Geri dönüşümün küresel ekonomideki rolünü inceleyen araştırmada, gelişmiş ülkelerin çevre politikalarındaki çelişkisini bir kez daha gözler önüne serdi. Milyonlarca ton atığın ülkeler arasında el değiştirdiği sistemde, geri dönüşüm teşviklerinin beklenmedik sonuçlar doğurabildiği belirlendi.
21 Ekim 2026 14:42 21 Ekim 2026 14:47 Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!Küresel ölçekte geri dönüşüm faaliyetlerini inceleyen bilimsel araştırmada, gelişmiş ülkelerin atık yönetimi politikalarının uluslararası ticaret üzerindeki etkilerini gösterdi. Araştırmaya göre, geri dönüşümü artırmak amacıyla uygulanan bazı teşvikler, atıkların ülke içinde işlenmesi yerine başka ülkelere ihraç edilmesine yol açabiliyor.
Journal of Applied Economics dergisinde 8 Eylül 2026'da yayımlanan araştırma, Eugénie Joltreau ve Luis Sarmiento tarafından hazırlandı. Çalışmada plastik, kâğıt, cam, alüminyum, demir ve çelik atıklarının uluslararası ticareti incelenerek ülkelerin üretim ihtiyaçları ile tüketim sonucu ortaya çıkan atık miktarları arasındaki ilişki değerlendirildi.
Küresel atık ticaretinde milyonlarca tonluk hareketlilik
Araştırmada kullanılan verilere göre, geri dönüştürülebilir atıkların uluslararası ticaret hacmi 2016 yılında 179 milyon tona ulaştı. Aynı yıl yüksek gelirli ülkelerin diğer ülkelerle gerçekleştirdiği atık ticaretinde 75 milyon tonluk net ihracat fazlası oluştu.
Küresel atık ticaretinin 2008 küresel finans krizine kadar hızla büyüdüğü, sonraki yıllarda ise yıllık 170 milyon ila 200 milyon ton arasında seyrettiği belirtildi.
Araştırmada, yüksek gelirli ülkelerin 2022 yılında da 72 milyon tona ulaşan net atık ihracatı gerçekleştirdiği kaydedildi.
ABD ve Almanya ilk sıralarda
Geri dönüştürülebilir atık ihracatının belirli ülkelerde yoğunlaştığı görüldü. Araştırmaya göre, küresel atık ihracatının yüzde 67'si yalnızca 10 ülke tarafından gerçekleştiriliyor.
ABD, yüzde 19'luk payla dünyanın en büyük atık ihracatçısı konumunda bulunurken, Almanya yüzde 10, Japonya ve İngiltere ise yüzde 7'şer payla öne çıkıyor.
2001-2022 döneminde geri dönüştürülebilir atık ithalatında Çin ilk sırada yer aldı. Çin'i Almanya, Türkiye, Hindistan ve Güney Kore izledi.
Geri dönüşüm teşvikleri ihracatı artırabiliyor
Araştırmanın dikkat çekici sonuçlarından biri de geri dönüşümü desteklemek amacıyla uygulanan politikaların her zaman beklenen etkiyi yaratmaması oldu.
Araştırmacıların geliştirdiği ekonomik modele göre, atıkların toplanmasına yönelik teşvikler bazı koşullarda yerel geri dönüşümü artırmak yerine atık ihracatını teşvik edebiliyor.
Özellikle geri dönüşüm maliyetlerinin yüksek olduğu ülkelerde, toplanan atıkların daha düşük maliyetlerle işlenebildiği ülkelere gönderilmesi ekonomik açıdan daha avantajlı hale gelebiliyor.
Çalışmada, geri dönüşüm faaliyetlerinin bir ülkeden diğerine taşınmasının küresel ölçekte geri dönüştürülen toplam atık miktarını her zaman artırmadığına dikkat çekildi.
İthal atıklar yerel geri dönüşümün önüne geçebiliyor
Araştırmada, atık ithal eden ülkelerde ucuz yabancı atıkların yerel toplama ve geri dönüşüm faaliyetlerinin yerini alabildiği belirtildi.
Bu duruma örnek olarak Çin'in atık ithalatına getirdiği kısıtlamalar gösterildi. Çin'in ithalat yasağının ardından ülke içindeki plastik geri dönüşümünün önemli ölçüde arttığına ilişkin verilerin, araştırmanın teorik sonuçlarıyla uyumlu olduğu ifade edildi.
Araştırmacılar, uluslararası atık ticaretinin bazı koşullarda küresel geri dönüşüm miktarını artırmak yerine atıkların işlendiği ülkeyi değiştirebildiğini vurguladı.
Avrupa'nın geri dönüşüm hedeflerinde ihracat etkisi
Çalışmada Avrupa Birliği ülkelerinin geri dönüşüm politikaları da değerlendirildi.
Mevcut düzenlemeler kapsamında, geri dönüştürülmek üzere başka ülkelere gönderilen atıkların ulusal geri dönüşüm hedeflerine katkı sağlayabildiği belirtildi.
Araştırmacıların hesaplamalarına göre, atık ihracatındaki yüzde 1'lik artış, Malta ve Güney Kıbrıs gibi ada ekonomilerinde geri dönüşüm oranıyla yaklaşık 0,20 puanlık, daha büyük ekonomilerde ise 0,05 ila 0,10 puanlık artışla ilişkili bulunuyor.
Bu durum, ülkelerin geri dönüşüm performansını değerlendirirken atıkların hangi ülkede işlendiğinin de dikkate alınması gerektiğini gösteriyor.
Gelişmekte olan ülkeler için çevresel risk uyarısı
Araştırmada, gelişmiş ülkelerden düşük ve orta gelirli ülkelere yönelen atık ticaretinin çevresel ve etik sorunlar doğurabileceği ifade edildi.
Özellikle çevre standartlarının ve atık yönetimi altyapısının yetersiz olduğu ülkelerde, ithal edilen atıkların işlenmesinin ek riskler oluşturabileceğine dikkat çekildi.
Araştırmacılar, gelişmiş ülkelerin kendi geri dönüşüm kapasitelerini güçlendirmesinin hem atık ihracatını azaltabileceğini hem de ham madde kaynaklarının korunmasına katkı sağlayabileceğini belirtti.
Çalışmada ayrıca, tüketimin azaltılması, ürünlerin kullanım ömrünün uzatılması ve geri dönüştürülmüş malzemelerin yerel üretimde daha fazla kullanılması gerektiği vurgulandı.
Kaynak: HABER MERKEZİ
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.