Dünya moda devlerinin iyi ücret taahhütleri kağıt üstünde kaldı

YAYINLAMA 13 Ekim 2026 00:00

GÜNCELLEME 13 Ekim 2026 00:14

Ekonomim haberlerini Google'da daha sık görün Ekonomim'i tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyerek nitelikli haberlere daha kolay ulaşın.

YENER KARADENİZ / İSTANBUL

Küresel moda markalarının tedarik zincirlerinde çalışan işçilere geçim ücreti sağlama konusunda verdiği sözler, uygulamaya aynı ölçüde yansımadı. Temiz Giysiler Kampanyası’nın (Clean Clothes Campaign–CCC) ücret ve şeffaflık izleme projesi Fashion Checker’ın 23 Eylül’de yayımlanan yedinci değerlendirmesi, 110 markanın yalnızca yüzde 4’ünün geçim ücreti konusunda somut ilerleme bildirdiğini ortaya koydu. Kamuya açık taahhütte bulunan markaların oranı ise yüzde 32 oldu. 2026 güncellemesinde markaların geçim ücreti ve tedarik zinciri şeffaflığı puanlarının yanı sıra sektör girişimlerine katılımları, durum tespiti düzenlemeleri ve işçilerin başvurabileceği şikayet mekanizmaları değerlendirildi. Çalışma, markaların kamuya açık açıklamalarını işçi araştırmalarından elde edilen ücret verileri ve çalışanların anlatımlarıyla birlikte ele aldı.

Türkiye’de araştırmaya katılan işçilerin ücretinde yüzde 66 açık

Çalışmanın Türkiye’yi de kapsayan bölümü, hazır giyim üretiminde çalışanların kazançları ile temel ihtiyaçları karşılamak için gerekli görülen geçim ücreti arasındaki farkı ortaya koydu. CCC ağındaki kuruluşların 2023–2025 döneminde yürüttüğü araştırmalara göre, Türkiye’de ankete katılan işçilerin kazancı hesaplanan geçim ücretinin yüzde 66 altında kaldı. Bu oran, katılımcıların ücretlerinin belirlenen geçim ücreti düzeyinin yaklaşık yüzde 34’ünü karşıladığını gösteriyor. Aynı araştırmalarda ücret açığı Pakistan’da yüzde 74, Bangladeş’te yüzde 73 ve Sırbistan’da yüzde 63 olarak belirlendi. Veriler, araştırmaya katılan çalışanların durumunu yansıtıyor; Türkiye’deki bütün hazır giyim işçilerinin ulusal ücret ortalamasını veya 2026 yılındaki güncel ücret düzeyini ifade etmiyor. Geçim ücreti de yasal asgari ücretten farklı olarak, çalışanların ve ailelerinin temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek gelir düzeyini esas alıyor.

Tedarikçi açıklanıyor, ücret açıklanmıyor

Değerlendirme, tedarik zinciri şeffaflığındaki ilerlemenin ücret bilgilerine sınırlı ölçüde yansıdığını gösterdi. İncelenen markaların yüzde 41’i tedarik zincirindeki tesislere ilişkin verileri kamuya açıklarken, bu tesislerdeki ücret seviyelerini paylaşanların oranı yalnızca yüzde 3 oldu. Böylece üretimin nerede yapıldığı konusunda daha fazla bilgi sunulmasına rağmen, çalışanların ne kadar kazandığını izlemek güç olmaya devam etti. CCC’nin açıklamasında Benetton, Levi’s, Adidas, Uniqlo ve H&M, geçim ücreti değerlendirmesinde en düşük puanı alan markalar arasında sıralandı. Bu sonuç, söz konusu markaların geçim ücreti alanındaki performansına ilişkin değerlendirmeyi ifade ediyor.

4 markadan 1'inde şikayet kanalı yok

İşçilerin sorunlarını bildirebileceği mekanizmalar da çalışmanın başlıkları arasında yer aldı. İncelenen markaların yüzde 25’inde, çalışanların ücret ihlalleri dahil iş yerindeki sorunları güvenli biçimde iletebileceği kamuya açık bir şikâyet mekanizması bulunmadığı belirtildi. Fashion Checker Koordinatörü Aileen Robinson, markaların taahhütlerini ücret artışlarına yönelik somut adımlarla desteklemesi gerektiğini vurguladı. CCC, üretim ülkelerinde sendikaların ücret artışı taleplerinin ve ücret müzakerelerinin desteklenmesi çağrısında bulundu. Türkiye dahil farklı üretim merkezlerinden gelen işçi verileri ise moda sektöründe ücret politikalarının, satın alma kararları ve tedarik zinciri sorumluluğuyla birlikte ele alınması gerektiğini ortaya koydu.