Küresel ölçekte 28 milyar dolara ulaşan kitle fonlama sektörü, yıllık ortalama yüzde 16 büyüme hızıyla 2034’e kadar 58 milyar doları aşmaya hazırlanıyor. Türkiye’de geleneksel yatırım fonlarından sermaye bulma süresi 8 ayı bulurken, kitle fonlaması alan girişimlerin hayatta kalma oranı yüzde 85’e ulaşıyor. Binlerce küçük yatırımcıyı yüksek teknoloji şirketlerinin ortağı yapan bu model, sermayeyi tabana yayarak finans dünyasına alternatif bir kapı aralıyor.
Küresel ekonomide paranın yönü, geleneksel finans araçlarından bilgi ve teknoloji üretimine doğru yöneliyor. Letven Capital iştiraki Ecofolio’nun CEO’su Dr. Melek Demiray ile sermayenin tabana yayılmasını sağlayan kitle fonlama modelinin Türkiye’deki gelişimini konuşuyorum.
Çoğunlukla büyük fonların ve yüksek sermayeli grupların girebildiği erken aşama teknoloji yatırımları, dijital platformlar üzerinden artık bireysel yatırımcının da ulaşabileceği mesafede duruyor.
“Sermaye piyasalarında bireyin kendi seçtiği yeni bir girişime doğrudan yatırım yapması artık mümkün ” diyor Dr. Melek Demiray.
Küçük birikimlerin birleşerek finansman gücüne dönüşmesi, erken aşama şirketlerin kaderini değiştirebiliyor. Peki, 1.500 liralık küçük bir bütçe, yarının teknoloji şirketlerini büyütmeye nasıl yetiyor?
Erken Aşama Halka Arz ve Sabırlı Sermaye
Kitle fonlaması, en yalın haliyle erken aşamadaki girişimlerin dijital bir platform üzerinden halka arz edilmesi mantığına dayanıyor.
Dr. Melek Demiray, “Birey kendi ilgi alanı doğrultusunda bir girişimi seçip istediği tutarda yatırım yapabilir ve hissedar olabiliyor” sözleriyle süreci özetliyor.
Türkiye’de 2019 yılında yasalaşan sistem, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) denetiminde, Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) ve Takasbank entegrasyonuyla güvenli bir sistem üzerinde yükseliyor.
“Toplanan fon emanet yetkilisi olarak Takasbank’ta birikiyor ve paylar MKK nezdinde yatırımcılar adına kaydileştiriliyor” diyerek sistemin şeffaflığına dikkat çekiyor.
Kampanya sonunda toplanan paranın nerede harcanacağı bağımsız denetimden geçiyor ve şirket 5 yıl boyunca yatırımcılarını düzenli bilgilendirmek zorunda kalıyor.
Türkiye’de bugüne kadar 46 bine yakın yatırımcı üzerinden yaklaşık 1,5 milyar liralık fonlama hacmi oluşmuş durumda.
Halihazırda 3 binden fazla yatırımcıya ulaşan ve mevcut kampanyasını 35 milyon TL büyüklüğünde açan Ecofolio’nun CEO’su Demiray, “Girişim sermayesi yatırımı dediğimiz zaman yatırımcının sabırlı sermaye tarafında olması ve 4 ile 5 yıl beklemesi gerekiyor” uyarısında bulunuyor.
Kısa vadeli al-sat kazançları yerine şirketin büyümesine ortak olan yatırımcılar, girişimin değer artışından ve üretime dayalı modellerde temettü dağıtımından gelir elde ediyor.
Bu potansiyeli, “Erken aşamada girilen bir girişimin belli bir sürede olabildiğince yüksek değerlenmesi hedeflenir ve yatırımcı o büyüdüğü noktayı adım adım takip edebilir” cümlesiyle ifade ediyor.
Yüzde 85 Hayatta Kalma Sırrı
Girişimcilik ekosisteminde teknoloji geliştirme aşaması devlet destekleriyle geçilse de, ticarileşme evresinde finansmana erişim en büyük engele dönüşüyor.
Dr. Melek Demiray, “Türkiye’de bir girişimin geleneksel risk sermayesi fonlarından yatırım alması en erken 8 ay sürüyor ve ağır şartlar öne sürülüyor” diyerek finansman darboğazına işaret ediyor.
Üstelik küresel piyasalardaki belirsizlik ortamı, büyük fonları tek bir girişime yüksek meblağlar yatırmaktan uzaklaştırıp riski paylaştırmaya itiyor.
“Geleneksel fonların yatırım yaptığı girişimlerde hayatta kalma oranı yüzde 35-40 civarındayken, kitle fonlamada bu oran yüzde 85 seviyesine çıkıyor” bilgisini paylaşıyor.
Kitlenin kendi eleme mekanizması ve 5 yıllık finansal projeksiyon hazırlama zorunluluğu, şirketleri daha ilk günden kurumsal bir disipline sokuyor.
