Kanada'nın petrol merkezi Alberta ülkeden ayrılmayı oyluyor

Kanada'nın petrol merkezi Alberta ülkeden ayrılmayı oyluyor

Kanada petrolünün yaklaşık yüzde 84'ünü üreten Alberta, ülkenin geleceğini etkileyebilecek referandum için sandığa gidiyor. Bugünkü oylamada doğrudan ayrılık değil, bağımsızlığa giden hukuki sürecin başlatılması karara bağlanacak.

Murat Ali Oral 19 Ekim 2026 10:07 19 Ekim 2026 10:12 Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!

Kanada'nın enerji üretim merkezi Alberta'da seçmenler, ülkenin siyasi ve ekonomik geleceğini etkileyebilecek tarihi referandum için sandık başına gidiyor. 19 Ekim Pazartesi günü düzenlenen oylamada, eyaletin Kanada'dan ayrılmasına yönelik hukuki sürecin başlatılıp başlatılmaması kararlaştırılacak. Sonuç, enerji kaynaklarının kontrolü ve petrol gelirlerinin paylaşımı açısından büyük önem taşıyor.

Kanada petrolünün yüzde 84'ü bu eyaletten çıkıyor

Alberta'yı diğer Kanada eyaletlerinden ayıran en önemli ekonomik özellik, ülkenin petrol ve doğal gaz üretimindeki ağırlığı. Kanada Enerji Düzenleyicisinin verilerine göre 2025 yılında ülkedeki ham petrol ve eşdeğeri üretimin yüzde 83,8'i Alberta'da gerçekleştirildi. Aynı yıl Kanada genelinde günlük ortalama üretim 5,35 milyon varile ulaştı.

Alberta'nın petrol üretimi günlük yaklaşık 4,4 milyon varil seviyesine çıkarken, eyalet Kanada'nın doğal gaz üretiminin de yüzde 60'ını karşıladı. Enerji sektörüne yapılan yatırımların büyüklüğü de dikkat çekiyor. Alberta'da petrol, doğal gaz, petrol kumları ve yeni enerji kaynaklarına yönelik sermaye harcamaları 2025 yılında 32,4 milyar Kanada dolarına ulaştı.

Bu ekonomik büyüklük, eyaletteki ayrılık tartışmalarını yalnızca Kanada'nın iç siyasetiyle sınırlı olmaktan çıkarıyor. Alberta'nın olası bir bağımsızlık sürecine girmesi, petrol ihracatının vergilendirilmesi, boru hatlarının yönetimi ve enerji gelirlerinin paylaşımı gibi konuları gündeme taşıyabilir. Ancak bugün yapılacak oylama, mevcut enerji üretimi veya ihracatında herhangi bir değişiklik yaratmıyor.

Seçmenlere iki seçenek sunuluyor

Referandumda seçmenlerden Alberta'nın geleceğine ilişkin iki seçenekten birini tercih etmeleri isteniyor. İlk seçenek, eyaletin Kanada'nın bir parçası olarak kalması. İkinci seçenek ise Kanada Anayasası kapsamında bağlayıcı bir bağımsızlık referandumu düzenlenebilmesi için gerekli hukuki sürecin başlatılması.

Dolayısıyla sandıktan ayrılık yönünde çoğunluk çıkması, Alberta'nın doğrudan bağımsız olacağı anlamına gelmiyor. Böyle bir sonuç, eyalet yönetimine sonraki hukuki ve siyasi adımları atması yönünde mesaj verecek. Ayrılığın gerçekleşmesi için ayrıca anayasal süreçlerin işletilmesi ve Kanada federal yönetimiyle müzakereler yapılması gerekecek.

Eyalet Başbakanı Danielle Smith, bağımsızlığı desteklemediğini belirtmesine rağmen, ayrılık tartışmasının seçmenler tarafından karara bağlanması gerektiğini savunuyor. Kanada Başbakanı Mark Carney ise ülkenin birliğinin korunmasını destekliyor.

1,35 milyon kişi erken oy kullandı

Alberta'daki referanduma yönelik ilgi, sandık günü öncesinde yüksek katılımla kendisini gösterdi. Eyalet Seçim Kurumunun 18 Ekim'de açıkladığı verilere göre 13-17 Ekim tarihlerindeki erken oy kullanma döneminde 837 bin 791 kişi sandığa gitti. Postayla gönderilen özel oyların sayısı ise 519 bin 82 oldu.

