Diplomasi trafiği sürüyor, enerjideki açık yüzde 14’e ulaştı

Diplomasi trafiği sürüyor, enerjideki açık yüzde 14’e ulaştı

İran, Hürmüz Boğazı’nın açılması için ABD’ye ilettiği şartlara arabulucular üzerinden gelecek yanıtı beklerken, Trump Tahran’ın 7 günlük ateşkes teklifini “kabul edilemez” diyerek reddetti. Krizin en yoğun döneminde küresel petrol ve doğal gaz arzının yüzde 14’ü kesintiden etkilendi. Alternatif hatlar, stratejik stoklar ve talepte düşüş etkiyi sınırladı.

28 Eylül 2026 00:00 Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!

Hürmüz Boğazı’ndaki kri­zin çözümü için diplo­matik temaslar sürerken, İran ile ABD arasında şartlar ko­nusunda henüz uzlaşma sağlana­madı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Hürmüz Boğazı’nın açıl­ması konusunda ABD’ye ilettikle­ri şartlara ilişkin arabuluculardan henüz kesin bir yanıt almadıkları­nı açıkladı. İran Dışişleri Bakan­lığından yapılan açıklamaya göre Erakçi, ABD’deki temasları kapsa­mında İran Ulusal Güvenlik Yük­sek Konseyi tarafından belirlenen şartların arabulucular aracılığıy­la karşı tarafa iletildiğini söyledi. ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın teklifine ilişkin açıklama­larını gördüklerini belirten Erak­çi, “Henüz arabuluculardan cevap alınmadı. Elbette ABD Başkanı’n­dan hem iyi hem de çelişkili açık­lamalar duyuluyor. Biz arabulucu­lar vasıtası ile kesin cevabı bekli­yoruz, gelecek cevaba göre karar alacağız” dedi. Erakçi, Hürmüz Boğazı’nın açılması için İran’ın öne sürdüğü şartların uygulan­ması gerektiğini ve bu konuda geri adım atmayacaklarını belirterek, diplomasi ve müzakere yolunu ka­patmadıklarını ifade etti.

Trump İran’ın teklifini reddetti

İran heyeti, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu marjında ABD’de gerçekleştirdiği temaslarda, Ka­tar’ın arabuluculuğunda Washin­gton’a Hürmüz Boğazı’nın açıl­ması için 7 şart sunmuştu. An­cak Trump, İran’ın teklifini kabul etmediklerini açıkladı. Trump, Tennessee’ye gitmeden önce Be­yaz Saray bahçesinde gazeteci­lere yaptığı açıklamada, İran’ın 7 günlük ateşkes teklifini reddetti­ğini söyledi. İran’ın teklifinin “ka­bul edilemez” olduğunu belirten Trump, Tahran’ın Hürmüz Boğa­zı’nı yeniden açmak amacıyla an­laşma yapmak istediğini savundu. Trump, İran’ın boğazı kapatarak küresel ticareti zora soktuğunu ve ABD’nin buna karşı askeri bir abluka uyguladığını söyledi. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşki­yan ise ABD ile 17 Haziran’da im­zalanan mutabakat zaptına bağlı olduklarını ve bunu uygulamaya istekli olduklarını açıkladı. CBS News’e konuşan Pezeşkiyan, mü­zakere sürecinde sorunların çıka­bileceğini ancak anlaşmazlıkların sabır, hoşgörü ve toleransla çözül­mesi gerektiğini söyledi. Pezeşki­yan ayrıca İran’ın nükleer silah ge­liştirmeyeceğini belirterek, “Nük­leer silah geliştirmek haramdır” ifadesini kullandı.

“Ticaret yapamazsak kimse yapamaz”

Diplomatik trafik sürerken İran tarafından Hürmüz Boğazı konu­sunda sert mesajlar da gelmeye devam ediyor. İran Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Emir Hate­mi, bölgedeki güvensizliğin tüm ülkeleri etkileyeceğini belirterek, “Eğer İran ticaret yapamaz ve ya­şayamaz ise bölgede hiç kimse ti­caret yapamaz ve yaşayamaz” de­di. Hürmüz Boğazı’nın İran açı­sından “izzet ve şeref” olduğunu savunan Hatemi, “düşman ülkele­rin” bu su yolundan yararlanma­sına izin vermeyeceklerini söyle­di. İran Ordu Sözcüsü Muhammed Ekreminiya da ABD ve İsrail’in olası saldırılarda daha fazla zarar göreceğini savunarak İran silahlı kuvvetlerinin muhtemel saldırı­lara karşı hazırlıklı olduğunu be­lirtti.

Krizin faturası küresel enerji arzına çıktı

Hürmüz’deki kesintinin ener­ji piyasalarındaki etkisi ise krizin yalnızca bölgesel bir ulaşım ve gü­venlik sorunu olmadığını ortaya koydu. McKinsey Küresel Ensti­tüsünün “Artçı Etkiler: Hürmüz Boğazı Krizinin Ötesinde Enerji Güvenliği” raporuna göre, kesin­tinin en yoğun döneminde küre­sel petrol ve doğal gaz arzının yüz­de 14’ü sekteye uğradı. Raporda bu etkinin 1970’lerdeki petrol şok­larının yaklaşık iki katına, Rus­ya-Ukrayna Savaşı’nın 2022’deki en yüksek etkisinin ise yaklaşık al­tı katına ulaştığı belirtildi. Etki­lenen enerji arzının yüzde 91’ini petrol oluşturdu. Doğal gaz tara­fında ise doğrudan etkilenen arzın payı yüzde 3’te kaldı. Hürmüz Bo­ğazı’ndan savaş öncesinde küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’si ve küresel LNG ticaretinin yakla­şık yüzde 20’si geçiyordu. Ancak LNG’nin küresel gaz arzındaki pa­yının yüzde 15’ten düşük olması, doğal gaz piyasasındaki doğrudan etkinin petrol piyasasına kıyasla daha sınırlı kalmasını sağladı.

