ABD’nin Irak’taki askerî varlığında 23 yıllık dönem kapanırken Washington-Tahran hattındaki gerilim sürüyor. Trump’ın yaptırım indirimi iddiasını reddetmesi Brent petrolü yeniden 103 doların üzerine taşırken, Katar arabuluculuğu ve bölgesel petrol akışı piyasaların yönünü belirliyor.
Murat Ali Oral 30 Eylül 2026 06:35 30 Eylül 2026 06:45 Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!ABD’nin Irak’taki kalan askerî üslerden çekilmesi 30 Eylül itibarıyla tamamlandı. Böylece 2003’te başlayan Amerikan askerî varlığında yeni bir aşamaya geçilirken, İran’ın Irak üzerindeki etkisinin nasıl şekilleneceği ve IŞİD tehdidinin yeniden güç kazanıp kazanmayacağı tartışılıyor. Aynı saatlerde ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yaptırım indirimi teklif edildiği yönündeki iddiaları reddetmesi, enerji piyasasında son günlerde oluşan yumuşama beklentisini sınırladı. Brent petrol yeniden 103 doların üzerine çıktı.
Irak’ta 23 yıllık dönem kapandı, güvenlik dengesi yeniden kuruluyor
ABD güçlerinin Irak’taki çekilmesi, Washington ile Bağdat arasında 2024’te oluşturulan takvimin devamı niteliğinde gerçekleşti. Irak’taki Amerikan askerî varlığı 2003’te Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesiyle başlamış, ilerleyen yıllarda IŞİD’e karşı mücadele ve Irak güvenlik güçlerinin desteklenmesi ekseninde farklı biçimlerde sürmüştü. 30 Eylül’de tamamlanan çekilme, bu uzun dönemin sahadaki en önemli kırılmalarından biri oldu.
Çekilmenin ardından tartışmanın merkezinde iki başlık bulunuyor. Bunlardan ilki İran’ın Irak’taki siyasi ve güvenlik etkisinin ne ölçüde artacağı. Tahran’a yakın gruplar gelişmeyi ABD’nin bölgedeki nüfuzunun zayıflaması olarak değerlendirirken, bazı analistler İran destekli milislerin Irak devlet kurumları üzerindeki ağırlığının artabileceği uyarısında bulunuyor. Bu değerlendirme bir sonuç değil, çekilmenin ardından ortaya çıkan temel risk senaryolarından biri olarak öne çıkıyor.
İkinci başlık ise IŞİD tehdidi. Irak güvenlik güçleri son yıllarda önemli kapasite kazansa da ABD’nin istihbarat, keşif ve gözetleme desteği özellikle örgütün hücre yapılanmasına karşı mücadelede önemli rol oynuyordu. ABD askerlerinin çekilmesiyle bu kapasitenin nasıl ikame edileceği ve Irak güçlerinin operasyonel yükü tek başına ne ölçüde taşıyabileceği önümüzdeki dönemin önemli güvenlik sorularından biri olacak
Çekilme, ABD ile Irak arasındaki güvenlik ilişkisinin tamamen sona erdiği anlamına gelmiyor. Ancak doğrudan askerî varlığın azalması, Washington’ın sahadaki etkisinin biçimini değiştirirken Bağdat yönetimini de daha fazla kendi güvenlik kapasitesine dayanmak zorunda bırakıyor.
Trump yaptırım indirimi iddiasını reddetti, Katar temasları sürdürüyor
Irak’taki çekilme bölgesel güvenlik dengesini değiştirirken ABD-İran hattında diplomasi trafiği de devam ediyor. Trump, ABD’nin İran’a yaptırım indirimi ve dondurulmuş İran fonlarının serbest bırakılması karşılığında nükleer program konusunda somut adımlar talep ettiği yönündeki haberleri reddetti. Bu açıklama, son günlerde piyasalarda güçlenen diplomatik yumuşama beklentisine darbe vurdu.
Katar ise taraflar arasında ortak zemin oluşturmak amacıyla arabuluculuğunu sürdürüyor. Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid bin Muhammed El Ensari, son günlerde ABD ile İran arasında toplantılar ve mesaj alışverişleri gerçekleştiğini, bunların bir bölümünün Birleşmiş Milletler Genel Kurulu sırasında New York’ta yapıldığını açıkladı. Doha yönetimi, tarafları kalıcı bir anlaşmaya yaklaştırmaya çalışırken Pakistan’ın yürüttüğü arabuluculuk girişimlerini de destekliyor.
Görüşmelerin önündeki en büyük başlıklardan biri Hürmüz Boğazı. Katar, bölge ülkelerinin enerji altyapısının ve deniz ulaşımının korunması gerektiğini vurgularken, olası bir anlaşmanın bölgedeki seyrüseferin yeniden normalleşmesine zemin hazırlamasını hedefliyor. Ancak şu aşamada taraflar arasında kalıcı bir uzlaşma sağlanmış değil. Katar’ın kendi açıklamasında da müzakerelerin önünde ciddi engeller bulunduğu belirtiliyor.
