Mahfi Eğilmez yazdı: Ahbap-çavuş ilişkileri ekonomik düzeni nasıl şekillendiriyor?

YAYINLAMA 19 Ekim 2026 14:07

GÜNCELLEME 19 Ekim 2026 14:24

Ekonomim haberlerini Google'da daha sık görün Ekonomim'i tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyerek nitelikli haberlere daha kolay ulaşın.

Ekonomist Mahfi Eğilmez, siyasal ilişkiler ile ekonomik kaynakların paylaşımı arasındaki ilişkiye dikkat çekti. Kayırmacılığın piyasa rekabetini ve ekonomik fırsatlara erişimi etkileyebileceğini belirten değerlendirmesinde, siyasi bağlantıların sistemin işleyişindeki rolü öne çıktı.

Ahbap-çavuş ilişkileri ekonomik düzeni şekillendiriyor

Mahfi Eğilmez, siyasi yapıların ekonomik sistemler üzerindeki etkisini ele alırken kayırmacılığın hem kamu yönetiminde hem de piyasa ilişkilerinde belirleyici olabileceğine işaret etti. Siyasi alanda ahbap-çavuş demokrasisi, ekonomik alanda ise ahbap-çavuş kapitalizmi kavramları, belirli kişi ve grupların bağlantıları sayesinde ayrıcalık elde etmesini ifade ediyor.

Ekonomik sistemleri yalnızca kapitalizm veya sosyalizm gibi kavramlarla tanımlamanın yeterli olmadığını vurgulayan bu yaklaşımda, iktidarın nasıl şekillendiği ve ekonomik kaynakların kimlere, hangi koşullarda aktarıldığı da önem taşıyor.

Siyasi bağlantılar rekabeti etkileyebiliyor

Bir ülkenin ekonomik yapısını değerlendirirken devletin ve piyasanın rolünün yanı sıra kamu gücünün nasıl kullanıldığı da önem kazanıyor. Kaynakların genel ve eşit kurallara göre mi dağıtıldığı, yoksa belirli kişi ve gruplara ayrıcalık mı tanındığı, ekonomik fırsatlara erişimi doğrudan etkileyebiliyor.

Siyasi ilişkilerin ekonomik kararlar üzerindeki etkisi, piyasa rekabetinin koşullarını ve kaynakların dağılımını değiştirebiliyor. Bu nedenle ülkelerin yalnızca demokratik, otoriter, kapitalist veya sosyalist şeklinde sınıflandırılması, ekonomik düzenin işleyişini açıklamakta yetersiz kalabiliyor.

Ekonomik sistemin işleyişini kurallar belirliyor

Ülkelerin siyasi ve ekonomik yapıları her zaman tek bir kategoriyle açıklanamıyor. Demokratik yönetimler farklı ekonomik modelleri benimseyebilirken otoriter rejimlerde de piyasa ekonomisi uygulanabiliyor.

Bu çerçevede sistemin niteliğini belirleyen unsurlar arasında iktidarın kullanım biçimi, siyasi kurumların işleyişi ve ekonomik kaynakların dağıtımında uygulanan kurallar bulunuyor. Ekonomik fırsatlara erişimin hangi ölçütlere dayandığı ve ayrıcalıkların ne ölçüde etkili olduğu, bir ülkenin ekonomik düzenini anlamada önemli göstergeler arasında yer alıyor.

Ülkeleri üç temel boyutta değerlendirmek

Mahfi Eğilmez’in değerlendirmesine göre ülkeler, siyasi ve ekonomik yapıları bakımından her zaman tek bir kategori altında değerlendirilemiyor. Bir ülke demokratik yönetim anlayışıyla kapitalist bir ekonomik düzeni benimserken, başka bir ülke otoriter yönetim altında piyasa ekonomisini sürdürebiliyor.

Bu nedenle ülkelerin yapısını daha iyi anlayabilmek için üç temel boyutun birlikte ele alınması gerekiyor:

- Siyasal sistem: Demokrasi ile otoriterlik arasındaki eksen

- Ekonomik örgütlenme: Piyasa ağırlıklı yapı ile devlet ağırlıklı yapı arasındaki eksen

- Devlet ile çıkar grupları arasındaki ilişki: Kurallara dayalı rekabet ile kayırmacılık arasındaki eksen

Bu boyutlar birbirleriyle ilişkili olsa da birbirlerinin yerine geçmiyor. Devletin ekonomide güçlü bir rol üstlenmesi, tek başına kayırmacılık anlamına gelmediği gibi piyasa ekonomisinin varlığı da rekabetin adil olduğunu garanti etmiyor. Benzer şekilde, seçimlerin yapılması da siyasi iktidarın etkili biçimde sınırlandırıldığını göstermeye tek başına yeterli olmuyor.

Eğilmez’in ele aldığı çerçevede ahbap-çavuş ilişkileri, bağımsız bir siyasal veya ekonomik sistemden ziyade, farklı sistemler içerisinde ortaya çıkabilen bir ilişki biçimi olarak değerlendiriliyor. Kayırmacılığın yaygınlaşarak siyasi kararları ve ekonomik fırsatların dağılımını belirleyen temel unsurlardan biri haline gelmesi durumunda, bu yapı ahbap-çavuş demokrasisi veya ahbap-çavuş kapitalizmi kavramlarıyla tanımlanabiliyor.

Bu kavramlar, ayrı birer sistemden çok, kayırmacılığın siyasi kurumların işleyişini, piyasa ilişkilerini ve ekonomik kaynakların dağılımını nasıl etkilediğini ortaya koyuyor.

Ahbap-çavuş kapitalizmi (crony capitalism), ekonomik fırsatlara erişimde siyasal bağlantıların belirleyici hale geldiği bir düzeni ifade eder. https://t.co/ju1egJzrw7

— Mahfi Eğilmez (@mahfiegilmez) October 18, 2026