Uluslararası Ticaret Merkezi İcra Direktörü Coke-Hamilton'dan gübrede artan maliyet uyarısı

Uluslararası Ticaret Merkezi İcra Direktörü Coke-Hamilton'dan gübrede artan maliyet uyarısıUluslararası Ticaret Merkezi İcra Direktörü Pamela Coke-Hamilton, Hürmüz Boğazı'ndaki ticaret kesintisi sonrası gübre tedarikinde sınırlı alternatif kaynaklar bulunmasına rağmen maliyetlerin katlandığını belirtti.

19 Eylül 2026•Güncelleme: 19 Eylül 2026

Coke-Hamilton, Dünya Ticaret Örgütü'nün bu yılki Kamu Forumu kapsamında AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, Hürmüz Boğazı'ndaki ticaret akışının büyük çapta kesintiye uğramasıyla dikkatlerin enerji üzerindeki etkiye yoğunlaştığını ancak verilerin enerjinin ötesinde daha geniş bir tablo ortaya koyduğunu söyledi.

Bu yılın ikinci çeyreğinde Hürmüz Boğazı'ndaki kesintiden etkilenen ekonomilerden yapılan ham petrol ithalatının geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 51, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ve metanol ithalatının da yüzde 90 düştüğü bilgisini paylaşan Coke-Hamilton, "Bu durum enerji ve taşımacılık maliyetlerini artırarak küresel tedarik zincirleri ve büyük ticaret değişimlerine karşı en savunmasız kesimler arasında yer alan gelişmekte olan ülkelerin küçük işletmeleri üzerindeki baskıyı artırdı." diye konuştu.

Coke-Hamilton, bölgeden yapılan üre, amonyak ve kükürt ithalatının ise ikinci çeyrekte yıllık bazda yüzde 80'in üzerinde gerilediğini dile getirerek, bu ürünlerin dünyanın dört bir yanında gübre üretimi için gerekli kritik girdiler olduğunu ve dolayısıyla gıda üretimini etkilediğini anlattı.

Ticaretteki geniş çaplı aksaklığın sonuçlarının körfezin çok ötesinde hissedildiğinin altını çizen Coke-Hamilton, şöyle devam etti:

"Son yıllarda en az gelişmiş ülkeler, amonyak ithalatlarının yüzde 61'ini ve kükürt ithalatının yüzde 68'ini Hürmüz Boğazı'na maruz kalan ekonomilerden gerçekleştirdi. Tedarik zincirleri kesintiye uğradığında bu ülkeler ve küçük işletmeler artan maliyetler, sınırlı alternatifler ve gıda üretimine yönelik artan risklerle karşı karşıya kalıyor. Bangladeş ve Pakistan gibi Güney Asya ekonomilerinin yanı sıra Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Kenya, Mozambik ve Güney Afrika Cumhuriyeti gibi Afrika ülkeleri de dahil olmak üzere birçok gelişmekte olan ülke, bölgeden yapılan gübre ithalatına büyük ölçüde bağımlı."

Alternatif güzergah ve tedarik değişiklikleri kalıcı olmayabilir

Coke-Hamilton, sınırlı arz ve lojistik şoku nedeniyle ürede ithalat fiyatının yüzde 70, amonyakta yüzde 82 ve kükürtte yüzde 151'i bulan artış gösterdiğini ifade ederek, "Bu maliyetler devam ederse özellikle daha küçük ve ithalata bağımlı ekonomilerde çiftçiler ihtiyaç duydukları girdilere erişmekte zorlanabilir." uyarısında bulundu.

Tedarik zincirindeki aksaklıklar karşısında Afrikalı bazı üretici ülkelerin açığın bir bölümünü kapatmak için devreye girdiğini kaydeden Coke-Hamilton, Mısır'ın Hindistan'a üre ihracatını neredeyse iki katına çıkardığı, Nijerya'nın ihracatını ise yüzde 81 artırdığına ilişkin örnekler paylaştı.

Coke-Hamilton, Hürmüz Boğazı'na maruz kalane konomilerden yapılan üre ithalatındaki yüzde 85'lik düşüşe rağmen alternatif kaynaklardan gelen arzın yüzde 26 arttığını dile getirerek bu nedenle ürede toplam ithalat hacminin yalnızca yüzde 6 azaldığını aktardı.

Ticaretteki kesintiler karşısında tedarikçi ilişkilerinin değiştiğini ve bu durumun özellikle bazı Afrikalı ihracatçılar için fırsatlar yarattığını ifade eden Coke-Hamilton, çeşitlendirme ve güzergah değişikliklerinin maliyetleriyle birlikte geldiğini vurguladı.

Coke-Hamilton, katlanarak artan maliyetlerin özellikle daha savunmasız durumda olan ülkelerin borç, ekonomik büyüme ve diğer göstergelerini doğrudan etkilediğini kaydetti.

Öte yandan, güzergah değişikliklerinin kalıcı olmayabileceğine de dikkati çeken Coke-Hamilton, "Mevcut aksaklık öncesinde Hürmüz Boğazı'nın temel malların nakliyesine ve bu mallara erişime ne kadar kolaylık sağladığı göz önüne alındığında, Hürmüz rotasına geri dönmek kolay olacaktır. Asıl soru, Mısır ve Nijerya gibi ülkelerin üretimlerini sürdürüp sürdüremeyeceği. Bu çıkmazın ne kadar süreceğine bağlı olarak, çeşitlendirmenin nasıl gerçekleşeceğini göreceğiz." dedi.