İran yönetimi müzakereye açık olduğunu belirtirken baskı altında anlaşma yapmayacağını savunuyor. Washington ise ekonomik baskı politikasını sürdürürken yeni yaptırımlar ve enerji piyasasını rahatlatmaya dönük rezerv adımlarıyla Tahran üzerindeki mali baskıyı korumaya çalışıyor.
Petrol 103 doları geçti ama Orta Doğu’dan arz yeniden artıyor
Trump’ın yaptırım indirimi iddiasını reddetmesinin ardından petrol fiyatları yeniden yükseldi. Brent petrol 1,14 dolar artışla 103,73 dolara, ABD tipi ham petrol ise 89,72 dolara çıktı. Brent eylül ayını yaklaşık yüzde 14 yükselişle tamamlamaya hazırlanırken fiyat hareketi, jeopolitik risk priminin enerji piyasasında hâlâ güçlü olduğunu gösteriyor.
Ancak fiyatın yukarı yönlü hareketini sınırlayan önemli bir gelişme de var: Orta Doğu’dan ham petrol akışı yeniden toparlanıyor.
Suudi Arabistan, saldırılar nedeniyle devre dışı kalan Doğu-Batı Boru Hattı’nı yeniden devreye aldıktan sonra Kızıldeniz’deki Yanbu Limanı’ndan petrol yüklemelerine tekrar başladı. Ticaret ve gemi takip verileri, Yanbu’dan sevkiyatın yeniden arttığını ve hattın kademeli biçimde normal kapasitesine dönmeye çalıştığını gösteriyor.
Bölgedeki toplam ham petrol ihracatı da eylülde günlük 16,328 milyon varile çıkarak ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşın başladığı şubat ayından bu yana en yüksek düzeye ulaştı. Buna karşın bölgesel ihracat hâlâ savaş öncesindeki seviyenin yaklaşık 3,2 milyon varil altında bulunuyor. Başka bir ifadeyle arz toparlanıyor, ancak piyasa tamamen normalleşmiş değil.
Bu ikili yapı petrol piyasasında güçlü bir gerilim yaratıyor. Bir tarafta yaptırımlar, savaş ve Hürmüz riski fiyatı yukarı çekiyor; diğer tarafta Suudi Arabistan ve bölgedeki diğer üreticilerden artan sevkiyat arz baskısını azaltıyor. Bu nedenle petrol fiyatları artık yalnız jeopolitik haberlerle değil, gerçek sevkiyat verileriyle de çok daha hızlı yön değiştiriyor.
ABD 40 milyon varili daha piyasaya açıyor, asıl eşik diplomasi
Washington yönetimi yüksek enerji fiyatlarının ekonomik etkisini sınırlamak için Stratejik Petrol Rezervi’nden 40 milyon varile kadar petrolü şirketlere ödünç vermeye hazırlanıyor. Bu adım, Uluslararası Enerji Ajansı koordinasyonunda oluşturulan küresel rezerv programının ABD tarafındaki son bölümü olacak. ABD daha önce bu program kapsamında toplam 172 milyon varillik katkı taahhüdünde bulunmuştu.
ABD’nin stratejik rezervi bu süreçte 284 milyon varilin altına gerileyerek 1982’den bu yana en düşük seviyesine indi. Şirketlerin yeni kredi programı için 6 Ekim’e kadar başvuru yapması gerekiyor. Ödünç verilen petrolün geri dönüşünün 2028’in sonlarına kadar sürebileceği belirtiliyor.
Bütün bu gelişmeler petrol piyasasında kısa vadeli yönün tek bir başlığa bağlı olmadığını gösteriyor. ABD’nin Irak’tan çekilmesi bölgesel güvenlik mimarisini değiştirirken, İran’a yönelik yaptırım politikasının gevşememesi risk primini canlı tutuyor. Buna karşılık Orta Doğu’dan artan sevkiyat ve ABD’nin rezerv hamlesi arz tarafındaki baskıyı hafifletmeye çalışıyor.
Bu nedenle petrol açısından asıl kritik eşik diplomasi olacak. ABD ile İran arasında yaptırımlar ve Hürmüz konusunda somut bir uzlaşma sağlanması, fiyatlardaki jeopolitik primi aşağı çekebilir. Görüşmelerin yeniden tıkanması, seyrüsefer riskinin artması veya yeni bir askerî gerilim çıkması halinde ise 100 doların üzerindeki Brent petrol yeniden yukarı yönlü baskıyla karşılaşabilir. Katar’ın arabuluculuğunun sonucu bu nedenle yalnız bölgesel güvenlik açısından değil, küresel enerji fiyatları açısından da doğrudan önem taşıyor.
Kaynak: HABER MERKEZİ
iran petrol ABD ırak
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.