Küçük yaşlar, büyük hesaplar (1)

Campell’in tespitine göre; İngiliz futbolunun devleri arasında yıllardır süregelen, birbirlerinin akademilerinden oyuncu transfer etmeme yönündeki yazılı olmayan anlaşma artık geçerliliğini yitirmiş durumda. Chelsea, Liverpool, Manchester City, Arsenal, Manchester United gibi itibarlı kulüpler bile çocuk denilebilecek yıldızları rakiplerinden önce kadrosuna katabilmenin peşinde. 15–16 yaşındaki genç futbolculardan değil, henüz 5 yaşında izlenmeye başlanan, 9 yaşında profesyonel kulüplerin akademilerine alınan çocuklardan bahsediliyor.

Rakamlar da en az çocukların yaşları kadar dikkat çekici. Liverpool’un Chelsea’den transfer ettiği 16 yaşındaki Rio Ngumoha için belirlenen bonservis bedeli, bonuslarla birlikte 6,8 milyon sterline ulaşmış. Makalede görüşüne başvurulan bir yetenek avcısı, altyapıdaki bir oyuncuya 1–2 milyon sterlin ödemenin, gelecekte elde edilebilecek kazanç düşünüldüğünde oldukça kârlı bir yatırım olabileceğini anlatmış.

Aslında bu yaklaşım, günümüz profesyonel futbolunun ekonomik gerçekleri açısından şaşırtıcı değil. Kulüplerin gelir elde etmeye, yatırımlarını korumaya ve geleceklerini planlamaya ihtiyaçları var ve altyapıların bu planlamanın bir parçası olması da son derece doğal. Ancak burada üzerinde düşünmemiz gereken önemli bir ayrıntı var: Yatırım henüz çocukluğunu yaşayan bir insan olduğunda, hesabı nasıl yapacağız?

Çocuk mu yatırım aracı mı?

Fiziksel gelişimi, ilgi alanları, motivasyonu, karşılaşacağı güçlükler, kuracağı arkadaşlıklar, hatta belki de bir gün spordan vazgeçme isteği gibi konuları ele aldığımız zaman, henüz dokuz yaşındaki bir çocuğun on yıl sonra nasıl bir sporcu olacağını bilebilmek neredeyse imkânsız. Yine de çocuklara giderek daha erken yaşlarda geleceğin yıldızı muamelesi yapıyor, üzerlerine taşıyabileceklerinden çok daha büyük beklentiler yüklüyoruz.

Kulüpler, antrenörler, menajerler ve maalesef anne babalar, giderek daha erken yaşlarda çocukların üzerine ekonomik bir gelecek inşa ediyorlar. Aslında bir çocuğun yeteneğinin keşfedilmesi, gelişiminin desteklenmesi, geleceğine yatırım yapılması iyi bir altyapı sisteminden beklediğimiz konular. Sorun, yapılan yatırımın karşılığının yalnızca çocuğun ileride getireceği transfer geliriyle ölçülmeye başlandığında, çocuğun gelişim yolculuğu sadece bir kâr-zarar hesabına dönüştüğünde ortaya çıkıyor.

Tüm tarafların iyi niyetli gerekçeleri olduğundan eminim. Ancak bütün bu beklentilerin ortasında çocuğun kendisine ne kadar söz hakkı tanınıyor? Futbol oynamaktan hâlâ keyif alıyor mu? Başka şeylere de ilgi duyuyor mu? Başarısız olduğunda kendisini nasıl hissediyor? Daha da önemlisi, kendisine yapılan yatırımın karşılığını vermek zorunda olduğunu düşünüyor mu?

Elbette profesyonel kulüplerin A takıma sporcu yetiştirmek gibi bir hedefi olması gerekiyor. Ancak çocuklarla çalışan bir kurumun sorumluluğu, sadece geleceğin yıldızlarına değil, profesyonel sporcu olamayacak çoğunluğun geleceğine de katkı sağlamak olmalı. Alt yapının başarısı, sadece yetiştirdiği profesyonel sporcularla değil, spor sayesinde disiplin kazanmış, birlikte çalışmayı öğrenmiş, kazanmayı ve kaybetmeyi deneyimlemiş, sorumluluk almayı, güçlüklerle baş etmeyi öğrenmiş, kendisine ve çevresine saygılı, özgüvenli gençlerle de ölçülebilir.

Belki de asıl tehlike, bir çocuğun ekonomik değerinin olması değil; zamanla kendisini de bu değer üzerinden tanımlamaya başlaması. Bir çocuğun gelecekte kaç milyon TL edeceğini hesaplamaya başladığımızda, bugün spordan ne kadar keyif aldığını sormayı unutuyor olabilir miyiz?