Yapışmaz tavanız her öğünde size PFAS yediriyor. Yapışmaz tavanın kaplaması çizildiğinde PFAS (per- ve polifluoroalkil) maddeler salınır.
PFAS’ları insan vücudu parçalayamadığı için "sonsuza kadar kalıcı kimyasallar" olarak bilinirler.
Vücutta birikirler.
PFAS'lar tiroid bozuklukları, hormonal dengesizlik, bağışıklık sisteminin zayıflaması, böbrek hasarı ve belirli kanser türlerine yakalanma riskinin artmasıyla ilişkilendirilmiştir.
"Sonsuza kadar kalıcı kimyasallar" (PFAS), tiroid bezinizi tahrip ediyor. Bu maddeler tiroid dokusunda 8,5 yıla kadar birikir, reseptörlerini bloke eder ve hormon üretimini bozar.
Çoğu insan, tiroid bezlerinin bu yüzden sorun yaşadığının farkında değil.
Kısırlığa, tiroid hastalığına, immünotoksisiteye, yüksek kolesterole, karaciğer hasarına, böbrek ve testis kanserine yol açan PFAS’lı yapışmaz tencere ve tavalar.
Ve o çizik tavayı metal bir kaşıkla her karıştırdığınızda bu PFAS’lı maddeleri yiyorsunuz.
Yüzeyinde herhangi bir çizik, çentik veya kaplamanın aşındığı yerler varsa, o tavada pişirdiğiniz her öğünde sonsuza kadar kalıcı kimyasalları vücudunuza alıyorsunuz demektir.
Yapışmaz Teflon (PTFE) kaplamalı tava ve tencere yüzeyinde tek bir çizik oluştuğunda, tavada pişirilen gıdaya 9 bin 100’den fazla toksik mikroplastik parçacık karışmasına neden olabilir. Daha da endişe verici olan ise kaplamada daha fazla hasar varsa veya derin çatlaklar mevcutsa bu sayı tek bir pişirme seansında 2,3 milyondan fazla toksik mikroplastik parçacık karışabilir.
Bu mikroplastik parçacıklar, gözle görülmez, bilim insanlarının hem çevrede hem de insan vücudunda olağanüstü kalıcılıkları nedeniyle "sonsuza kadar kalıcı kimyasallar" olarak adlandırdıkları PFAS’ları (per- ve polifluoroalkil maddeler) sıklıkla içerdikleri için özel bir endişe kaynağıdır.
Çatlaklı veya kaplaması soyulmuş bir bölgede ise bu sayı yaklaşık 2,3 milyona ulaşıyor.
Çizikler, tavanın değiştirilmesi gerektiğinin bir işaretidir, ancak mutlaka yemeğinize büyük miktarda PFAS girdiği anlamına gelmez. Kaplama hasar gördüğünde küçük mikroplastik parçacıklar dökebilir ve bu mikroplastik parçacıkların genellikle önemli miktarlarda bağırsak duvarından geçmesi olası görülmez.
PFAS olarak bilinen bu "sonsuza kadar kalıcı kimyasallar", ısıya ve lekelere dayanıklı olacak şekilde tasarlanmıştır ancak insan vücudu tarafından parçalanması son derece zordur. Kanser, kısırlık ve gelişim bozuklukları gibi ciddi sağlık sorunlarıyla bağlantılı olan bu toksinler, Amerikalıların %99’unun kan dolaşımında tespit edilmiş durumda; bu da yaygın bir çevre krizine işaret ediyor.
Asıl sorunlar:
• Aşırı ısınma: PTFE yaklaşık 260 °C'de bozulmaya başlar. İşte bu, "polimer ateşi" olarak adlandırılan durumu tetikler. Boş tavalar ve tencereler, özellikle güçlü bir ocakta çok hızlı ısınabilir. Yeterince yüksek sıcaklıklarda PTFE bozulmaya ve zehirli duman salmaya başlayabilir. Tam sıcaklık, tavaya, ısı kaynağına ve tavanın ne kadar süreyle ısıtıldığına bağlıdır, ancak bozulma, tipik kısık ateşte pişirme veya kızartma koşullarının çok üzerindeki sıcaklıklarda endişe kaynağı hâline gelir.
o Zehirli dumanlar: Bu termal bozulma, havaya gazlar ve dumanlar salar. Bu dumanların solunması ateş, titreme, baş ağrısı, boğaz ağrısı gibi grip benzeri semptomlara neden olabilir. Bu semptomlar 1 saatten birkaç güne kadar sürer. Teflon tencerelerden çıkan buharlar solunmamalı ve oda havalandırılmalı.
o Akciğerlere emilim: Bu dumanların solunması, polimer duman ateşi (aynı zamanda "Teflon gribi" olarak da bilinir) hastalığına yol açabilir ve kimyasalların solunum sistemine geçmesine neden olabilir.
• Çizikler ve aşınma: Hasar görmüş PTFE, mikro ve nanoplastik parçacıklar dökebilir. 2022 yılında yapılan bir çalışma, tek bir çizikten binlerce, ciddi şekilde hasar görmüş bir kaplamadan ise milyonlarca mikroplastik parçacık dökülebileceğini tahmin etmiştir. Yutulan PTFE parçacıklarının sağlık üzerindeki etkileri hâlâ yeterince araştırılmamıştır.
