Türkiye, 450 bin yatırımcıyı etkileyen 'Ponzi benzeri' fon soruşturmasında Tera başkanını tutukladı

Emre Tezmen’in dört kişiyle birlikte tutuklanması, 131 Türk fonuna yatırım yapanların, portföyler satılırken en fazla altı aya kadar beklemek zorunda kalacağı ve ne kadar para geri alabileceklerinin henüz belli olmadığı bir döneme denk geliyor.

Kriz, Tera Portföy ve Pusula Portföy’ün yönettiği bazı fonlar da dahil olmak üzere, yatırımcılar tasarruflarını çekmek isterken bu talepleri karşılamakta zorlanmasıyla başladı. Fonlar, hızlı satılması güç olan ve büyük oranlarda ellerinde tuttukları hisselere yoğunlaşmıştı; bu hisselerin aynı anda büyük miktarda satışa konu edilmesi fiyatları aşağı çekerek yatırımcılara geri ödenebilecek tutarı azaltabilirdi.

Tera Yatırım’ın fon yönetimi birimi, 16 Eylülde yaptığı açıklamada, iki fonundan çıkan yatırımcılar nedeniyle bazı ödemeleri yapamadığını duyurdu. Pusula Portföy de gecikmeler bildirdi.

NTV’nin haberine göre Tezmen, 19 Eylülde ilk kez gözaltına alındıktan sonra, Çarşamba sabahının erken saatlerinde Tera yönetim kurulu üyeleri Kerem Alkin ve Emre Alkin, Tera Portföy genel müdürü Alper Öztürk ve Pusula Finans Holding Yönetim Kurulu Başkanı Serdar Turhan ile birlikte resmen tutuklandı.

Geçen yıl Dışişleri Bakanlığından emekli olan Kerem Alkin, 2021-2024 arasında Türkiye’nin OECD nezdindeki büyükelçisi olarak görev yaparken, kardeşi Emre Alkin tanınmış bir ekonomist ve televizyon yorumcusu.

Devlet ajansı Anadolu’nun haberine göre, Türk makamları çok sayıda finans şirketi yöneticisiyle bağlantılı varlıkları da dondurdu ve söz konusu yöneticilerin, eşlerinin ve yakın akrabalarının bazı işlemlerine kısıtlama getirdi.

Savcılar, varlıkların yurtdışına çıkarılıp çıkarılmadığını tespit etmek için 2024’ten bu yana yurtdışına yapılan para ve kripto transferlerine ilişkin kayıtları da talep etti.

Aracı kurum Bulls Yatırım, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, Yönetim Kurulu Başkanı Kemal Akkaya’nın ifade verdikten sonra serbest bırakıldığını duyurdu. Akkaya’nın savcılara, şirketin Ponzi ya da zincir sistemi olarak tanımlanan fon yapılanmalarına hiçbir şekilde dahil olmadığını söylediği belirtildi.

Skandalın patlak vermesinden kısa süre sonra, geçen Cuma günü Adalet Bakanı Akın Gürlek sosyal medyadan yaptığı paylaşımda “Vatandaşlarımızın alın terini, emeğini ve birikimlerini sömürenler hukuk önünde hesap verecek!” ifadelerini kullandı. Bakan, “Ponzi benzeri” yöntem iddialarının da takip edildiğini söyledi.

O ana kadar dört şüpheli tutuklanmış, 51 kişi hakkında yurtdışına çıkış yasağı konulmuştu.

Fonlar nasıl çöktü?

Fonlar, paralarının büyük bölümünü nadiren işlem gören hisselere yatırmıştı. Piyasada az sayıda pay bulunması nedeniyle görece mütevazı alımlar bile fiyatları yukarı çekebiliyordu.

Bu yükselen değerlemeler, bildirilen getirileri olduğundan iyi gösterip yeni tasarruf sahiplerini cezbetti; onların paraları da aynı ya da ilişkili hisselere yönlendirildi. Bazı fon yöneticileri ayrıca ellerindeki hisseleri teminat göstererek borçlanıp daha fazla alım yaptı.

Ancak yatırımcılar parasını geri çekmek istediğinde, bu pozisyonların satılması fiyatların düşmesi riskini doğurdu. Çekim talepleri arttıkça sorun anilik kazandı: Fonların yatırımcıları ödeyebilmek için nakde ihtiyaçları vardı, ancak pozisyonların hızlıca tasfiye edilmesi hisse fiyatlarını daha da aşağı itme riskini büyütüyordu.

Uyarı işaretleri, geçen haftaki ödeme aksaklıklarından önce görülmeye başlamıştı.

Haziranda endeks sağlayıcısı MSCI, daha küçük Türk şirketlerinin borsada işlem gören hisseleriyle bağlantılı fon portföylerinde “muhtemel koordineli işlemler” konusunda uyarıda bulundu. Bu tür işlemlerin fiyatları bozabileceğini belirtti. MSCI, fiyatları manipüle eden şirket olarak Tera’yı ya da başka herhangi bir kurumu ismen anmadı.

Tera’nın kendi hisselerinin fiyatının, şirketin borsaya açılmasından sadece dört yıl sonra zirvede yüzde 50.000’den fazla artış gösterdiği bildiriliyor.

Türkiye’de düzenleyici kurumlar, Ağustosta yatırım fonlarını ilgilendiren kuralları sıkılaştırdı. MSCI, kasım ayında yapacağı gözden geçirmede yeterli ilerleme görmemesi halinde Türk menkul kıymetlerinin endekslerindeki konumuna ilişkin ek adımlar atmayı değerlendirebileceğini açıkladı.

Zarar nasıl sınırlandırılıyor?

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), yedi şirket tarafından yönetilen 131 fonun tasfiye edilmesine karar verdi. Kurul, Çarşamba günü yaptığı açıklamada bu fonlarda 455.758 farklı yatırımcının payı bulunduğunu bildirdi. Tasfiye sürecini İşbank ve kamuya ait Ziraat Bankası denetleyecek.

Aynı anda çok fazla satış yapılması, varlıkların fiyatını düşürecek. Bu nedenle düzenleyici, 21 Eylülde satış süresini üç aydan altı aya uzattı. Kurul, “Bu düzenleme, tasfiyeye tabi fonların portföy yapıları ve piyasa koşulları dikkate alınarak mümkün olan en uygun şartlarda satılabilmesini sağlamak için yapılmıştır” dedi.

Varlıklar satıldıkça yatırımcıların, sahip oldukları pay oranında gelir elde etmeleri öngörülüyor; ancak nihai olarak ne kadarını geri alabilecekleri hâlâ belirsiz.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, söz konusu fonların toplam büyüklüğünü 18,3 milyar dolar (15,9 milyar avro) olarak açıkladı ve krizin Türkiye’nin finansal piyasalarına yayılmasını beklemediğini söyledi.

Bakan, bir televizyon röportajında “Sorunlu alanı karantinaya aldık” ifadesini kullanarak, etkilenen fonların sektörün yalnızca yüzde 10’unu oluşturduğunu vurguladı.

Borsa İstanbul Tüm Hisseler endeksi, geçen haftanın başından bu yana yüzde 12 gerilerken, endekste yer alan yaklaşık 50 hisse yüzde 40 veya daha fazla değer kaybetti.