Donald J. Trump’ın 47. ABD Başkanı olarak Ocak 2025’te göreve başlamasından Ekim 2026’ya kadar geçen yaklaşık iki yıllık süreç, Amerikan dış ve ekonomik politikasının enerji hâkimiyeti (energy dominance) ekseninde sistematik biçimde yeniden örgütlendiği bir dönem olarak değerlendirilebilir. Bu süreçte yaptırımlar, askerî müdahaleler, diplomasi ve barışçı girişimler dâhil olmak üzere politika araçlarının tamamı, enerji üretimi, rezerv kontrolü ve enerji akışlarının yönetimi üzerinden şekillendirilmiştir.
National Energy Emergency ilanı, “Unleashing American Energy” yürütme emri ve National Energy Dominance Council’ın kurulmasıyla başlayan kurumsal dönüşüm; deregülasyon, üretim artışı ve ihracat kapasitesinin genişletilmesiyle pekiştirilmiştir. Venezuela’da rezerv kontrolü, İran/Hürmüz’de enerji akışlarının silahlaştırılması, Avrupa’da LNG bağımlılığının derinleştirilmesi ve Ukrayna-Rusya Savaşı’nda enerji üzerinden seçici tavizler, bu iki yılın temel uygulamalarını oluşturmaktadır.
Küresel ölçekte görünür hâle gelen bu projeksiyon, iç siyasi ve ekonomik dengeyle senkronize edilemediği ölçüde stratejik bir eksiklik üretmiştir. Bu çalışma, iki yıllık dönemin özetini enerji merkezli hamleler üzerinden sunarak, sonuca giderkenki stratejik çıkarımı netleştirmeyi amaçlamaktadır: Enerji hâkimiyeti ABD adına uzun vadeli bir kaldıraç mı yaratmıştır, yoksa seçim eşiğinde kendi kuyusunu kazma riskini mi artırmıştır?
Enerji hâkimiyetinin kurumsal temeli
Yönetimin ilk gününden itibaren atılan adımlar, enerji hâkimiyetini kurumsallaştırmıştır. National Energy Dominance Council, tüm enerji türlerinde üretim, izinlendirme ve ihracat süreçlerini hızlandırmakla görevlendirilmiştir. Obama döneminden kalan Endangerment Finding’in iptali, federal arazilerin açılması, binlerce sondaj izninin verilmesi, kömür sektörünün canlandırılması ve nükleer yatırımların teşviki, iç üretim tabanını güçlendirmiştir. 2025 yılında ABD, 100 milyon metrik tonu aşan LNG ihracatıyla rekor kırmış; petrol ve doğal gaz üretiminde küresel liderliğini pekiştirmiştir. Bu kapasite, yalnızca iç fiyat istikrarını sağlamaya yönelik değil, aynı zamanda dış politika kaldıracı olarak tasarlanmıştır. “Maksimum üretim, maksimum refah, maksimum güç” formülü, iki yıl boyunca hem iç deregülasyonu hem de küresel enerji akışlarını yönlendirme iradesini yansıtmıştır.
Venezuela: Batı Yarımküre’de rezerv kontrolü
Venezuela, enerji hâkimiyeti stratejisinin en somut uygulamalarından birini oluşturmaktadır. Ocak 2026’daki ABD operasyonuyla Nicolás Maduro’nun uzaklaştırılmasının ardından, Ağustos-Eylül 2026’da imzalanan petrol anlaşması, yönetimin “tarihin en büyük petrol anlaşması” ve “bir sonraki yüzyıl için enerji hâkimiyeti” olarak nitelendirdiği bir adım olmuştur.
North American Blue Energy Partners (NABEP) üzerinden 17 petrol sahasında 65 milyar varillik kanıtlanmış rezerv üzerinde ABD kontrolü sağlanmıştır. Anlaşma, Pentagon Office of Strategic Capital’e yüzde 35 hisse, Devlet Bakanlığı’na maliyet fiyatından yüzde 20 indirim (offtake) hakkı ve kalan üretimin yüzde 80’inde ön alım hakkı vermektedir. Yönetim kurulunun çoğunluğunun ABD vatandaşı olması ve ABD vetosu gibi yönetişim hakları da düzenlemeye dâhil edilmiştir.
Bu adım, Çin ve Rus firmalarının etkisi altındaki sahaların hedef alınmasıyla Batı Yarımküre’de enerji üzerinden güç projeksiyonunun açık bir örneğidir. Yönetim, anlaşmayı sıfır vergi mükellefi maliyetiyle ABD’nin stratejik petrol rezervini doldurma ve uzun vadeli arz güvenliği sağlama aracı olarak sunmuştur. Klasik yaptırım ve müdahale araçlarının enerji hâkimiyeti mantığıyla birleştiği bu düzenleme, kısa vadeli iç fiyat etkisinin sınırlı kalmasına rağmen uzun vadeli rezerv kontrolü açısından stratejik bir durum değişikliği yaratma potansiyeli taşımaktadır.
