Araştırmacı gazeteci Kit Klarenberg’in kamuoyuna aktardığı sızdırılmış İngiliz hükümeti belgeleri, Londra’nın IŞİD sonrasında Irak toplumunun algılarını ve davranışlarını etkilemeye yönelik bir iletişim ağı kurduğunu ileri sürüyor. The Cradle’da yayımlanan haberle gündeme gelen belgelerde, Bağdat merkezli Yalla medya platformu ile reklam şirketi M&C Saatchi World Services arasındaki ilişki öne çıkıyor. İddialar doğruysa burada sıradan bir medya destek programından daha kapsamlı bir faaliyet söz konusu.
Bağımsız medya görüntüsünün arkasında ne var?
Yalla, Iraklı genç gazeteciler tarafından kurulmuş, mezhepçi gerilimlerden uzak duran ve gençlere hitap eden bağımsız bir medya girişimi olarak tanıtıldı. Platformun Arapça ve Kürtçe yayınları ile sosyal medya hesapları, geniş bir kitleye ulaşmasını sağladı.
Sızdırılan belgelere göre İngiltere Dışişleri Bakanlığı, platformun finansmanında önemli rol oynadı. Belgelerde 2019/2020 mali yılı için 4,3 milyon sterlin, 2020/2021 dönemi için 4 milyon sterlin kaynak aktarımından söz ediliyor. M&C Saatchi World Services ise projenin yönetiminde ve stratejik planlamasında görev üstleniyordu.
Buradaki temel mesele, yabancı bir devletin medya kuruluşuna finansman sağlaması değil. Uluslararası medya projelerinin dış kaynaklarla desteklenmesi yaygın bir uygulama. Asıl sorun, finansman ve yönlendirme ilişkisinin hedef kitleden gizlenmesidir. Böyle bir durumda bağımsızlık görüntüsü, siyasi nüfuz oluşturmanın aracı haline gelebilir.
Belgelerde, faaliyetin kaynağını gizlemek için aracı şirketlerden, üçüncü taraf ödeme kanallarından ve dijital izleri maskeleyen yöntemlerden yararlanıldığı ileri sürülüyor. Yerel muhabirler, sosyal medya fenomenleri ve komedyenler üzerinden içerikler üretildiği belirtiliyor. Bu içeriklerin geleneksel medya kuruluşlarına taşınmasıyla etki alanının genişletildiği aktarılıyor.
Haber vermek mi, bilişsel etki oluşturmak mı?
Operasyonun niteliğini anlamak için hedefinin nasıl tanımlandığına bakmak gerekiyor. M&C Saatchi’nin stratejisinde insanlara bilgi aktarmaktan çok tutum ve davranışlarını değiştirmeye odaklanan bir yaklaşım öne çıkıyor.
Bu faaliyetlerin temel özelliği, insanın algılarını, tutumlarını ve karar süreçlerini hedef almasıdır. Bu nedenle söz konusu uygulamalar, Bilgi Ortamında Harekâtın bilişsel boyutunda yürütülen ve Bilişsel Harp kapsamında değerlendirilebilecek faaliyetlerdir.
Iraklı gençlerin işsizlik, ekonomik sıkıntılar, güvenlik sorunları ve siyasi kurumlara duydukları güvensizlik gibi gerçek sorunlarından hareket ediliyor. İçeriklerde bireysel gelişim, kariyer planlaması, psikolojik dayanıklılık ve toplumsal uyum temaları işleniyor.
Bu konuların kendisinde bir sakınca yok. Gençlere kariyer tavsiyesi vermek ve farklı topluluklar arasında kültürel etkileşimi teşvik etmek meşru faaliyetlerdir. Ancak içerikler gizli bir siyasi hedef doğrultusunda hazırlanıyor ve dışarıdan yönlendirildiği izleyicilerden saklanıyorsa mesele değişir. Burada belirleyici olan, içeriğin konusu kadar hangi amaçla ve hangi yöntemle kullanıldığıdır.
Irak’ın farklı bölgelerinden komedyenlerin birbirlerinin şehirlerini ziyaret ettiği, yerel ailelerle buluştuğu ve gündelik yaşamı paylaştığı programlar bu açıdan dikkat çekiyor. Bu tür yapımlar toplumsal uzlaşmayı destekleyebilir. Belgelerde ise içeriklerin mezhepsel ayrışmaları azaltmak ve belirli siyasi hedeflerle uyumlu bir toplumsal iklim oluşturmak amacıyla planlandığı ileri sürülüyor.
Bu yöntem, bilişsel etki oluşturma çabasının açık propaganda mesajlarıyla sınırlı kalmadığını gösteriyor. Hedef kitlenin gündelik hayatına, ilgi alanlarına ve duygularına hitap eden içerikler de tutum ve davranışları şekillendirmek için kullanılabilir.
İran karşıtlığı ve bölgesel hesaplar
İngiltere’nin Irak’taki nüfuz faaliyetlerine ilişkin iddiaların bir de jeopolitik boyutu var. Belgelerdeki hedef kitle analizlerinin Irak toplumundaki mezhepsel ve etnik farklılıkları dikkate aldığı, İran’ın ülkedeki etkisine ilişkin algıları yönlendirmeye çalıştığı aktarılıyor.
İran’ın Irak’taki siyasi ve askerî nüfuzu, 2003 sonrasında ortaya çıkan güç dengelerinin temel unsurlarından biri. Bu nüfuzun sınırlandırılması, Batılı ülkelerin bölgesel politikaları açısından önemli bir hedef olarak görülebilir. Ancak toplumsal ayrışmaları bu amaçla kullanmak, Irak’ın iç siyasetini dış müdahalelere daha açık hale getirebilir.
