Hayal gücünün yeni ekonomisi

EKONOMİST YAZARI Özlem Bay Yılmaz obay@ekonomist.com.tr Profil Yazılar → Hayal gücünün yeni ekonomisi

Yapay zeka ve hibrit prodüksiyon, reklamda fikirleri hayata geçirmenin maliyetini değiştiriyor. Küçük ekiplerin üretim kapasitesi büyürken markalara daha fazla deneme, yeni yeteneklere kendini gösterme alanı açılıyor. Bu dönüşümün en değerli kazanımı, bugüne kadar bütçe yüzünden vazgeçilen fikirlerin yeniden mümkün hale gelmesi olabilir.

13 Ekim 2026 | 16:23

Reklam dünyasında kaç iyi fikir, daha çekilmeden bütçe toplantısında elendi? Kaç sahne fazla pahalı, kaç hikaye fazla zor, kaç görsel dünya mevcut takvim için fazla iddialı bulundu?

Prodüksiyonun tarihi, biraz da hayal edilenle gerçekleştirilebilen arasındaki mesafeyi kapatma çabasının tarihi. Yapay zeka şimdi bu mesafeyi yeniden tanımlıyor. Bir fikri görünür kılmanın, farklı biçimlerde denemenin ve ekrana taşımanın yolları çoğalıyor. Bunun reklamverenler, ajanslar ve yapımcılar açısından sonucu, üretimin ekonomisinin değişmesi.

IAB’nin Temmuz 2025’te yayımladığı, ABD televizyon ve dijital video pazarını ele alan araştırma bu değişimin ölçeğine işaret ediyor. Araştırmaya göre dijital video reklamı satın alanların yüzde 86’sı, reklam üretiminde üretken yapay zekayı kullanıyor veya kullanmayı planlıyor. Katılımcıların 2026 için öngörüsü, yapay zeka kullanılan reklamların payının yaklaşık yüzde 40’a ulaşması yönünde. IAB’nin açıklaması, küçük ve orta ölçekli markaların bu araçları büyük markalardan daha hızlı benimsediğine de dikkat çekiyor.

IAB CEO’su David Cohen, raporun yayımlandığı dönemde bu dönüşümü, “Üretim maliyetleri düştükçe reklamverenler için fırsatlar çoğalıyor” şeklinde özetliyor. Bu değerlendirmenin işaret ettiği gelecek, güçlü bir görsel anlatıma daha fazla markanın erişebildiği bir reklam dünyası.

Fikirlerin Önündeki Engeller Kalkıyor

Sektörde deneyimi 30 yılı aşan, Kala Film Kurucusu ve Yapımcı Hazer Baycan da değişimi, fikirlerin önündeki üretim engellerinin azalması üzerinden okuyor.

“Yıllardır bir senaryoyu okurken hem ortaya çıkacak filmi hem de onu nasıl gerçekleştireceğimizi düşünüyoruz. Bazı fikirlerin önünde çok ciddi organizasyon, zaman ve bütçe gereksinimleri bulunuyor. Bugün o fikirleri yeniden değerlendirebiliyoruz. Daha önce vazgeçtiğimiz bir sahnenin başka bir yöntemle yapılabileceğini görmek, yaratıcı düşünceye de cesaret veriyor” diye konuşan Baycan’a göre önümüzdeki dönemin belirleyici üretim biçimlerinden biri hibrit prodüksiyon olacak.

Gerçek çekim, yapay zeka, üç boyutlu tasarım ve görsel efektlerin daha proje geliştirilirken birlikte düşünülmesi, filmin nasıl üretileceğine ilişkin seçenekleri genişletiyor. Bu modelde hangi sahnenin hangi yöntemle üretileceğine, hikayenin duygusunu ve görsel bütünlüğünü gözeterek karar veriliyor. Çekim ve post-prodüksiyon ekiplerinin daha hazırlık aşamasında aynı masada olması, farklı tekniklerin tek bir filmin dünyasına ait görünmesini sağlıyor.

