Merkez Bankası piyasaya nefes aldırdı

Oran değil kapsam değişti O büyük kaygı biraz olsun hafifledi Faiz düştü de ne anladık biz bundan!

Merkez Bankası faizi indirdi-indirecek tartışmaları sürerken de, faiz indirimine gidildikten sonra da hep aynı konu vurgulandı, hep aynı örnek verildi. Faizin yüzde 37’den 36’ya indirilmesinin, kredi büyüme sınırı değiştirilmediği sürece hiçbir öneminin olmadığı ifade edildi.

Hatta ben bu konuyu musluk-boru benzetmesiyle izah etmeye çalıştım. Faizin indirilmesi musluğun daha fazla açılmasına olanak veren bir adımdı ama boru özellikle daraltıldığı, üstelik bunu yapan Merkez Bankası olduğu için görece düşük faizin hiçbir işe yaramayacağını dile getirdim.

İşte Merkez Bankası dün bankalara gönderdiği bir talimatla boruyu biraz genişletti, kredi büyüme sınırını bir anlamda esnetti.

Oran değil kapsam değişti

Merkez Bankası kredi artışına ilişkin oranlarda bir değişikliğe gitmedi.

Bankalar KOBİ dışında kalan işletmelere verdikleri ticari kredileri ayda en fazla yüzde 2, KOBİ’lere verdikleri kredileri ise yüzde 5 artırabiliyor. Bu oranlar aynen korundu.

Ancak bu şirketlerin yurt içinde Türk Lirası cinsinden ihraç ettikleri borçlanma araçlarından yıl sonuna kadar itfası geleceklerin ödenmesi amacıyla kullandırılacak TL krediler, kredi büyüme sınırından istisna edildi.

Sınırlama oranı aynı ama bazı krediler o sınırlama dışına çıkarılmış oldu.

Ancak bu esneklik süreli. Bu uygulama yıl sonuna kadar vadesi dolacak borçlanma araçlarının geri ödemesi için geçerli.

O büyük kaygı biraz olsun hafifledi

Son dönemin en büyük kaygılarından biri özel sektör tahvillerinin geri ödeme dönemi geldiğinde yaşanması muhtemel sıkıntıydı.

Piyasadaki likidite sıkışıklığı had safhaya ulaşmıştı ve kredi sınırlaması yüzünden bankaların desteğinden de yoksun kalan özel sektör giderek daha büyük sorun yaşamaya aday görünüyordu. Bu durum domino etkisi yaratabilecek bir risk oluşturuyordu. Taşlar devrilmeyegörsün; her şey üst üste gelecek gibiydi ve bu risk giderek büyüyordu.

İşte Merkez Bankası’nın bu kararı kaygıları büyük ölçüde giderdi. Giderdi çünkü piyasada ağırlıklı olarak faizin düzeyine değil, paraya ulaşılıp ulaşılamayacağına bakılıyordu.

Şimdi görece pahalı da olsa o çok ihtiyaç duyulan kaynağa ulaşmak mümkün hale geldi.

Şirketler artık en azından yıl sonuna kadar olan dönem için tahvil ödemeleri geldiğinde nakit sıkışıklığı yaşamayacak.

Piyasadaki “Ya şirketler tahvil borcunu ödeyemezse” kaygısı sona erecek.

Ama bu demek değil ki bankalar şirketlerin borçlanma araçları için talep edecekleri tüm krediyi karşılayacak. Burada yük büyük olasılıkla kamu bankalarına binecek.

Merkez Bankası da bu uygulamanın sürekli olmayacağını, yıl sonunda biteceğini ilan etmek suretiyle bir anlamda sıkı para politikası duruşundan ödün vermeye niyetli olmadığını göstermiş oldu.

Faiz düştü de ne anladık biz bundan!

Merkez Bankası bazı kredilerin limit dışına çıkarılması uygulamasını faizi indirmeden de yapabilirdi. Çünkü faiz indirimiyle bu kararın bir ilintisi yok.

Hem zaten farkında mısınız Merkez Bankası’nın politika faizinde yaptığı indirim sanki kimsenin umurunda değil. Hele hele dünkü talimat olmasa Merkez Bankası bile gündemde değildi.

Bu indirim zaten çok tahmin edildiği için olsa gerek öyle görünüyor ki hemen herkes kendini yeni orana hazırlamış. Herhalde o yüzden de faiz indirimi pek umursanmadı. Oysa aylar sonra gelen bu faiz indiriminin ardından piyasada bir heyecan olmalıydı, bir silkinme, bir hareket… Ama hiç öyle bir hava yok. Sanki bu indirim “Dostlar alışverişte görsün” indirimi gibi oldu.

Tamam, “Dün bir, bugün iki” denilebilir, “Hele bekleyelim biraz, etkisi elbette görülecektir” görüşü dile getirilebilir. Ama iyi de ufukta bu beklentileri karşılayabilecek bir emare yok.

Şimdi hemen bazı kredilerin kredi sınırlaması dışına çıkarılması kararı öne sürülebilir. İyi güzel de, biraz önce de vurguladığım gibi bu kararın faiz indirimiyle bir ilgisi yok ki.

Vatandaşa hüsran!

Merkez Bankası’nın faiz indirmesinden sonra tüketici dört gözle kredi kartı ve kredili mevduat hesaplarının faizinde düşüş bekliyordu. O da gerçekleşmedi. Merkez Bankası’nın belirlediği tavan oranlar sabit kaldı.

Merkez Bankası söz konusu oranları referans faiz oranına göre belirliyor ve yüzde 3,11 düzeyindeki referans faiz oranı değişmedi.

Referans oran, bankaların 32-45 gün vadeli Türk Lirası mevduata uyguladıkları ağırlıklı ortalama akım faiz oranı ile politika faiz oranının yüzde on fazlasının düşük olanı dikkate alınarak hesaplanıyor.

Bu şekilde hesaplanan oran yüzde 3,11’den yüksek olamıyor. Merkez Bankası referans faiz oranına 21 Aralık 2023 tarihinde aylık yüzde 3,11’lik tavan getirmişti.

Kasımda da aynı Kredi kartları ve kredili mevduat hesapları için geçerli olan azami akdi faiz oranı ile azami gecikme faiz oranı kasım ayı için de aynı düzeyde uygulanacak. Merkez Bankası’nın belirlediği bu oranlar tavan oranı gösteriyor. Bankalar dilerse daha düşük oran uygulayabiliyor. Söz konusu tavan oranları hatırlatmakta yarar var:

■ 30 bin liranın altında dönem borcu olan kredi kartlarında azami akdi faiz oranı yüzde 3,25, azami gecikme faiz oranı yüzde 3,55.

■ 30 bin ile 180 bin lira arasındaki dönem borcunda azami akdi faiz oranı yüzde 3,75, azami gecikme faiz oranı yüzde 4,05.

■ 180 bin liranın üstündeki dönem borcunda, dönem borcuna bakılmaksızın kurumsal kredi kartlarında, nakit çekim veya kullanım işlemlerinde ve kredili mevduat hesaplarında azami akdi faiz oranı yüzde 4,25, azami gecikme faiz oranı yüzde 4,55.

■ Yabancı para cinsi kredi kartı işlemlerinde azami akdi faiz oranı yüzde 2,98, azami gecikme faiz oranı yüzde 3,28.

Daha önce de belirttiğim gibi bunlar Merkez Bankası’nın belirlediği tavan oranlar ve bankalar diledikleri takdirde daha düşük oranlar uygulayabilir.