Peki toplumsal uzlaşma söylemi ile jeopolitik çıkarlar aynı faaliyet içinde nasıl buluşabilir?
Bir kampanya mezhep çatışmasını azaltmayı hedeflerken belirli bir bölgesel aktörün etkisini de sınırlandırmaya çalışabilir.
Bu iki hedefin birlikte yürütülmesi, finansman kaynaklarının ve kullanılan yöntemlerin şeffaflığını daha önemli hale getiriyor.
Kavramsal açıdan burada iki hususu ayırmak gerekiyor. Birincisi, dış politika hedefidir. İkincisi, bu hedefe ulaşmak için kullanılan bilişsel etki yöntemleridir. İran’ın Irak’taki etkisini sınırlandırma amacı, operasyonun stratejik hedefini ifade eder.
Toplumun algılarını ve tutumlarını bu amaç doğrultusunda şekillendirmeye yönelik faaliyetler ise bilişsel boyutta değerlendirilir.
Bilgi ortamında örtülü etki
Yalla örneği, dijital çağda nüfuz mücadelesinin nasıl yürütüldüğünü tartışmaya açıyor. Soğuk Savaş döneminde devletler gazeteciler, yayın organları ve kültürel kuruluşlar üzerinden kendi anlatılarını yaymaya çalışıyordu. Bugün sosyal medya platformları, dijital reklamcılık, fenomenler ve hedef kitle analizleri bu faaliyetlerin daha hassas biçimde yürütülmesine imkân veriyor.
Bu tür faaliyetleri açıklamak için kullanılan kavramlardan biri astroturfing. Kavram, devletlerin veya kurumsal çıkar gruplarının yönlendirdiği bir faaliyetin kendiliğinden gelişen bir halk hareketi ya da bağımsız sivil girişim gibi sunulmasını ifade ediyor.
Astroturfing, bu örnekte başlı başına bir harekât kategorisi olarak değil, bilişsel etki oluşturmak için kullanılabilecek örtülü yöntemlerden biri olarak ele alınmalı. Çünkü kavramsal sınıflandırmada kullanılan aracın adı değil, hedefin niteliği belirleyicidir. Bir iletişim ağı üzerinden insanların tutumları ve davranışları yönlendirilmeye çalışılıyorsa faaliyet bilişsel boyutta değerlendirilir.
Sorun, hedef toplumun belirli bir siyasi görüşü benimsemesiyle sınırlı kalmıyor. Gizli yönlendirmelerin açığa çıkması, bağımsız gazeteciliğe ve sivil toplum kuruluşlarına duyulan güveni de aşındırabilir. Gerçekten bağımsız girişimler bile bu şüphe ortamından etkilenebilir.
Bu sonuç, bilişsel etki faaliyetlerinin hedeflenen kitle üzerindeki doğrudan etkisinden daha geniş bir alana yayılabilir.
Güvenin aşınması, toplumun haber kaynaklarını değerlendirme biçimini ve kurumlara yaklaşımını değiştirebilir.
Bilgi egemenliği meselesi
Irak örneği, askerî müdahalenin ardından nüfuz mücadelesinin farklı araçlarla devam edebileceğini gösteriyor. Burada tartışılması gereken temel mesele, bilgi ortamında yürütülen harekâtın teknik ve bilişsel boyutları arasındaki ayrımdır.
Bilgiye Yönelik Harp, bilgi sistemlerini, veri akışlarını ve bilgi işleme kapasitesini hedef alır. Bilişsel Harp ise insanın bilgiyi nasıl yorumladığına, hangi tutumları geliştirdiğine ve nasıl karar verdiğine odaklanır. Yalla hakkındaki iddialarda öne çıkan medya içerikleri, hedef kitle analizleri ve davranış değişikliği faaliyetleri, esas olarak ikinci alanla ilişkilidir.
Dijital platformların kullanılması, faaliyeti kendiliğinden Bilgiye Yönelik Harp kapsamına sokmaz. Bu platformlar teknik sistemler olarak hedef alındığında veya bilgi akışını bozmak amacıyla kullanıldığında farklı bir değerlendirme gerekir.
İnsanların algılarını ve davranışlarını yönlendirmek için kullanıldıklarında ise bilişsel etki oluşturma işlevi öne çıkar.
Bilgi egemenliği de bu çerçevede anlam kazanıyor. Bir toplumun hangi bilgilere ulaştığı, hangi kaynaklara güvendiği ve olayları nasıl yorumladığı stratejik önem taşıyor. Dışarıdan finanse edilen bir iletişim ağının bağımsız yerel gazetecilik görüntüsü altında siyasi amaçlarla işletilmesi, meşru iletişim ile örtülü müdahale arasındaki sınırı belirsizleştiriyor.
Irak’taki iddialar, askerî birliklerin çekildiği bir ülkede nüfuz mücadelesinin dijital platformlar üzerinden sürdürülebileceğini ortaya koyuyor. Bilgi Ortamında Harekât kavramı, bu faaliyetleri ortak bir çerçevede değerlendirmeyi mümkün kılıyor. Bilgiye Yönelik Harp ile Bilişsel Harp arasındaki ayrım ise kullanılan araçları, hedefleri ve beklenen etkileri birbirinden ayırarak daha tutarlı bir analiz zemini sunuyor.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
Hakkında daha ayrıntılı: BİLEŞİK KRALLIKırakDr. Osman Gazi Kandemir
DAHA FAZLA HABER OKU
Dr. Elif Dikmen Diriöz Sürdürülebilir şefler: Mutfağın ötesinde bir sorumluluk
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.