“Bir oyuncunun performansını gerçek bir sette çekebilir, çevresindeki dünyayı dijital olarak genişletebiliriz. Ürünün dokusunu, ışığını ve gerçekliğini kamerayla kaydederken içinde bulunduğu atmosferi farklı araçlarla oluşturabiliriz. Her sahnenin ihtiyacını ayrı değerlendirip bunları aynı görsel dilde birleştirmek gerekiyor. Bu yaklaşım, prodüksiyon bilgisini ve yaratıcı yönlendirmeyi çok önemli hale getiriyor” diye anlatan Baycan, böyle bir çalışma biçiminin ekiplerin yapısını da değiştirdiğini söylüyor.
Geleneksel yöntemlerle yüzlerce kişinin katılımını gerektirebilen bazı sahneler, uygun projelerde daha küçük ve farklı uzmanlıkları bir araya getiren ekiplerle gerçekleştirilebiliyor. Ekibin ölçeğiyle üretebildiği işin ölçeği arasındaki ilişki yeniden kuruluyor.

Teknoloji Kadar Yönetmenlik de Belirleyici

Bu yapının merkezinde, hikayeyi doğru yönetmenin bakış açısıyla buluşturmanın olduğunu dile getiren Baycan, şöyle devam ediyor: “Komedinin zamanlamasını iyi bilen bir yönetmenle sporun ritmini ve hareketini hisseden bir yönetmen, aynı senaryoya farklı yerlerden bakar. Oyuncu performansında derinleşmiş ya da moda ve otomotiv gibi alanlarda kendine ait bir görsel dil geliştirmiş yönetmenlerin birikimi, filmin karakterini belirler. Yönetmen seçiminde, anlatmak istediğimiz hikayeyle o bakış açısının nasıl buluşacağına bakıyoruz. İzleyiciye hangi duygunun geçeceğini, o duygunun bir bakışta mı, bir harekette mi, yoksa sahnenin ritminde mi kurulacağını yönetmenle birlikte düşünüyoruz.”

Hibrit üretimde ise bu yaratıcı vizyonun, bütün ekibin ortak referansı olduğunu söyleyen Baycan, “Yönetmenin, yapımcının, görüntü ve sanat yönetmenlerinin, yapay zeka ekibinin ve post-prodüksiyon uzmanlarının en başından birlikte düşünmesi gerekiyor. Hangi görüntüyü nasıl elde edeceğimizi planlarken, filmin sonunda izleyicide ne bırakacağını da gözetiyoruz. İyi kurulmuş bir ekip, aynı bütçe içinde daha önce düşünemediğimiz çözümler geliştirebiliyor” diye anlatıyor.

Tasarruftan Yaratıcı Özgürlüğe

Baycan, kapsamı uygun bazı ürün odaklı işlerde bir–iki günlük üretim sürelerinin mümkün hale gelebildiğini belirtiyor. Sürenin; filmin uzunluğuna, görsel hassasiyetine, revizyonlara ve onay süreçlerine göre değiştiğini vurguluyor.

“Bir sosun havadaki hareketi ya da bir ürünün etrafında kurulacak görsel dünya için farklı yöntemler deneyebiliyoruz. Buradaki kazanç, yaratıcı seçenekleri daha erken görebilmek. Bir yaklaşımın çalışmadığını başta fark etmek ve başka bir yolu denemek, bütün projenin kaynaklarını daha iyi kullanmamızı sağlıyor. Bir marka aynı fikrin farklı anlatımlarını görebiliyor; yaratıcı ekip, tek bir çözüme bağlanmadan önce alternatifleri araştırabiliyor. Sağlanan tasarruf, daha güçlü bir oyuncu seçimine, daha iyi bir müziğe veya fikri geliştirmek için ayrılan zamana dönüşebiliyor” diye anlatan Baycan, bu açıdan bakıldığında yapay zekanın ekonomik etkisinin, denemenin maliyetini de kapsadığını belirtiyor.

Baycan, Kala Film’in prodüksiyon birikimini yapay zeka ve hibrit üretimle buluşturan Kala Yapay Zeka Ekipleri’nin yaklaşımını da bu düşünceyle açıklıyor: “Her projede hikayenin ihtiyacına göre bir üretim modeli kurmaya çalışıyoruz. Bazen gerçek çekim ağırlıklı ilerliyoruz, bazen yapay zekayı daha fazla kullanıyoruz. Deneyimimiz, hangi yöntemin nerede değer yaratacağını görmemize yardımcı oluyor. Yeni araçlar da önümüzdeki seçenekleri çoğaltıyor.”

