gerekir. Ancak ödeme tarihinin sözleşmede açıkça belirlenmesi gibi Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenen bazı durumlarda ayrıca ihtar gerekmeyebilir.
Bu nedenle yalnızca “vade geçti, otomatik olarak her durumda temerrüt oluştu” şeklinde değerlendirme yapmak doğru değildir. İhtar gerekip gerekmediği ve temerrüdün hangi tarihte başladığı borcun ve sözleşmenin özelliklerine göre değişebilir.
Temerrüt İhtarı Nedir?
Temerrüt ihtarı, alacaklının borçluya borcun yerine getirilmesini talep ettiğini bildirmesidir.
İhtarın temel amacı, borçluya artık yükümlülüğünü yerine getirmesi gerektiğinin bildirilmesi ve gerekli şartların bulunması hâlinde borçlunun temerrüde düşürülmesidir.
Ancak her borç için mutlaka ayrıca temerrüt ihtarı gönderilmesi gerektiği düşünülmemelidir. Borcun ifa edileceği tarih sözleşmede açık biçimde belirlenmişse veya kanunun öngördüğü diğer istisnalar bulunuyorsa ihtar aranmadan temerrüt gerçekleşebilir.
Temerrüt Faizi Nedir?
Temerrüt faizi, bir para borcunun zamanında ödenmemesi nedeniyle temerrüt süresi boyunca borca uygulanan faizdir.
Başka bir ifadeyle borçlu, vadesinde ödemediği para nedeniyle belirli koşullarda yalnızca anaparayı değil, gecikilen dönem için temerrüt faizini de ödemek durumunda kalabilir.
Uygulanacak temerrüt faizi oranı her durumda aynı değildir. Tarafların sözleşmesinde geçerli bir temerrüt faizi düzenlemesi bulunabilir. Sözleşmede uygulanacak oran belirlenmemişse kanuni düzenlemeler devreye girer.
Türkiye’de kanuni faiz ve temerrüt faizi esasları 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun kapsamında düzenlenmektedir. Kanunun 2’nci maddesine göre bir miktar paranın ödenmesinde temerrüde düşülmesi durumunda, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa kanunda belirlenen esaslara göre temerrüt faizi uygulanır.
Temerrüt Faiz Oranı Ne Kadar?
Temerrüt faizinde tek ve değişmez bir oran bulunmaz. Borcun ticari olup olmaması, sözleşmedeki hükümler ve yürürlükteki mevzuat uygulanacak oranı değiştirebilir.
Üstelik 3095 sayılı Kanun’un kanuni faiz oranını belirleyen 1’inci maddesi 2026 yılında değiştirilmiştir. Güncel düzenlemede oran, TCMB’nin belirli tarihlerde uyguladığı reeskont oranına bağlanmıştır. Bu nedenle eski içeriklerde görülen sabit oranlar güncel mevzuatı yansıtmayabilir.
Bu nedenle güncel temerrüt faizini değerlendirirken borcun türü, sözleşme ve işlemin gerçekleştiği tarihte yürürlükte olan oran birlikte kontrol edilmelidir.
Temerrüt Faizi Nasıl Hesaplanır?
Basitleştirilmiş bir temerrüt faizi hesaplamasında anapara, yıllık faiz oranı ve gecikme süresi dikkate alınabilir.
Genel hesaplama mantığı şu şekilde gösterilebilir:
Temerrüt faizi = Anapara × Yıllık faiz oranı × Gecikme gün sayısı / 365
Örneğin yalnızca hesaplama mantığını göstermek amacıyla 100.000 TL tutarındaki bir borca yıllık yüzde 30 oran uygulandığını ve ödemenin 20 gün geciktiğini varsayalım:
100.000 × 0,30 × 20 / 365 = yaklaşık 1.644 TL
Bu durumda örnekteki 20 günlük temerrüt faizi yaklaşık 1.644 TL olur.
Buradaki yüzde 30 oranı yalnızca örnek hesaplama için kullanılmıştır. Gerçek işlemlerde uygulanacak temerrüt faizi, sözleşmeye ve güncel mevzuata göre farklılık gösterebilir.
