Piyasalardaki tüm riskler gerçekleştikten muhtemel olaylar olduktan sonra 1,5 aydır yoğun bir otopsi yapmakta olan düzenleyici kurulların piyasaları bir orkestra şefinin gösterdiği ahenk ve zarafet eşliğinde piyasalardaki harmoniyi darmadağın etmeden yönetmesi gerekiyordu.
16 Eylül’den bugüne kadar yaşanan fon dolandırıcılığı hadisesi sermaye piyasası için çok büyük ancak Türk finans sistemi için daha küçük bir olaydır. 1980 sonrasında serbestleşen ekonomik sistemimiz ve piyasalarımızın geçirdiği 50 yıla yakın zaman dilimini göz önüne aldığımızda finansal yapının bankacılık tabanlı mevduat/kredi ilişkisi üzerinden büyük ölçüde idare edildiğini gözlemledik. Sermaye piyasasının büyütülmesi, hane halkı ve şirketlerin tasarruflarının banka dışı farklı sermaye piyasası enstrümanları üzerinden yapılması için 30 yılı aşkın profesyonel kariyerimde bizzat çok emek verdiğimi ifade etmek isterim.
Ancak bugün itibarıyla geldiğimiz noktayı gördükten sonra üzülerek söylemek isterim ki bir çuval inciri mahvettik. 2027 yılı başından itibaren kurunun yanında yaşların da yanacağı portföy yönetimi sektörünü büyük bir konsolidasyona doğru zorladık. Ağustos 2026 sonu itibarıyla 80’e yakın portföy yönetimi şirketinin 16 trilyon TL’ye yakın bir tutarı yönetmekte olduğu büyümekte olan sektöre büyük zararlar verdik.
İlk 5 portföy yönetim şirketinin toplam pazar payı %55 seviyelerinde iken önümüzdeki sene bu oranın %65’lere doğru yükseleceğini düşünüyorum. 2027 yılı Ocak sonundan itibaren faaliyetleri sınırlı portföy yönetim şirketlerinin asgari ödenmiş sermayelerinin minimum 250 milyon TL geniş yetkili portföy yönetim şirketlerinin asgari ödenmiş sermayelerinin en az 500 milyon TL tutarlarına yükselecek olması sebebi ile sektörde butik işler yapmakta olan bağımsız küçük şirketlerin kapanacağını veya portföylerinin banka kökenli portföy şirketlerine devir olacaklarını tahmin ediyorum.
SPK tarafından 26.10.2026 tarihli ve 75/1899 sayılı ilke kararı ile “yatırım hizmet ve faaliyetleri ile yatırım kuruluşlarına ilişkin rehber” başlığı altında bir revizyon ilan edilmiştir. (1) İlgili rehbere göre yatırım fonlarının yatırım danışmanlığı faaliyetinden istisna tutulması, müşteri uygunluk ve yerindelik testlerinin yapılmasına ilişkin esaslar belirlenmiştir. Yatırım danışmanlığı faaliyetine yönelik olarak genel ilkeler, genel yatırım tavsiyeleri, portföy aracılığı faaliyeti gibi hususlara açıklamalar getirilmiştir.
İşlem ve portföy aracılığı faaliyetleri sırasında işlemlere ilişkin risklerin müşteri bazında izlenmesi, bireysel portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığı sırasında araştırma faaliyetleri gibi alanlarında çerçevesi netleştirilmektedir.
Yatırım kuruluşlarının iç denetim sistemleri, bilgi işlem altyapıları ve iç sistemlerine yönelik düzenlemelerin de rehber içerisinde incelendiğini görmekteyiz. Saklama hizmetleri, dışarıdan hizmet alımı, yatırım kuruluşlarında çalışan personel nitelikleri gibi kısımlara da açıklamalar getirilmektedir.
SPK bu hafta başında 2026/74 sayılı bülteninde almış olduğu yeni bir karar ile yatırım fon piyasasında serbest yatırım fonlarına yönelik kapıyı sert bir şekilde yatırımcılara kapattı. 2025 yılı sonunda yatırımcıların sahip olacağı finansal varlık toplamının 10 milyon TL’ye yükseltilerek nitelikli yatırımcı olma kriterini sağladığı esas, bu haftadan itibaren 50 milyon TL’ye, işlem sınırının da 5 milyon TL’den 25 milyon TL’ye yükseltildiğini öğrendik.
Ayrıca geçmişte elde edilen nitelikli yatırımcı olma hakkının da geriye dönük olarak kazanılmış hukuki bir hak olarak görülmeyerek sıfırdan nitelikli yatırımcı olma şartları getirildiğini görüyoruz. Türk hukuk sisteminde kazanılmış bir hak kavramının olmadığını ve kanunların geriye dönük olarak değiştirilebildiğini yaşanan fon dolandırıcılığı hadisesinde oldukça tecrübe etmekteyiz.
yılından itibaren uzun bir süre boyunca 1 milyon TL şeklinde uygulanan nitelikli yatırımcı olma minimum finansal varlık kriterinin o tarihten bugüne kadar gerçekleşen TÜFE karşısındaki değeri 20 milyon TL tutarına denk gelmekteydi. Ayrıca 2023 yılı sonunda 1 Milyon TL olan nitelikli yatırımcı olma minimum varlık toplamının ABD Doları karşılığı 490 bin şeklindeydi. Aynı miktarın bugünkü $/TL karşılığını 24,5 milyon TL şeklinde düşünebiliriz.
