Deniz filosunda arz fazlası alarmı!

Deniz filosunda arz fazlası alarmı!

Küresel gemi siparişleri rekor seviyelere ulaşırken, uzmanlar art arda arz fazlası uyarısı yapıyor. DÜNYA'ya konuşan Türk Armatörler Birliği (TAB) Başkanı Cihan Ergenç, Türk sahipli filoyu tarihi zirveye taşıyan armatörlere yatırımlarda temkinli olma çağrısında bulundu.

28 Ekim 2026 00:00 Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!

Aysel YÜCEL

Küresel deniz taşımacı­lığında peş peşe gelen arz fazlası uyarıları, ge­mi yatırımlarının geleceğine ilişkin soru işaretlerini artırı­yor. Geçen ay konteyner taşı­macılığında 2027 yılı için kapa­site artışı uyarısı yapan BIM­CO’nun ardından, bu ay tanker piyasasında da benzer bir risk gündeme geldi. Hartland Ship­ping Services, 2028 ve 2029 yıl­larının her birinde 100’den faz­la dev ham petrol tankerinin (VLCC) hizmete girmesinin beklendiğine dikkat çekti. Ku­ru yük piyasasındaki teslimat ve sipariş verileri de farklı gemi boyutlarında kapasite artışının sürdüğünü gösteriyor.

Küresel ham petrol taşıma­cılığında kullanılan VLCC’ler­de beklenen teslimat dalga­sı, son yarım yüzyılın en bü­yüklerinden biri olmaya aday. BIMCO verilerine göre bu ge­milerde tüm zamanların tesli­mat rekoru, 1974’te 116 gemiyle kırıldı. Hart­land’ın verilerine gö­re sipariş defterinde 319 VLCC bulunuyor. Bu sayı mevcut filonun yüzde 34’üne karşılık gelirken yaptırıma ta­bi gemiler hariç tutulduğunda oran yüzde 42’ye yükseliyor. Siparişlerin 138’inin teslimatı 2029 veya sonrasına planlanı­yor. BRS de 351 gemilik sipariş portföyündeki 283 VLCC’nin 2028 ve sonrasında teslim edilmesini bekliyor.

Yeni gemi siparişlerine kar­şılık yaşlı gemilerin sökümü sınırlı kalıyor. Banchero Cos­ta’ya göre 2026’nın ilk dokuz ayında 172 yeni sipariş veril­mesine rağmen yalnızca dört VLCC söküme gönderildi. Banchero Costa, net VLCC filosunun 2026’da yüzde 4, 2027’de ise yüzde 5,7 büyüme­sini öngörüyor. Buna karşılık deniz yoluyla ham petrol yük­lemelerinin ocak-eylül döne­minde yıllık yüzde 6 gerileme­si, talep tarafındaki baskıyı ortaya koyuyor.

Kuru yükte siparişler farklı boyutlarda yoğunlaşıyor

Banchero Costa’nın Ekim 2026 tarihli kuru yük piyasa­sı görünümü, 20 bin DWT ve üzerindeki gemilerde teslimat ve sipariş defterinin farklı bo­yutlara dağılımını ortaya ko­yuyor. Raporda, 1989-2029 dö­nemindeki teslimatlar ile sipa­riş defteri birlikte gösteriliyor. Kuru yük gemilerinin boyutla­rı yıllar içinde büyürken 400 bin DWT’lik VLOC’ler, 120 bin DWT’lik Baby-Cape’ler, 100 bin DWT’lik Post-Pana­max’lar ve 65 bin DWT’lik Ult­ramax’lar gibi büyük kapasiteli gemiler öne çıkıyor.

Sipariş defteri özellikle 30 bin-100 bin DWT ve 180 bin- 250 bin DWT aralıklarında­ki gemilerde yoğunlaşıyor. Bu görünüm, kapasite artışının yalnızca tanker ve konteyner piyasalarına özgü olmadığını gösteriyor.