• Üretim geçmişi: Özellikle 2015 öncesi üretilen eski tencereler, PFOA nedeniyle daha büyük bir endişe kaynağıdır. PFOA artık IARC Grup 1 kanserojen maddesidir.
Kaplaması pul pul dökülüyorsa veya derin çizikler varsa, tencereyi değiştirin. Hasarlı bir PTFE yüzeyinde yemek pişirmeye devam etmeyin. PTFE tavanızı saklıyorsanız:
• Sadece kısık veya orta ısıda ısıtma yapınız; asla boşken önceden ısıtmayınız.
• Ahşap, silikon veya naylon mutfak eşyaları kullanınız; metal yüzeyleri ovmaktan kaçınınız.
• Mutfağı havalandırınız.
• Kaplama, çizik gibi hasarlar görür görmez değiştiriniz.
• Yüksek ısıda kızartma veya ızgara işlerinde kullanmayınız.
Aşırı sıcaklıklarda, aşırı ısınmış floropolimer kaplamalardan çıkan dumanlar insanlarda geçici grip benzeri semptomlara neden olabilir, bazen buna "polimer dumanı ateşi" denir. Kuşlar bu dumanlara özellikle duyarlıdır; küçük bir aşırı ısınmış tava bile son derece verimli solunum sistemleri nedeniyle evcil kuşlar için tehlikeli veya ölümcül olabilir.
Kaliteli seramik "yapışmaz" yüzeyler, seramik değil, silika bazlı bir sol-jel kaplamadır. Bağımsız testler (Consumer Reports'un onlarca PFAS bileşiğini inceleyen panelleri de dahil olmak üzere), PTFE içermeyen olarak pazarlanan birçok bilinen seramik tencerede PFAS bulunmadığını ortaya koymuştur. Dezavantajı ise dayanıklılıktır: seramik kaplamalar genellikle PTFE'ye göre daha çabuk kayganlığını kaybeder.
Dökme demir veya karbon çelik: Bu malzemeler tamamen kimyasal içermez ve zamanla "sezonlama" (metalin üzerine yağ sürerek pişirme) adı verilen bir süreç sayesinde doğal, kaygan ve yapışmaz bir yüzey oluşturur. İnanılmaz derecede dayanıklıdırlar, ısıya dayanıklıdırlar ve nesiller boyu kullanılabilirler.
Paslanmaz çelik: Tamamen dayanıklıdır ve hiçbir kaplama içermez. Yapışmayı önlemek için sıcaklık kontrolü ve yağ kullanımı konusunda biraz pratik gerektirse de çok yönlülüğü ve uzun ömürlülüğü nedeniyle profesyonel mutfakların tercih ettiği seçenektir.
PFAS'a maruz kalmaktan ve kaçınılmaz olarak tencere ve tavaların çöpe atılmasından kaçınmak istiyorsanız, yapışmaz tencere ve tavaları tamamen kullanmayı bırakıp bunun yerine paslanmaz çelik, dökme demir veya karbon çelik gibi dayanıklı malzemelerden yapılmış tencere ve tavalar kullanabilirsiniz.
Avrupa Birliği (AB): AB genelinde PFOA kimyasalı 2020 yılından beri tamamen yasaktır.
Amerika Birleşik Devletleri: Minnesota, Maine, Vermont, Colorado, Rhode Island ve New York gibi eyaletler yasakladı.
Japonya: 2025'te yasakladı.
Türkiye'de PFAS’lı yapışmaz tencere ve tavalar derhâl yasaklanmalı.
Kısırlığa (üreme sorunlarına), tiroid hastalığına, immünotoksisiteye, yüksek kolesterole, karaciğer hasarına, hormon bozukluğuna, böbrek ve testis kanserine yol açan PFAS’lı yapışmaz tencere ve tavalar Türkiye'de de acilen yasaklanmalı.
Kaynaklar:
1. Luo, Y., Gibson, C. T., Chuah, C., Tang, Y., Naidu, R., & Fang, C. (2022). Raman imaging for the identification of Teflon microplastics and nanoplastics released from non-stick cookware. Science of The Total Environment.
2. https://x.com/MacinJoshua/status/2065463283705118730
3. https://www.goodhousekeeping.com/what-to-buy/a69644067/misen-carbon-nonstick-pan-review/?utm_campaign=trueanthemTWGHK&utm_medium=social&utm_source=twitter&taid=6a9c82ddae1ff00001c20e17
4. https://link.springer.com/article/10.1186/s12302-023-00721-8
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
Hakkında daha ayrıntılı: PFASmikroplastiktavatencerePROF. DR. MUSTAFA ÖZTÜRK
DAHA FAZLA HABER OKU
Dr. Osman Gazi Kandemir Çin petrol ithalatını neden azalttı?
röportaj
Doç. Dr. Halim Gençoğlu Sömürgecilik bitti mi, yoksa yalnızca şekil mi değiştirdi?
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.