SPK’nın geçmişte belirlenen değerlerin bugünkü karşılığının oldukça üzerine yükselttiği nitelikli yatırımcı olma zorunluğuna karşılık serbest yatırım fonlarında yaklaşık 560 bin yatırımcı yer almaktadır. Ancak bu fonlarda 50 milyon TL’nin üzerinde yatırımı bulunan yatırımcı sayısı ortalama 15 Bin civarındadır. BİST tarafında ise, merkezi kayıt kuruluşu kayıtlarına göre 10 milyon TL’nin üzerinde portföyü bulunan yatırımcı sayısı 25 bin şeklinde iken 50 milyon TL’nin üzerinde portföyü bulunan yatırımcı sayısının 3 bin civarında olduğunu düşünebiliriz.
Bu rakamlara dayanarak ifade edebilirim ki SPK’nın almış olduğu bu kararlar neticesinde Türkiye’de serbest yatırım fon piyasası uzunca bir süreliğine yatırımcılara kapalı kalacaktır. Ancak nitelikli kurumsallar ile çok az sayıda yüksek portföy büyüklüğüne sahip olan yatırımcıların TEFAS’a kapalı bir şekilde devam edeceği küçük bir alan olarak kaldığı yerden devam edecektir
Bu arada ABD’de nitelikli yatırımcı olma kriterleri 2 başlık altında değerlendirilmektedir;
- Akredite yatırımcı türü: SEC (securities exchange commission) regülasyon D kuralına göre aşağıdaki kriterden en az 1 tanesini sağlaması yeterlidir.
- Net finansal varlık büyüklüğünün bireysel veya ailecek 1 milyon doların üzerinde olması,
- Yıllık bireysel gelirinin son 2 yıl içerisinde her bir yıl 200 bi doların üzerinde olması,
- Yıllık toplam gelirlerin 300 bin doların üzerinde olması,
- Seri 7,65 veya 82 gibi aktif finansal lisanslar şeklinde profesyonel yetki belgelerine sahip olması,
- Özel yatırım fonlarında personel olmak gibi diğer yeterliliklere sahip olmak
- Nitelikli müşteri: Bu ayrım belirli özel yatırım fonları ile ilişkili olabilen daha sınırlayıcı bir ayrımı ifade etmektedir.
- Bireysel olarak minimum 5 milyon dolar yatırımlara sahip olmak
- Belirli kurumsal yatırımcılar için minimum 25 milyon dolar kadarlık bir ihtiyari yatırıma sahip olmak
Avrupa Birliği’nde ise, MİFİD II kuralları uyarınca yatırımcıların aşağıdaki kriterlerden en az 2 tanesini karşılamaları durumunda nitelikli yatırımcı hakkına sahip olduklarını görmekteyiz;
- Yatırım portföyündeki finansal varlıkların veya nakit mevduatın 500 bin Euro’nun üzerinde olması,
- Alım satım tecrübesi yönünden önceki 4 çeyrek dönemde ilgili piyasada çeyrek dönem bazında ortalama 10 adet belirgin işlem geçmişine sahip olmak,
- İlgili yatırım hizmetleri alanında minimum 1 yıllık finansal sektörde geçirilen profesyonel tecrübeye sahip olmak,
Yatırım kuruluşlarının yukarıdaki 3 kriterin en az 2’sini karşılayan müşterilerinin finansal riskleri anladığına ve tecrübe ettiğine yeterli finansal bilgi setine sahip olduğunu beyan etmesi yeterli görülmektedir.
Örnek olarak Avrupa Birliği bünyesinde yatırımcıların finansal piyasalarda yeterli alım/satım tecrübesine ve finansal sektör iş tecrübesine sahip olması durumunda yatırım portföy toplamının €500.000’nun altında olması nitelikli yatırımcı olmasına bir engel durum teşkil etmemektedir.
Neticede piyasalarda denetim yetkisi ve sorumluğuna sahip olan kurum yöneticilerinin finansal ve finansal olmayan riskleri zamanında engellemek üzere yetkilerini kullanmamalarının bedelini bugün tüm sermaye piyasası ve yatırımcıları birlikte ödemektedir.
Görüldüğü üzere finansal piyasalarda nitelikli yatırımcı olma kriterleri sadece parayla değil finansal bilgi ve iş tecrübeleri ile birlikte ölçülmektedir. Riskler gerçekleştikten sonra yapılan işlemlerin tamamı otopsi şeklinde teftiş faaliyetlerini içermektedir. Oysaki ihtiyacımız olan olaylar gerçekleşmeden önce yapılan proaktif risk yönetimi faaliyetleridir. Bu alanda da 25 yıl öncesindeki bankacılık krizinden sonra elde edilen tecrübelerimizi sermaye piyasalarına taşıyarak liyakatli ve tecrübeli profesyoneller eşliğinde temiz bir sayfa açarak yola devam etmekten başka bir şansımız bulunmamaktadır.
Atatürk’ün açtığı eşsiz yolda 103 yıldır yılmadan azimle ilerleyen milletimizin 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nı kalpten kutlarım.
Nice yeni bayramlara…
-----
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.