Borsada Temerrüt Nedir?
Borsada temerrüt, sermaye piyasası işlemlerinden kaynaklanan nakit, menkul kıymet veya teminat gibi yükümlülüklerin belirlenen süre ve kurallara uygun şekilde yerine getirilmemesi durumunu ifade eder.
Örneğin gerçekleştirilen bir işlem sonucunda ödenmesi gereken nakdin veya teslim edilmesi gereken sermaye piyasası aracının takas için gereken zamanda sağlanmaması temerrüt sürecinin ortaya çıkmasına neden olabilir.
Borsa İstanbul’daki işlemlerin takasında Takasbank merkezi takas kuruluşu olarak görev yapar. Piyasalara göre takas, teminat ve temerrüt işlemlerinin uygulanmasına ilişkin farklı kurallar bulunabilir.
Takasbank’ın Borçlanma Araçları Piyasası prosedürlerinde de yükümlülüğünü belirlenen zamanda yerine getirmeyen üyelerin temerrüde düşmesi ve belirli koşullarda temerrüt faizi uygulanması düzenlenmektedir.
Bu nedenle borsadaki temerrüt kavramıyla klasik bir kredi borcundaki temerrüt aynı temel mantığa, yani yükümlülüğün zamanında yerine getirilmemesine dayanmakla birlikte uygulanan prosedürler birbirinden farklı olabilir.
Borsada Temerrüt Faizi Nedir?
Borsa işlemlerinde nakit, sermaye piyasası aracı veya teminat yükümlülüklerinin zamanında yerine getirilmemesi durumunda ilgili piyasanın ve Takasbank’ın kuralları doğrultusunda temerrüt faizi veya temerrütle ilişkili başka yükümlülükler ortaya çıkabilir.
Uygulanacak yöntem piyasalara göre değişebilir. Örneğin Takasbank’ın Borçlanma Araçları Piyasası prosedüründe, yükümlülüğünü takas tarihinde belirlenen sürenin ardından yerine getiren veya sonraki günlerde yerine getiren üyelerden temerrüt faizi tahsil edilmesi öngörülür.
Dolayısıyla borsadaki temerrüt faiziyle genel borç ilişkilerindeki kanuni temerrüt faizini birebir aynı kavram olarak değerlendirmemek gerekir.
Teminat Tamamlama Çağrısı ile Temerrüt Aynı Şey mi?
Hayır. Özellikle kredili işlemler ve türev ürünlerde karşılaşılan teminat tamamlama çağrısı (margin call) ile temerrüt aynı kavram değildir.
Teminat tamamlama çağrısı, yatırımcının teminatının gerekli seviyenin altına düşmesi durumunda ek teminat yatırması veya teminat seviyesini yeniden gerekli düzeye getirmesi için yapılan çağrıdır.
Temerrüt ise ilgili yükümlülüğün belirlenen süre içerisinde yerine getirilmemesi sonucunda ortaya çıkan durumdur.
Örneğin VİOP’ta işlemler hem işlem öncesinde hem de işlem sonrasında risk yönetimine tabidir ve pozisyonlar için portföy bazında teminatlandırma uygulanır.
Dolayısıyla bir teminat tamamlama yükümlülüğünün doğması ile bu yükümlülüğün zamanında yerine getirilmemesi birbirinden farklı aşamalardır.
Temerrüt ile İflas Arasındaki Fark Nedir?
Temerrüt ile iflas aynı anlama gelmez.
Temerrüt, belirli bir borcun veya yükümlülüğün zamanında yerine getirilmemesini ifade eder. İflas ise borçlunun malvarlığının belirli bir hukuki süreç kapsamında tasfiye edilmesine yönelik çok daha kapsamlı bir hukuki durumdur.
Bir kişi veya şirket herhangi bir ödemeyi geciktirerek temerrüde düşebilir ancak bu durum tek başına iflas ettiği anlamına gelmez.