Böylece erken ve özel oy kullananların toplamı 1 milyon 356 bin 873'e ulaştı. Bu rakam, yaklaşık 3,15 milyon kayıtlı ve yeni kayıt yaptırmış seçmenin yüzde 43,1'ine karşılık geliyor. Karşılaştırma açısından, 2023 eyalet seçimlerinde erken ve özel oy kullananların toplamı 809 bin 988 kişiydi. Ancak iki seçimdeki özel oy kullanma kuralları farklı olduğundan bu rakamlar tamamen eşdeğer değil.

Yüksek katılımın hangi tarafı desteklediği henüz bilinmiyor. Oy sayımı tamamlanmadan erken katılım rakamlarından siyasi sonuç çıkarılamıyor.

Petrol gelirlerinin paylaşımı tartışma yaratıyor

Alberta'daki bağımsızlık tartışmasının merkezinde federal hükümetle uzun süredir yaşanan ekonomik ve siyasi anlaşmazlıklar bulunuyor. Ayrılık yanlıları, eyaletin petrol ve doğal gaz gelirleriyle Kanada ekonomisine büyük katkı sağladığını, ancak bu kaynaklar üzerindeki karar yetkisinin önemli bölümünün Ottawa'da bulunduğunu savunuyor.

Özellikle enerji sektörüne yönelik çevre düzenlemeleri, boru hattı yatırımları ve eyaletler arasındaki mali kaynak paylaşımı tartışmaların başlıca konuları arasında. Bağımsızlık karşıtları ise Kanada'dan ayrılmanın yeni ekonomik sınırlar, borç paylaşımı sorunları ve ticaret belirsizlikleri yaratabileceğine dikkat çekiyor.

Alberta'nın petrolünü dış pazarlara ulaştırmak için kullandığı boru hatlarının ve ulaşım altyapısının önemli bölümü diğer eyaletlerden geçiyor. Bu nedenle olası bir ayrılık sürecinde yalnızca petrol rezervlerinin kime ait olacağı değil, üretimin uluslararası pazarlara hangi hukuki ve ticari koşullarla ulaştırılacağı da önem kazanacak.

Ayrıca eyalet sınırları içindeki yerli halkların anlaşmalarından kaynaklanan haklar, bağımsızlık tartışmasının hukuki boyutunda ayrı bir başlık oluşturuyor.

Sandıkta 10 farklı soru bulunuyor

Alberta seçmenleri yalnızca ayrılık konusunu oylamıyor. Bugünkü referandumda göç politikaları, sosyal hizmetlere erişim, vatandaşlık koşulları ve anayasal değişiklikler dahil toplam 10 soru bulunuyor. İlk beş soru eyaletin göç ve kamu hizmetleri politikalarına ilişkin. Sonraki dört soru Kanada'nın anayasal yapısında değişiklik yapılmasıyla ilgili.

Bağımsızlık sürecinin başlatılmasına ilişkin soru ise pusulada 10. sırada yer alıyor.Bu yapı, eyalet yönetiminin federal hükümete karşı daha fazla yetki elde etme taleplerini de doğrudan seçmenlere taşıyor.

İlk sonuçlar ne zaman açıklanacak?

Alberta'da oy verme işlemleri yerel saatle 09.00'da başlayacak ve 20.00'de sona erecek. Türkiye saatiyle sandıklar 19 Ekim saat 18.00'de açılacak, 20 Ekim Salı günü saat 05.00'te kapanacak.

Oy sayımına sandıkların kapanmasının ardından başlanacak. Ayrılık sürecine ilişkin 10. sorunun oyları ilk sırada sayılacak. Resmî olmayan sonuçların 48 saat içinde tamamlanması, kesin sonuçların ise 29 Ekim 2026'da açıklanması planlanıyor.

Kanada'nın petrol üretimindeki ağırlığı düşünüldüğünde, Alberta'dan çıkacak kararın yalnızca ülkenin iç siyasetinde değil, Kuzey Amerika enerji piyasalarının uzun vadeli görünümünde de yakından izlenmesi bekleniyor.

Kaynak: HABER MERKEZİ

dünya