Oldu olacak 5 Ekim “Enflasyon Bayramı” ilan edilsin!

Eylül artışı tahminden düşük Yüzde 29,73’ün önemi ne? Yüzde 622 artış Ya önceki dönem?

Yıl 2021, kasım ayı… Yıllık TÜFE artışı yüzde 21,31 düzeyinde… Ama eylül ayındaki faiz indirimi ve devamında ortaya çıkan kur patlaması aralık ayında çok yüksek bir enflasyon geleceğini gösteriyor ve nitekim aralıkta rekor kırılıyor. Aylık enflasyon yüzde 13,58 ve yıllık bazda da yüzde 36,08’e ulaşılıyor.

Sonrasında yüzde 30’un altında bir oranı ara ki bulasın! 2021’in aralık ayından bu yılın ağustosuna kadar geçen dönemde bir daha hiçbir ay yıllık bazda yüzde 30’un altı görülemiyor.

Geliniyor bu yılın eylülüne… Geçen yıl eylüldeki yüzde 3,23 artış yıllık hesaptan çıkıyor, yerine bu yılın eylülündeki yüzde 1,84 giriyor ve yıllık enflasyon da 57 ay aradan sonra yüzde 30’un altına iniyor.

Yıllık enflasyon artık yüzde 29,73’tür. Yüzde 30’un altına inilmiştir.

Artık bu oranın açıklandığı 5 Ekim bir şekilde bayram ilan edilmelidir. Artık adına “Enflasyonun Belini Kırma Bayramı” mı denir, “Enflasyonun Başını Ezme Bayramı” mı, bilemem; ama bir ad bulunmalı ve yüzde 30’un altına inilmesi bir şekilde kutlanmalıdır.

Öyle ya, Türkiye neredeyse beş yıldır bu oranı bekliyor. Hele hele geçen yılın şubatında yüzde 40’ın altına inildikten sonra 30’lara takılıp kalınmış. Bir türlü yüzde 30’lar aşağı yönde kırılamıyordu. İşte şimdi o da oldu.

Eylül artışı tahminden düşük

Biraz önce belirttiğim gibi yıllık hesaplamadan geçen yılın eylülündeki görece yüksek yüzde 3,23’ün çıkmasından sonra yerine girecek oranın çok daha düşük olacağı zaten bekleniyordu. Gerçi beklenen TÜİK’in açıkladığı yüzde 1,84 gibi bir oran değildi, ağırlıklı tahminler yüzde 2,2-2,4 dolayındaydı ama yine de tahminlere paralel bir gerçekleşme olduğunda bile yıllık oran gerileyecekti.

Dolayısıyla TÜİK eylül artışını yüzde 1,84 değil de biraz yüksek açıklamış olsa bile çok şey değişmeyecekti. Somutlaştıralım; eylül artışı yüzde 2,05 bile olsa yıllık oran yine yüzde 30’un altına inecekti.

Yüzde 29,73’ün önemi ne?

Hiç! Yüzde 29,73’ün, psikolojik bir eşik olarak gösterilmeye çalışılan yüzde 30’un aşağı yönlü kırılması dışında hiçbir önemi yok.

Kaldı ki hadi ekimde de bir miktar gerileme olabilir. Çünkü geçen yılın ekimindeki artış da yüzde 2,55’ti.

Peki ya kasım ve aralık aylarına gelindiğinde ne olacak?

Geçen yıl söz konusu aylardaki TÜFE artışı sırasıyla yüzde 0,87 ve yüzde 0,89’du. Bu oranlar yaklaşık son altı yılın en düşük aylık oranları. Bir istisnai ay var; doğalgazda sıfır fiyat uygulanan, bu yüzden de TÜFE artışının yapay bir şekilde yüzde 0,04 düzeyinde tutulduğu 2023’ün mayıs ayı.

Dolayısıyla ekimde de yıllık oran biraz daha gerilese bile kasım ve aralıkta yönün yeniden yukarı dönme olasılığı çok fazla.

Yüzde 622 artış

Türkiye, yüzde 30’un altında enflasyonu girişte de belirttiğim gibi 57 ay sonra yaşadı.

Aralık 2021’den Ağustos 2026’ya, tam 57 ay; 58’inci ay olan eylülde ise yıllık oran yüzde 30’un altına indi.

Peki Aralık 2021 dahil olmak üzere bu yılın eylülünü de kapsayacak şekilde geçen 58 ay… Bu sürede fiyatlar ne kadar arttı dersiniz?

“Tam yüzde 622,23 oranında artış oldu.”

Bir başka ifadeyle Kasım 2021’de 100 olan fiyat düzeyi, TÜİK’in hesaplamasına göre Eylül 2026’da 722,23’e çıktı.

Tabii ki bu ortalama artışı gösteriyor. Kimi mal ve hizmetlerde fiyat artışı çok daha yüksek.

Örneğin, kiradaki artış tam yüzde 1249,08.

Örneğin, yükseköğretim giderlerindeki artış tam yüzde 1786,39.

Örneğin, okul servislerindeki artış tam yüzde 959,46.

Ya önceki dönem?

Son 58 ayda fiyatlar yüzde 622 arttı. Bu oranda fiyat artışının daha önce kaç ayda gerçekleştiğine bakmak istesek, sağlıklı bir şekilde bakamıyoruz.

Niye mi, çünkü endeks yetmiyor! Evet mevcut endeks yetmiyor.

TÜİK’in yeni endeks serisi 2005 yılından başlıyor, eski TÜFE’ye dönerek 2003 yılı başına kadar gidince bile olmuyor, daha önceki çok farklı bazlı endekslerle biraz daha geri gitmek gerekiyor ve çok sağlıklı olmamakla birlikte 2002’nin eylülüne uzanılıyor. Yani 2002 eylülünden 2021’in kasımına kadar geçen yaklaşık 19 yıl artı 2 ayda, yani 230 ayda yüzde 622 oranında artış kaydedilmiş.