Ceza ile kusur arasındaki denge

Vergi sistemimizin düzgün işlemesi, kayıtlı ekonominin güçlenmesi ve kamu gelirlerinin güvence altına alınması için kuralların açık, vergi yükünün sürdürülebilir, muhasebe mesleğinin güçlü, denetimin etkin ve yaptırımların caydırıcı olması gerekir.

Ancak kuralların ihlal edilmesi noktasında; kusurun düzeyi, ihmal ve kast fiilleri bağlamında genel hukuk normları içinde değerlendirme yapılmalıdır. Bir vergi sisteminin sağlıklı işleyişi, yalnızca kuralların varlığıyla değil, bu kuralların ne ölçüde etkin ve hakkaniyetli uygulandığıyla da değerlendirilir.

Dijitalleşmeyle birlikte günlük hayatımızda da vergi sisteminde artık pek çok işlem elektronik ortamda gerçekleştiriliyor. e-Fatura, e-Arşiv, e-Defter ve diğer uygulamalar, işlemlerin izlenebilirliğini artırırken mali müşavirlerin ve mükelleflerin iş yapış biçimini önemli ölçüde değiştirdi. Ancak sistemin dijital olması, her işlemin hiçbir aksaklık yaşanmadan gerçekleşeceği anlamına gelmiyor. Bazen teknik sorunlar, bazen sistemsel gecikmeler, bazen de kısa süreli aksaklıklar yükümlülüklerin yerine getirilmesini etkileyebiliyor. Bu tür durumlarda, gecikmenin nedeni, süresi ve sonuçları dikkate alınmadan aynı yaptırımın uygulanması, hakkaniyet ve ölçülülük ilkeleriyle bağdaşmamaktadır.

Vergi kaybına yol açan bir fiille, vergi kaybı doğurmayan ve kısa süreli bir teknik aksaklıktan kaynaklanan gecikmenin aynı ölçüde cezalandırılması hakkaniyetli değildir. Elbette yükümlülüklerin zamanında yerine getirilmesi esastır. Elbette elektronik kayıt ve bildirim sistemlerinin güvenilirliği korunmalıdır. Ancak bu hedeflere ulaşırken kusurun niteliği, olayın koşulları ve ortaya çıkan sonuçlar da göz önünde bulundurulmalıdır.

Çünkü cezanın amacı yalnızca yaptırım uygulamak değildir. Amaç, kurallara uyulmasını sağlamak ve vergi sistemine duyulan güveni korumaktır. Caydırıcılığı sağlayan yaptırım ile ölçüsüz bir yük oluşturan yaptırım arasındaki farkı gözetmek gerekir.

Bu sistemin en önemli uygulayıcıları mali müşavirlerdir. Her gün işletmelerin kayıtlarını tutuyor, mali tablolarını oluşturuyor, beyannamelerini hazırlıyor, yükümlülüklerini takip ediyor ve mükelleflerin doğru kararlar almalarına yardımcı oluyorlar. Dolayısıyla dijital sistemlerdeki sorunların ve uygulamadaki belirsizliklerin sonuçlarını da çoğu zaman doğrudan yaşıyorlar.

TÜRMOB olarak e-Defter ve berat yüklemelerine ilişkin ceza uygulamalarının daha adil ve orantılı hale getirilmesi için gerekli yasal düzenlemeyi sağlama çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Amacımız yükümlülükleri ortadan kaldırmak değil; kusur ile yaptırım arasında makul bir denge kurulmasını sağlamaktır.

Aynı şekilde, mükelleflerin aylık veya üç aylık yükleme tercihleri gibi bilgilerin sistemlerde açık ve izlenebilir olması da önem taşıyor. Tercihin ve işlemlerin elektronik kayıtlardan anlaşılabildiği bir yapıda, sonradan ortaya çıkan belirsizliklerin hem mükellefi hem de idareyi gereksiz yere meşgul etmesinin önüne geçilmelidir. Dijitalleşme, işlemleri kolaylaştırmalı; öngörülebilirliği artırmalı ve güveni güçlendirmelidir.

Unutmamak gerekir ki adil bir vergi sistemi, yalnızca kurallara uyulmasını bekleyen değil, kurallarını hakkaniyetle uygulayan bir sistemdir.