Sistemin sağladığı fayda, bilançoya giren nakit parayla sınırlı kalmayıp doğrudan pazarlama ve coğrafi fırsat eşitliğine uzanıyor.
“Yatırımcılar sadece para veren kişiler olmaktan çıkıp, duygusal ve davranışsal bir özdeşleşmeyle o girişimin marka elçisine dönüşüyor” diyor.
Dijital altyapı sayesinde Anadolu’daki bir teknoloji üreticisi, İstanbul’daki yatırım ağlarına mecbur kalmadan doğrudan binlerce kişiye ulaşabiliyor.
Demiray bu durumu, “Sistem tamamen dijital olduğu için Türkiye’nin herhangi bir yerinden kolaylıkla başvuru yapabiliyorlar ve bu durum yatırıma ulaşmayı demokratikleştiriyor” sözleriyle açıklıyor.
Şimşeği Kutuya Hapseden Teknoloji
Kitle fonlamasında başarının anahtarı, kitlenin karşısına çıkarılacak projelerin doğru süzgeçten geçirilmesinde yatıyor.
Son bir yılda 1.300’den fazla projeyi incelediklerini belirten Demiray, “Sermayesi olan bir kişinin kısa sürede kopyalayamayacağı bir bilgi birikimi, derin teknoloji ve küresel pazarda ölçeklenebilir bir yenilik arıyoruz” diyor.
Sürdürülebilirlik, tarım, yenilenebilir enerji, biyoteknoloji ve yapay zeka gibi alanlara odaklanan platform, hem çevresel hem de finansal devamlılığı şart koşuyor.
“Riskleri küçültmek için girişimin iyi bir teknolojisinin olması ve ticarileşme aşamasına yakın durması gerekiyor” diyerek seçim kriterlerini ortaya koyuyor.
Titiz eleme sürecinden geçerek yatırıma açılan örneklerden biri, modern seralardaki su kalitesi ve tarım ilacı sorununa çözüm üreten Lupion Su Teknolojileri.
Projeyi, “Doğadaki şimşek olayını bir kutunun içerisinde simüle ederek suyu hiçbir kimyasal kullanmadan arındıran ve besleyen bir sistem geliştirdiler” sözleriyle anlatıyor.
2025 yılında Avrupa İnovasyon ve Buluş Fuarı’nda altın madalya kazanan bu teknoloji, biyofilm oluşumunu engelleyerek bakterileri yüzde 99,99 oranında yok ediyor ve besin zincirindeki pestisit tehlikesini kaynağında kesiyor.
“Türkiye’nin en büyük modern tarım tesislerinden biriyle kavram kanıtlama çalışmalarını tamamladılar ve ilk müşterileri olacak bu firmadan niyet mektubu aldılar” diyerek bilimsel bir buluşun ticarileşmesine değiniyor.
Mevzuat Masasından Sistemin Merkezine
Türkiye’de kitle fonlaması ekosisteminin bugünlere gelmesinde, Dr. Melek Demiray’ın akademik ve sektörel geçmişinin katkısı göz ardı edilmemeli.
Karamürsel’den çıkıp İTÜ İşletme Mühendisliği’ni bitiren, özel sektörde üç yıl uluslararası otomotiv projeleri yönettikten sonra akademiye dönen Demiray, “Doktora sırasındaki çalışmalarım uluslararası alanda referans okutulan bir kitabın kalbi niteliğindeki iki bölüm olarak yayınlandı” diyor.
TÜBİTAK bursuyla gittiği ABD’deki Duluth Üniversitesi’nde bir yılı aşkın süre araştırmalar yaptıktan sonra Türkiye’ye dönerek sistemin yasal inşasına dahil olmuş.
O günleri, “2017’den itibaren SPK, MKK ve Takasbank’ın yer aldığı mevzuat çalıştaylarında masadaki tek akademisyen bendim ve 2019’da doktoramı verdikten bir hafta sonra yasa çıktı” diyerek anlatıyor.
Akademik teoriyi sahaya indirerek Türkiye’nin lisans alan dördüncü platformunun kurucu ortağı olan Demiray, bugün odak noktasını gençlere ve kadınlara çevirmiş durumda.
Sistemin e-ticaret alışverişi yapmak kadar kolaylaştığını vurguluyor.
“Evlerde tasarrufu sağlayan anneler ve kadınlar, üretim ve tüketimin ötesine geçerek bu sistemle doğrudan teknoloji yatırımcısı olmalı” çağrısında bulunuyor.
Finans ekonomisinden bilgi ekonomisine geçişin sancılarını yaşadığımızı belirten deneyimli yönetici, sözlerini “Erken aşamadaki bu teknolojik girişimlerin fonlanması, gençlerin en büyük sorunu olan istihdam için de alan açıyor” diyerek sözlerini tamamlıyor.
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.