2027 yılı bütçesine ilişkin temel ekonomik büyüklükler

Merkezi yönetim (bakanlıklar, üniversiteler vb.) kapsamındaki kamu idarelerine ilişkin 2027 yılı merkezi yönetim bütçe kanunu teklifi 16 Ekim 2026 tarihinde Cumhurbaşkanlığı tarafından TBMM’ye sunulmuştur. Söz konusu bütçe teklifi; bütçe gelirleri, bütçe giderleri ve gelir ile gider arasındaki farkın finansmanını (borç) ihtiva etmektedir. Söz konusu bütçeye ilişkin bazı kalemler irdelenmeye değer bulunmaktadır.

1. Bütçe dengesi

2027 yılı merkezi yönetim bütçe giderleri ve gelirleri ile bütçe dengesine ilişkin veriler aşağıdaki tabloda gösterildiği şekildedir.

Tablo 1: 2027 yılı bütçe dengesi

Bütçe kalemi

Tutarı (Bin TL)

Değişim Oranı (%)

2026 Yılı

2027 Yılı

Bütçe giderleri (Net)

Bütçe gelirleri (Net)

Bütçe dengesi (Açığı)

Tabloda görüldüğü üzere, 2027 yılında merkezi yönetim bütçe giderlerinin yaklaşık olarak 27 trilyon TL, bütçe gelirlerinin yaklaşık olarak 23 trilyon TL ve bütçe açığının ise yaklaşık olarak 4 trilyon TL tutarında gerçekleşmesi öngörülmektedir. 2026 yılına kıyasla 2027 yılı merkezi yönetim bütçesinde öngörülen artış oranı yaklaşık olarak % 44 olup, söz konusu artış oranı 2027 yılına ilişkin öngörülen enflasyon oranının (%30,6) oldukça üzerinde bulunmaktadır. Bu durum, aşağıda bütçe giderlerinin yapısına ilişkin bölümde de açıkladığımız üzere 2027 yılına ilişkin seçim ekonomisine işaret etmektedir.

1. Bütçe giderleri

2.1. Ekonomik sınıflandırma bazında bütçe giderleri

Ekonomik sınıflandırma bazında 2027 yılı merkezi yönetim bütçe giderlerine ilişkin veriler aşağıdaki tabloda gösterildiği şekildedir.

Tablo 2: Ekonomik sınıflandırma bazında 2027 yılı bütçe giderleri

Tutarı (1000 TL)

Bütçe içindeki payı (%)

2026-2027 dönemi Değişim oranı (%)

Harcama kalemi

2026 yılı

2027 yılı

2026 yılı

2027 yılı

Personel giderleri

Sosyal güvenlik kurumlarına devlet primi giderleri

Mal ve hizmet alım giderleri

Faiz giderleri

Cari transferler

Sermaye giderleri

Sermaye transferleri

Borç verme

Yedek ödenekler

TOPLAM

Söz konusu tabloda hem bütçe giderleri içindeki payı hem de 2026 yılına kıyasla artış oranı bakımından en dikkat çekici gider kalemi cari transferlerdir.

Cari transferler; Devletin karşılığında herhangi bir şey almadığı halde yaptığı giderleri ifade etmektedir. Sosyal yardımlar, KİT’lerin görev zararları, gelirlerden ayrılan paylar ile kamu kurumlarının finansman açıkları için söz konusu kurumlara yapılan parasal aktarmalar cari transferlerin en belirgin örnekleridir.

2027 yılında cari transferlerin yaklaşık olarak 10 Trilyon TL düzeyinde gerçekleşmesi öngörülmektedir. Söz konusu rakam bütçenin yarısından fazlasını oluşturmakta olup, 2026 yılına kıyasla %49 oranındaki bir artışa işaret etmektedir.

Söz konusu artış oranı bütçe giderlerindeki artış oranının üzerinde bulunmaktadır.

Cari transferler kalemindeki söz konusu artışın nedenlerini anlamak için cari transfer kalemlerine ilişkin rakamların ilgili olduğu kamu idarelerinin irdelenmesi gerekmektedir.

Tablo 3: Kurumsal bazda cari transfer harcamaları

Kurum

Tutarı

(1000 TL)

Cari transfer harcamaları içindeki payı (%)

Hazine ve Maliye Bakanlığı

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı

Tarım ve Orman Bakanlığı

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı

Gençlik ve Spor Bakanlığı

Tabloda görüldüğü üzere, cari transfer harcamaları en çok Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçesinde yer almaktadır. Bununla birlikte, cari transfer harcamalarının en çok Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçesinde yer alması bakanlığın kendi cari transfer giderlerinden değil, faiz giderleri, vergi gelirlerinden mahalli idarelere ayrılan paylar, KİT’lerin görev zararları ve kamu kurumlarının finansman açıkları için bu kurumlara yapılacak parasal aktarmaların söz konusu bakanlık bütçesi içinde yer almasından kaynaklanmaktadır.