Buna karşın enerji sistemindeki baskı tamamen ortadan kalkmış değil. Rapora göre ağustos sonu itibarıyla küresel çapta stoklardan yaklaşık 500 milyon varil petrol kullanıldı. Bu miktarın küresel ekonominin yaklaşık beş günlük petrol ihtiyacına denk geldiği he­saplanıyor. Körfez’deki rafineri­lerde hem Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıklar hem de doğrudan ha­sarlar nedeniyle üretimin dörtte birinden fazlası düştü. Rusya’da da temmuz ortasında günlük yak­laşık 2 milyon varillik rafineri ka­pasitesi devre dışı kaldı. Diğer böl­gelerdeki rafineriler yüksek ka­pasiteyle çalışsa da söz konusu kayıpların tamamının telafi edi­lememesi küresel fiyatlar üzerin­deki baskıyı artırdı. Alternatif gü­zergahların kendisinin de bölgesel gelişmelere karşı kırılgan olması enerji güvenliği açısından yeni bir sorun oluşturuyor. Suudi Arabis­tan’ın Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı’nın saldırılar nedeniyle ey­lülde geçici olarak kapatılması da bu riskin örneklerinden biri oldu. Hürmüz krizinin ardından ener­ji güvenliğini güçlendirmek için yeni boru hatları ve alternatif gü­zergahlar yeniden gündeme geldi. McKinsey’nin analizine göre ha­lihazırda devam eden veya tartı­şılan önlemlerin 2030’a kadar ha­yata geçirilmesi durumunda, yeni bir Hürmüz şokunda kriz öncesin­deki petrol akışlarının yüzde 35 ila yüzde 70’i alternatif güzergahlar­la karşılanabilir. Bu, günlük yakla­şık 7 milyon ila 15,5 milyon varil­lik petrol akışına karşılık geliyor. Hürmüz’ü es geçen boru hatların­da kriz öncesinde günlük yakla­şık 4,5 milyon varillik yedek ka­pasite bulunurken, planlanan ya­tırımlarla bu kapasitenin 2030’da yaklaşık 6,5 milyon varile ulaşma­sı bekleniyordu. Kriz sonrasında gündeme gelen ilave projelerin de hayata geçirilmesi halinde, Hür­müz’e alternatif toplam yönlen­dirme kapasitesinin günlük 13 milyon varile kadar çıkabileceği hesaplanıyor.

Stoklar ve talep düşüşü devrede, kriz sınırlandı

Küresel petrol stokları da krizin etkisini sınırlayan önemli unsurlardan biri oldu. Rapora göre petrol stoklarının kullanılması, oluşan açığın yaklaşık yüzde 20’sini karşıladı. Küresel stoklardan günlük yaklaşık 3,5 milyon varil petrol kullanılırken bunun yaklaşık 2,5 milyon varili Uluslararası Enerji Ajansı üyelerinin koordineli stok kullanımından, yaklaşık 1 milyon varili ise Çin’den geldi. Açığın yaklaşık yüzde 45’i ise petrol tüketimindeki düşüşle dengelendi. Küresel petrol tüketimi günlük yaklaşık 6,8 milyon varil geriledi. Böylece Hürmüz’deki fiziksel arz kesintisinin küresel piyasalarda aynı ölçekte bir arz açığına dönüşmesinin önüne geçildi.

Günlük 15,5 milyon varillik açık oluştu

Hürmüz Boğazı’ndan 2025’in son çeyreğinde günlük yaklaşık 21 milyon varil petrol geçerken, kriz döneminde bu akışın yaklaşık 3,3 milyon varillik bölümü devam etti. Bu tablo küresel petrol piyasasında günlük yaklaşık 15,5 milyon varillik bir arz-talep açığının oluşmasına yol açtı. Ancak enerji piyasası farklı kanallar üzerinden bu açığı kapatmaya çalıştı. Hürmüz’ü es geçen alternatif boru hatları, diğer üreticilerdeki üretim artışı, stratejik petrol stokları ve talepteki gerileme devreye girdi. Açığın yaklaşık yüzde 35’i alternatif boru hatları ve Hürmüz dışındaki üretim artışıyla karşılandı. Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı Ham Petrol Boru Hattı ile Birleşik Arap Emirlikleri’nin Fucayra’ya uzanan hattının daha yoğun kullanılması sayesinde günlük yaklaşık 4,7 milyon varillik ilave petrol akışı Hürmüz dışından piyasaya yönlendirildi. Brezilya, Kazakistan, ABD ve Venezuela başta olmak üzere Hürmüz dışındaki üreticilerin ilave üretimi de günlük yaklaşık 500 bin varillik katkı sağladı.

Kaynak: HABER MERKEZİ