İran/Hürmüz: Enerji akışlarının silahlaştırılması
İran Savaşı (Şubat 2026’dan itibaren) ve Hürmüz Boğazı, enerji hâkimiyeti stratejisinin en görünür ve en kritik uygulama alanını oluşturmaktadır. Savaşın nükleer boyutu öne çıksa da enerji boyutu merkezîdir. Hürmüz Boğazı, küresel petrol ve LNG ihracatının önemli bir kısmının geçtiği kritik dar boğazdır. Savaş süresince boğazdaki kesintiler ve saldırı riskleri, küresel enerji piyasalarını doğrudan etkilemiştir. ABD açısından bu durum iki yönlü sonuç üretmiştir: Bir yandan rakip tedarikçilerin (başta İran) akışları zayıflamış, diğer yandan ABD’nin LNG ve petrol ihracatları artmış ve Amerikan enerji şirketlerinin bilançoları güçlenmiştir.
Yönetim, Hürmüz’deki durumu hem askerî baskı hem de diplomasi aracı olarak kullanmıştır. Trump, petrol fiyatlarının düşmesini savaşın bitişine bağlamış; “petrol aksın” söylemiyle hem piyasaları hem de müzakere sürecini yönlendirmeye çalışmıştır. Boğazdaki akışların toparlanması dönemlerinde fiyatlar gevşemiş, gerilim yükseldikçe yeniden tırmanmıştır. Bu, enerji hâkimiyetinin askerî güç projeksiyonuyla birleştiği noktadır. Ancak Hürmüz boyutu aynı zamanda stratejinin maliyetini de görünür kılmıştır. Boğaz kesintileri küresel dizel ve benzin fiyatlarını rekor seviyelere çıkarmış; bu fiyat artışı doğrudan ABD iç piyasasına yansımıştır. Savaşın enerji şoku, ara seçimler öncesinde “cepler” meselesini ağırlaştırmıştır.
Avrupa: LNG bağımlılığı ve “Peace Pipelines”
Avrupa ile ilişkilerde enerji hâkimiyeti, Rus gazından kopuş sürecini ABD LNG’siyle doldurmayı hedeflemektedir. Temmuz 2025’teki ABD-AB ticaret anlaşmasında AB, 2028’e kadar ABD kaynaklı enerji ürünlerinden yaklaşık 750 milyar dolarlık alım yapmayı “niyet” olarak belirtmiştir. Dil bağlayıcı olmasa da fiilî bağımlılık hızla artmıştır. 2026 itibarıyla ABD, Avrupa LNG ithalatının yaklaşık üçte ikisini karşılamaya ve kıtanın en büyük gaz tedarikçisi olmaya doğru ilerlemektedir.
Trump yönetimi bunu “Peace Pipelines” (“Barış Boru Hatları”) ve “energy addition” (“enerji ilavesi”) söylemiyle hızlandırmıştır. Three Seas Initiative, Yunanistan üzerinden Vertical Corridor, Polonya-Litvanya-Almanya terminalleri üzerinden Orta ve Doğu Avrupa’ya gaz yönlendirme bu çabanın parçalarıdır. Ukrayna da bu zincire entegre edilmiş; Naftogaz ABD LNG’sini çeşitli Avrupa terminalleri üzerinden almaya başlamış ve depolama kapasitesi bölgesel hub olarak değerlendirilmiştir. Sonuç, Avrupa için yeni bir bağımlılık paradoksudur: Rus boru gazından kaçış, daha pahalı ve siyasi olarak daha kaldıraçlı ABD LNG’sine geçiş anlamına gelir.
Ukrayna-Rusya Savaşı ve enerji tutarsızlığı
Ukrayna-Rusya Savaşı’nda enerji boyutu, stratejinin iç sınırını en net ortaya koyan alandır. Uzun süre Rusya’nın enerji gelirlerini kısıtlama çizgisi izlenirken, İran Savaşı kaynaklı küresel dizel krizi ve ABD iç piyasası baskısı bu çizgiyi kırmıştır. Ekim 2026’nın son günlerinde Trump, Putin ile anlaşarak Rusya’nın dizel ihracatına yönelik yaptırımları 6 ay süreyle askıya almıştır. Rusya’nın yüz binlerce ton dizeli ABD ve küresel piyasaya vermesi planlanmış; amaç ara seçim öncesi rekor dizel fiyatlarını düşürmek olmuştur. Zelensky bunu “Putin’e hediye” olarak nitelendirmiş; Avrupa yetkilileri yaptırım gevşetmesine karşı çıkmıştır.