Söz konusu transfer harcamalarının yüksek olması özellikle KİT’lerin görev zararları ve kamu kurumlarının finansman açıkları için bütçeden yapılan giderlerin ciddi oranda artmakta olduğuna işaret etmektedir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bütçesinde yer alan transfer harcamaları ise SGK’nın görev zararları ve finansman açıkları için bu kuruma yapılacak parasal aktarmaları ifade etmektedir.

1. Program (kamu hizmeti türü) ve kurumsal bazda bütçe giderleri

Program (kamu hizmeti türü) bakımından bütçede en fazla yer tutan gider kalemleri aşağıdaki tabloda gösterildiği şekildedir.

Tablo 4: Program (kamu hizmeti türü) bazında bütçe giderleri

Programlar

Tutar (Bin TL)

Bütçe İçindeki Payı (%)

Hazine Varlıklarının ve Yükümlülüklerinin Yönetimi

Sosyal Güvenlik

Yerel Yönetimlerin Güçlendirilmesi

Ulusal Savunma ve Güvenlik

Tedavi Edici Sağlık

Temel Eğitim

Toplum Güvenliği

Yükseköğretim

Yoksullukla Mücadele ve Sosyal Yardımlaşma

Tabloda görüldüğü üzere, program bazında en fazla harcama hazine varlıklarının ve yükümlülüklerinin yönetimi, yani faiz giderleri için öngörülmekte olup, söz konusu kalemi sırasıyla sosyal güvenlik, yerel yönetimlerin güçlendirilmesi, ulusal savunma ve güvenlik kalemleri izlemektedir.

Kurumsal bazda bakıldığına ise bütçeden en fazla pay alan kamu idareleri aşağıdaki tabloda gösterildiği şekildedir.

Tablo 5: Kurumsal bazda bütçe giderlerinin dağılımı

KURUM

Bütçe tutarı (1000 TL)

Bütçe içindeki payı (%)

Hazine ve Maliye Bakanlığı

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı

Milli Eğitim Bakanlığı

Sağlık Bakanlığı

Milli Savunma Bakanlığı

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı

Tarım ve Orman Bakanlığı

Emniyet Genel Müdürlüğü

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı

Tabloda görüldüğü üzere, bütçe içinde en fazla payı Hazine ve Maliye Bakanlığı almakta olup, onu sırasıyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı izlemektedir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçesinin bütçe içerisinde en fazla payı alması Bakanlığın kendi cari giderlerinden değil, faiz giderleri, vergi gelirlerinden mahalli idarelere ayrılan paylar, KİT’lerin görev zararları ve kamu kurumlarının görev zararları için bu kurumlara yapılacak parasal aktarmaların söz konusu bakanlık bütçesi içinde yer almasından kaynaklanmaktadır.

1. Bütçe Gelirleri

2027 yılı merkezi yönetim bütçe gelirlerine ilişkin veriler aşağıdaki tabloda gösterildiği şekildedir.

Tablo 6: 2027 yılı bütçe gelirleri

Bütçe geliri kalemi

Tutarı bin TL)

Değişim oranı (%)

2026 yılı

2027 yılı

I- Genel bütçe gelirleri (Net)

Vergi gelirleri

Teşebbüs ve mülkiyet gelirleri

Alınan bağış ve yardımlar ile özel gelirler

Faizler, paylar ve cezalar

Sermaye gelirleri

Alacaklardan tahsilat

-11,0

II- Özel bütçe ve düzenleyici ve denetleyici kurum gelirleri (Net)

Toplam gelirler (Net) (I + II)

Tabloda görüldüğü üzere, 2027 yılında merkezi yönetim bütçe gelirlerinin 23.4 trilyon düzeyinde gerçekleşmesi öngörülmekte olup, söz konusu tutar 2026 yılı bütçe gelirlerine kıyasla yaklaşık olarak %44 oranındaki bir artışa işaret etmektedir. Söz konusu oran öngörülen enflasyonun (yaklaşık olarak %30) yaklaşık olarak yüzde 50 üzerinde bir artış anlamına gelmektedir. Özellikle vergi gelirlerinde enflasyon oranının oldukça üzerinde bir artış öngörülmesi ya yeni gelir (vergi vb.) kalemlerinin ihdas edileceği ya da mevcut gelir kalemlerinde tahakkuk ve tahsilatın arttırılacağına işaret etmektedir.

Ekonomik konjonktürdeki sıkıntılar nazara alındığında gelir kalemlerindeki söz konusu artışın çok gerçekçi olmadığı düşünülmektedir.

Sonuç

2027 yılı bütçe giderlerindeki artış oranının öngörülen enflasyon oranının üzerinde olması seçim ekonomisine işaret ettiği gibi bütçe gelirlerindeki artış oranının enflasyon oranının üzerinde öngörülmesi ekonomik konjonktürle bağdaşmamaktadır. Öte yandan, bütçenin yarısından fazlasının herhangi bir mal ve hizmet alımı karşılığı olmayan giderlere (faiz giderleri, cari transferler vb.) tahsis edilmiş olması bütçenin kalitesini bozmaya devam etmektedir.