Elon Musk, Trump görevden ayrılmadan önce Tesla ve SpaceX’i neden birleştirmek istiyor?

Bu adım, Elon Musk'ın şirketlerini birbirine bağlayan bir dizi anlaşmanın son halkası olabilir. Bloomberg'in, konuyu bilen kaynaklara dayandırdığı haberine göre hedef, ABD Başkanı Donald Trump hâlâ görevdeyken birleşmeyi tamamlamak.

Tesla ile SpaceX arasındaki olası birleşme, Musk'ın şirketlerini birbirine bağlamaya başladığı on yıl önce başlayan hikâyenin yeni bölümünü oluşturacak.

2016'da Tesla, kuzenlerinin yönettiği güneş paneli kurulum şirketi SolarCity'yi satın aldı. Bu anlaşma, yıllar süren hukuk mücadelesinin ardından ancak Delaware'deki bir mahkeme tarafından onaylandı.

2025 Mart'ında, Musk'ın yapay zekâ girişimi xAI, Musk'ın 2022'de 44 milyar dolara (39,1 milyar euro) satın aldığı, eski adıyla Twitter olan sosyal ağ X'i bünyesine kattı.

Bu yıl şubatta SpaceX, xAI'yi bünyesine aldı. Anlaşma, roket üreticisini 1 trilyon dolar (890 milyar euro), yapay zekâ şirketini ise 250 milyar dolar (222 milyar euro) değerlemişti ve SpaceX'in ilk halka arzının (IPO) önünü açmıştı.

Dört ay sonra SpaceX, Nasdaq'ta işlem görmeye başladı ve tarihin en büyük halka arzında 85,7 milyar dolar (76,3 milyar euro) topladı.

Birlikte değerlendirildiğinde bu anlaşmalar, Musk'ın şirketlerini tek bir halka açık grup altında toplama yönündeki uzun vadeli planın parçası gibi görünüyor. Musk da temmuz ayındaki bir bilanço toplantısında Tesla ile SpaceX arasında "gitgide daha fazla örtüşme" olduğundan söz etmişti.

Salı günü Musk, SpaceX'in bilanço toplantısında analistlere, her iki şirketin de bir birleşmeyi incelemek üzere bağımsız yönetim kurulu üyelerinden oluşan komiteler kurduğunu söyledi. Birleşmeyi "iyi bir fikir" olarak nitelendirdi ancak kendini "mayın tarlasında dans ediyormuş" gibi hissettiğini de itiraf etti.

Neden tek bir şirket?

Musk, her iki şirketin de gideceği yönü bundan böyle yapay zekânın belirleyeceğini savunuyor.

Şimdiden Teksas'ta bir yapay zekâ çip fabrikası olan Terafab'ı birlikte geliştiriyorlar. Tesla'nın sürücüsüz otomobilleri ve Optimus insansı robotları da, yörüngede kurulması planlanan veri merkezleri de dahil olmak üzere SpaceX'in büyük bir hızla inşa etmeye çalıştığı işlem gücünden faydalanabilir.

Rakamlar da bu tabloyu destekliyor.

SpaceX, halka arzdan bu yana ilk çeyrek kârını açıkladı. Gelirlerin yüzde 161 artmasıyla 4,4 milyar dolar (3,9 milyar euro) kazandı ancak sermaye harcamaları çeyrekte ağırlıklı olarak yapay zekâya olmak üzere 19,6 milyar dolara (17,4 milyar euro) ulaştı.

Buna karşılık bir gün sonra Tesla, teslimatların yüzde 2 gerilemesiyle gelirini 28 milyar dolarda (24,9 milyar euro) sabit tutarken, net kârının yüzde 43 düşerek 787 milyon dolara (700 milyon euro) indiğini bildirdi. Birleşik bir şirkette SpaceX'in hızla artan geliri, Tesla'nın rakamlarını dengelemeye yardımcı olabilir.

Şirketlerin birleşmesi, Musk'ın tüm operasyonları tek bir çatı altında yürütmesini, mühendisleri ve kaynakları şirketler arasında ek açıklamalar ya da ilişkili taraf işlemleri nedeniyle açılacak davalar olmadan kaydırmasını da sağlayabilir.

Kontrol de bir diğer olası avantaj.

Musk, SpaceX'in yaklaşık yüzde 48'ine sahip ve imtiyazlı hisseler sayesinde oy haklarının yüzde 80'inden fazlasını kontrol ediyor, Tesla'da ise payı yalnızca yaklaşık yüzde 20. Musk, 2024'ten bu yana, oyların en az yüzde 25'ine sahip olmadan Tesla'yı yapay zekâ ve robotikte lider bir şirkete dönüştürmekten rahatsız olduğunu dile getiriyor.

Birleşme aynı zamanda Musk'ı daha da zengin edebilir; zira Tesla'daki ücret paketi, belirli türde birleşmelerin gerçekleşmesi halinde performans hedeflerinin çoğunu yerine getirilmiş sayıyor.

Siyasi takvime karşı yarış

Bloomberg'in, konuyu bilen kaynaklara dayandırdığı habere göre hedef, birleşme anlaşmasını 2027'nin ilk yarısında duyurmak ve ABD Başkanı Donald Trump'ın görev süresi Ocak 2029'da sona ermeden önce tamamlamak.

Anlaşmanın Trump görevdeyken tamamlanması, siyasi açıdan daha sıcak bir karşılama sağlayabilir; ancak yine de düzenleyici kurumların ve hissedarların incelemesine tabi olacak.

2025'te Trump'ın tasarruf kampanyasına liderlik ettikten sonra aleni bir kopuş yaşayan Musk, o zamandan beri ABD başkanıyla barıştı ve yönetime geri döndü.

Ayrıca gelecek ay yapılacak ABD ara seçimlerinde Cumhuriyetçi adayları destekleyen bilinen en büyük bağışçı haline geldi; Musk'ın muhafazakâr süper PAC'i America PAC'in sözcüsüne göre temmuzdan bu yana 276 milyon dolardan (245 milyon euro) fazla bağış yaptı.

Demokratların zaferi, SpaceX'in federal sözleşmeleri ile Tesla'nın otonom sürüş yazılımı üzerinde daha sert bir denetim anlamına gelebilir.

SpaceX, halka arz izahnamesinde Kongre'deki güç dengelerinin değişmesinin, büyümesi ve rekabet pozisyonu üzerinde "önemli ve olumsuz bir etki" yaratabileceği uyarısında bulunmuştu.

Komiteler henüz şartlar üzerinde anlaşmış değil ve olası bir anlaşmanın, Musk'ın "hayli yüksek bir eşik" olarak tanımladığı şekilde Tesla hisselerinin yarısından fazlasının desteğini alması gerekecek. Musk, birleşmenin kesin olmadığını da vurguladı.

Tesla hissedarları 3 Aralık'ta toplanacak.