Türk sahipli filoda tarihî büyüme

Küresel siparişlerin hız kazandığı dönemde Türk sahipli deniz ticaret filosu da tarihinin en yüksek seviyesine ulaştı. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, Türk sahipli filonun 1 Temmuz 2026 itibarıyla 2 bin 262 gemiye ve 54,3 milyon DWT kapasiteye ulaştığını duyurdu. Türk armatörlerin yalnızca bu yıl gerçekleştirdiği gemi yatırımları 2 milyar dolara yaklaştı. Koç, Sabancı ve Ciner gibi büyük grupların yanı sıra Kalkavan ve Karamehmet ailelerine ait şirketler de konteyner, tanker ve kuru yük segmentlerinde yatırım yapıyor. Bazı firmalar yaklaşık 20 yıl sonra yeniden kuru yük taşımacılığına yönelirken bazıları ise ilk kez konteyner gemisi yatırımı gerçekleştiriyor.

BIMCO’dan konteynerde 2027 uyarısı

BIMCO’nun geçen ay yayımladığı analiz, mevcut aksaklıkların sona ermesi durumunda konteyner taşımacılığında 2027 yılında ciddi bir arz-talep dengesizliği yaşanabileceğine işaret etti. BIMCO Baş Denizcilik Analisti Niels Rasmussen, 2026 yılında aksaklıkların ve ana taşıma rotalarındaki güçlü büyümenin piyasayı desteklediğini, ancak filo büyümesinin hız kazanmasının 2027 yılında piyasayı zayıflatabileceğini belirtti.

BIMCO verilerine göre 2026’nın ilk yedi ayında küresel yük hacimleri, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,1 arttı. Ana taşıma ve bölgesel ticaret rotalarındaki hacimler yüzde 6,3 yükselirken geri taşıma rotalarında herhangi bir büyüme gerçekleşmedi. Toplam 34 milyon TEU büyüklüğündeki küresel konteyner filosunun yüzde 42’sine karşılık gelen bir sipariş defteri bulunuyor. BIMCO, gemi kapasitesinin 2026’da yüzde 4,6, 2027’de ise yüzde 9 büyümesini bekliyor.

Konteyner şirketlerinin gemilerini yeniden Süveyş Kanalı güzergâhına yönlendirmesi de kapasite baskısını artırabilecek bir unsur olarak öne çıkıyor. BIMCO’ya göre Kızıldeniz üzerinden taşımacılığın savaş öncesi seviyelere dönmesi hâlinde gemi talebi, piyasadaki mevcut kapasitenin yüzde 10 kadar altında kalabilir. Tanker, konteyner ve kuru yük piyasalarındaki farklı görünümler, önümüzdeki yıllarda yeni gemi arzı ile yük talebi arasındaki dengenin yakından izlenmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Cihan Ergenç: “Önümüzde sıkıntılı bir süreç görüyorum”

Türk Armatörler Birliği Başkanı Cihan Ergenç, konteyner, tanker ve dökme yük piyasalarındaki yüksek sipariş seviyelerine dikkat çekerek armatörlere temkinli hareket etme çağrısı yaptı. Mevcut piyasa koşullarının savaşlar, değişen rotalar ve limanlardaki beklemeler nedeniyle oluştuğunu belirten Ergenç, “Savaş eninde sonunda biteceğinden, ekonomiler ve rotalar normalleştiğinde sıkıntılara hazırlıklı olalım diye uyarıyoruz” dedi.

Piyasaların geleceğini öngörmenin zor olduğunu vurgulayan Ergenç, “Acele etmeyin, temkinli olun. Varlık kazancı üzerinden biraz hesaplar yapın. Ters ayakta yakalanmayalım tekrar Türk denizciliği olarak” diye konuştu.

Ergenç, “Bugün gelinen noktalar itibarıyla tarihî seviyelerdeyiz. Her şey normalize olduğu zaman düzeltme şansını daha yüksek görüyorum” değerlendirmesinde bulundu. Kendi stratejisine de değinen Ergenç, satmak zorunda olmamasına rağmen şu anda bir gemisini sattığını açıkladı.

Kaynak: DÜNYA - İSTANBUL