Son Dokunuş Hala İnsanın Elinde

Baycan, hibrit bir filmin görsel bütünlüğünün post-prodüksiyonda tamamlandığını vurguluyor. Gerçek çekimle üretilmiş bir planın yapay zekayla oluşturulmuş bir görüntüyle yan yana geldiğinde aynı ışık, renk ve hareket duygusunu taşıması gerekiyor. Burada renk uzmanının gözü ve kurgucunun anlatım dilinin, filmin inandırıcılığını ve duygusunu doğrudan etkilediğini ifade eden Baycan, şunları ekliyor: “Yapay zeka ne kadar güçlenirse güçlensin, iyi bir renk gözüne ve kurgu diline sahip post-prodüksiyon uzmanlarının yerini alabileceğini düşünmüyorum. Bir yüzün ışıkta nasıl göründüğü, ten renginin doğallığı, gölgenin derinliği ya da iki planın renk uyumu, izleyicinin o sahneye inanmasını etkiliyor.

Kurguda bir bakışı biraz daha uzun tutmak, bir kesmeyi birkaç kare öne almak veya müziğe girmeden önce sessizliğe yer açmak, sahnenin duygusunu değiştirebilir. Bu kararlar hikayeyi anlayan, yönetmenin niyetini okuyan ve neyi hissettirmek istediğini bilen insanların elinde anlam kazanıyor. Teknoloji geliştikçe bu uzmanlıkları üretimin merkezinde tutmayı önemsiyorum.”

Yeni Fikirlere Açılan Kapı

Bu değişimin yaratıcı üretime katılım açısından da önemli sonuçları olabilir. Zihnindeki dünyayı göstermek isteyen genç bir yönetmen, ilk kampanyasını hazırlayan bir girişimci veya küçük bir yaratıcı ekip, fikirlerini somutlaştırmak için daha fazla araca sahip. Üretime erişimin kolaylaşması, bugüne kadar yeterli bütçesi veya bağlantısı olmadığı için görünür olamayan yeteneklere alan açabilir.

Ancak araçlara erişim yaygınlaşırken özgünlük ayrıca emek istiyor. Exeter Üniversitesi ve University College London araştırmacılarının 2024’te yayımlanan kısa hikaye deneyinde, yapay zekadan fikir desteği alan katılımcıların metinleri bazı yaratıcılık ölçütlerinde daha yüksek değerlendirmeler aldı. Aynı zamanda bu hikayelerin birbirine daha fazla benzediği görüldü. Reklam filmlerini doğrudan incelemeyen bu çalışma, yaratıcı sektörler için önemli bir soruyu gündeme getiriyor: Aynı araçlarla çalışırken farklı bakış açılarını nasıl koruyacağız?

Cevabın, insanın gözleminde ve seçimlerinde olduğunu söyleyen Baycan, “Bir görüntünün etkileyici olmasıyla bir markanın hikayesine ait olması arasında fark var. O görüntünün ne anlattığını, hangi duyguyu taşıdığını ve izleyicide ne bırakacağını düşünmek gerekiyor. Hayatı gözlemlemek, insanı anlamak, mizahı hissetmek, doğru anı seçmek… Yaratıcı işin karakteri burada oluşuyor. Araçlar geliştikçe bu kararların değeri daha görünür hale gelecek” diye anlatıyor.

Reklamın önündeki fırsat, daha fazla insanın fikrini gerçekleştirebilmesi ve daha fazla markanın yaratıcı iddia taşıyabilmesi. Bunun neye dönüşeceği, kazanılan zamanın ve bütçenin nasıl kullanılacağına bağlı.

Baycan’ın geleceğe ilişkin beklentisi de burada şekilleniyor. Düşüncelerini şöyle aktarıyor: “Beni en çok heyecanlandıran, bugüne kadar bütçesi olmadığı için çekilememiş bir fikrin yarın karşımıza çıkabilmesi. Belki hiç tanımadığımız bir yönetmenden, belki çok küçük bir ekipten gelecek. Üretim imkanları genişledikçe, o insanlara ve o fikirlere de daha fazla yer açmamız gerekiyor.”

EKONOMİST YAZARI Özlem Bay Yılmaz obay@ekonomist.com.tr Profil Yazılar →