Bu ayrım özellikle finans piyasalarında önemlidir. Örneğin bir şirketin tahvil ödemesini vadesinde gerçekleştirememesi bir temerrüt olayı oluşturabilir. Ancak şirketin iflas edip etmeyeceği ayrı hukuki ve finansal süreçlere bağlıdır.
Temerrüt Riski Nedir?
Temerrüt riski, bir borçlunun gelecekte borç veya diğer finansal yükümlülüklerini zamanında yerine getirememe olasılığını ifade eder.
Tahvil ve bono gibi borçlanma araçlarına yatırım yapan yatırımcı açısından temerrüt riski önemli bir kredi riski unsurudur. İhraççı şirket veya devlet borcunu yerine getiremezse yatırımcı anapara veya faiz ödemelerini zamanında alamayabilir.
Bu nedenle borçlanma araçları değerlendirilirken ihraççının finansal durumu, borçluluğu, nakit akışı ve kredi değerliliği gibi unsurlar önem taşır.
Kredi riskinin piyasalardaki ölçümünde CDS (Credit Default Swap / Kredi Temerrüt Takası) gibi göstergeler ve finansal araçlar da kullanılabilir.
“Temerrüt Dahil Değildir” Ne Demek?
“Temerrüt dahil değildir” ifadesinin anlamı kullanıldığı sözleşmeye veya hesaplamaya göre değişebilir.
Genellikle bir tutar veya maliyet belirtilirken, temerrüt oluşması hâlinde ortaya çıkabilecek temerrüt faizi, gecikme kaynaklı bedeller veya diğer ek yükümlülüklerin belirtilen tutara dahil olmadığını ifade etmek için kullanılır.
Ancak bu ifade tek başına “temerrüt hâlinde sözleşmedeki tüm yaptırımlar geçersizdir” anlamına gelmez. Kesin sonuç için ifadenin yer aldığı sözleşme hükmünün tamamının değerlendirilmesi gerekir.
Temerrüt Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Temerrüt ne demek?
Temerrüt, bir borç veya yükümlülüğün yerine getirilmesi gereken zamanda gereği gibi yerine getirilmemesi sonucu ortaya çıkan hukuki durumu ifade eder.
Temerrüde düşmek borcu ödeyememek mi?
Her zaman değil. Borçlunun ekonomik olarak ödeme gücünü tamamen kaybetmiş olması gerekmez. Zamanı gelen bir borcun gerekli koşullar altında süresinde yerine getirilmemesi de temerrüt oluşturabilir.
Temerrüde düşmek iflas etmek midir?
Hayır. Temerrüt ile iflas farklı kavramlardır. Temerrüt belirli bir yükümlülüğün zamanında yerine getirilmemesini ifade ederken iflas ayrı ve daha kapsamlı bir hukuki süreçtir.
Temerrüt faizi ne zaman başlar?
Temerrüt faizinin başlangıç tarihi, borcun ne zaman temerrüde düştüğüne bağlıdır. Temerrüt tarihinin belirlenmesinde borcun vadesi, ihtar gerekip gerekmediği ve sözleşmedeki hükümler dikkate alınır.
Borsada temerrüt ne demek?
Borsada temerrüt, sermaye piyasası işlemlerinden doğan nakit, menkul kıymet veya teminat yükümlülüğünün ilgili piyasanın belirlediği sürede yerine getirilmemesidir.
Temerrüt faizi ile gecikme faizi aynı mı?
Kavramlar günlük kullanımda birbirinin yerine kullanılabilse de hukuki ve sözleşmesel açıdan her zaman aynı anlama gelmeyebilir. Uygulanacak faizin niteliği, borç ilişkisine ve sözleşme hükümlerine göre değerlendirilmelidir.
Hisse senetleri riskli yatırım ürünleridir. Şirketlere ortaklık, hem kârlarına hemde zararlarına ortaklık anlamına gelir. Ana paranızdan kâr etme ihtimaliniz olduğu gibi, zarar etme ihtimalinizde bulunmaktadır.
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.