Fonuma kadar beni kim soyuyor?

1- SORUN: Biliyorum, tuhaf bir soru ama gerekçesi var. Pek çok işletmede var olan dert; suiistimaller ve bunların yol açtığı kaçak, kayıplar… Pusula Danışmanlık ve adli muhasebe uzmanlığı sahibi Fikriye Aslan, 138 ülkede gelirin %5’inin hilekârların elinde kaybedildiğini söylüyor. Bu oran, giderek artıyor.

2- ETKİSİ: İşletmeler, bu gibi şirketlerden; “kaçağımı bul, beni kim soyuyor?” sorusuna cevap bulmasını istiyor. Veri analizi, muhasebe, istatistik ve psikoloji disiplinlerinin ortak çalıştığı süreçte, suiistimalcilerin bulunması, adli süreçler için belgelenmesi ve kaçak-kayıpların önlenmesi isteniyor.

FON SKANDALIYLA AYYUKA ÇIKAN TÜRKİYE’DE HİLE GERÇEĞİ

3- ÇÖZÜM: İşletmeyi çoğunlukla sahibi veya aile bireyleri yönetiyor. Sahip, tek başına kontrolü sağlayamıyor. Kurumsallaşmanın oturmadığı işletmelerde iç kontrol ve iç denetim sistemleri de zayıf. Görevlerin ayrılığı ilkesi olmadığından birçok işi aynı anda aynı kişi yapıyor. Sorun da burada zaten.

4: YÖNTEM: Güvenilir ikinci adam, genelde mali işlerle uğraşıyor; banka, kasa, çeklerin hâkimi olduğundan dolayı güvenilir konumunu kullanarak rahatça hile yapabiliyor. Yakalandığında, işletme sahibi ondan çekinip hileyi ortaya çıkaramıyor ve yapanın yanında kâr kalıyor. Misal TERA ve SPK…

İKİ SORU İKİ CEVAP / Hilekârlığa dair…

En çok kim soyuyor?

Sahibin eşi, damat, gelin, yeğen ve mali işlere bakanlar. İcranın başındakiler aynı zamanda denetimi de yönettiğinden suiistimaller geç ortaya çıkıyor. En güvenilir kişiler ise olağan şüpheliler sayılmalılar.

Kimler hile yapar?

Dünya genelinde yapılan araştırma sonucu; her durumda hile yapanlar; %10. Fırsat buldukça hile yapanlar; %75. Hiçbir durumda hile yapmayanlar; %15. Özetle en güvenilen ama denetlenmeyenler.

NOT

İŞLETMELERDE ÇALIŞMA YILLARINA GÖRE HİLE YAPMA ORANI

İlk 3 yılda %30. Dördüncü ve beşinci yıllar arasında %70. “Beni kim soyuyor?” başvurusuyla çağrıldıkları kurumlarda failleri bulmanın 6-12 ay sürdüğünü söylüyor. Dünya genelinde hilekârların verdiği zararın maddi büyüklüğü ise yaklaşık 5 trilyon $ civarında hesaplanıyor. Peki, bizdeki kayıp?

HİLEKÂRLIK LÛGATI

ACFE: Uluslararası Suiistimal İnceleme Uzmanları Derneği. Raporlarını sitelerinde bulabilirsiniz

Suiistimal radarı: İşletmelerin hile ve yolsuzlukları tespit için geliştirdiği kontrol yöntemleri

Adli muhasebe: Suiistimalin tespiti, belgelenmesi ve delillerin oluşturulması sürecinin genel adı

Göz yumma: Gelirin ortalama %5’ine göz yumuluyor ama krizde bu dahi göze batar hale geldi