Trump, Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik saldırılarını “dünya problemi” yarattığı için eleştirmiş ve “yeni lider” çağrısında bulunmuştur. 11 Ekim’de ilan edilen “ENERGY CEASEFIRE”, karşılıklı enerji altyapısı saldırılarının durdurulmasını öngörmüş; ancak Kiev’e göre bu duyuru sürpriz olmuş ve karşılıklılık ile garantiler şart koşulmuştur. Paralel olarak Kushner-Dmitriev görüşmelerinde Nord Stream boru hatlarına ABD yatırımcısı sokulması ve savaş sonrası Rus gazının Avrupa’ya ABD ortaklığıyla akıtılması tartışılmıştır. Bu adımlar, Rusya’ya yönelik baskının seçici olarak gevşetildiğini göstermektedir.
İç siyasi handikap
Küresel enerji projeksiyonu — Venezuela rezerv kontrolü, İran/Hürmüz baskısı ve Avrupa LNG bağımlılığıyla — görünür ve agresifken, iç siyasi-ekonomik denge sağlanamamıştır. İran Savaşı kaynaklı fiyat artışları elektrik faturalarını ve dizel maliyetlerini yükseltmiş; ara seçimler öncesinde Cumhuriyetçilerin “cepler” kampanyasını baltalamıştır. Yönetim, kısa vadeli fiyat indirimleri için savaşı askıya almak yerine askerî hedefleri önceliklendirmiştir. Yüksek onay erozyonu, dış enerji hâkimiyetinin iç siyasi sürdürülebilirlikle entegre edilemediğini göstermektedir.
Sonuç: İki yılın stratejik çıkarımı ve seçim eşiği
İki yıllık dönemin özeti, enerji hâkimiyetinin ABD’nin göreli üretim avantajını küresel kaldıraç hâline getirme potansiyeli taşıdığını ortaya koymaktadır. Venezuela’da rezerv kontrolü, İran/Hürmüz’de enerji akışlarının silahlaştırılması, Avrupa’da LNG bağımlılığının derinleştirilmesi ve Ukrayna-Rusya Savaşı’nda enerji üzerinden seçici tavizler, enerjide önemli bir “durum değişikliği” yaratmıştır. ABD, Batı Yarımküre’de rezerv kontrolü sağlamış, Avrupa’nın tedarik zincirini yeniden şekillendirmiş ve rakiplerin enerji gelirlerini baskı altına almıştır. Bu, klasik zafer yerine enerji merkezli durum değişikliği yaratma iradesinin somutlaşmasıdır.
Ancak iç politikadaki handikap bu projeksiyonun sürdürülebilirliğini sorgulatır. Ara seçimler öncesinde rekor dizel fiyatları, yükselen elektrik faturaları ve seçmen tepkisi, dış hamlelerin iç siyasi maliyetini görünür kılmıştır. Dizel yaptırımı gevşetmesi ve enerji ateşkesi gibi adımlar, kısa vadeli fiyat rahatlaması ararken “rakipleri zayıflatma” tutarlılığını zayıflatmıştır.
Acaba Trump yönetimi ABD adına (seçmen adına görünmese de) gerekeni mi yaptı, yoksa seçime giriliyorken kendi kuyusunu kazdığının eşiğinde mi? Enerji hâkimiyeti, uzun vadede arz güvenliği, ittifak bağımlılığı ve rakip zayıflatma açısından “gereken” bir yönelim olabilir. Ancak bu potansiyelin iç cephe dayanıklılığı ve tutarlı ittifak yönetimiyle desteklenmemesi, seçim eşiğinde kendi kuyusunu kazma riskini artırır.
Dışarıda elde edilen durum değişiklikleri, içerideki siyasi ve ekonomik maliyetlerle aşınırsa, enerji hâkimiyeti kalıcı bir güç projeksiyonuna dönüşemez. İki yılın stratejik çıkarımı şudur: Enerji ekseni küresel ölçekte görünür bir kaldıraç yaratmıştır; fakat iç siyasi denge kurulamadığı sürece bu kaldıraç, seçim eşiğinde kendi aleyhine dönebilir. Seçim sonuçları, bu dengenin kurulup kurulamadığının ilk somut testi olacaktır.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
Hakkında daha ayrıntılı: DONALD TRUMPvenezuelaİRANGürsel Tokmakoğlu
DAHA FAZLA HABER OKU
KÜLTÜR
Behçet Darğın Han Kang dükkânı kapattı
dosya
Faik Bulut Türkiye'nin Irak'tan çekilmesi ne anlama geliyor?
KÜLTÜR
Selçuk Ramazanoğlu Nâzım Hikmet'in açlık grevinin ardında aşk mı vardı?
Dr. Osman Gazi Kandemir İngiltere'nin Irak'taki görünmez nüfuz harekâtı
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.