İran savaşında petrol sevkiyatı hâlâ risk altında. Buna rağmen JPMorgan, küresel arzın ekimde talebi günlük 1,4 milyon varil aştığını bildirdi. Orta Doğu’dan ihracat toparlanırken tüketimdeki düşüş, fiyatların yönüne ilişkin tartışmayı büyüttü.
Murat Ali Oral 06 Kasım 2026 08:38 06 Kasım 2026 08:44 Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!Orta Doğu'daki savaşın petrol üretimini ve deniz taşımacılığını sekteye uğratmasına rağmen küresel piyasada beklenmedik bir gelişme yaşanıyor. ABD'li yatırım bankası JPMorgan'ın 4 Kasım tarihli değerlendirmesine göre, petrol arzı eylül ve ekim aylarında yeniden talebin üzerine çıktı. Bankanın ekim için belirlediği günlük 1,4 milyon varillik arz fazlası, savaşın yarattığı tedarik sorunlarına rağmen küresel petrol piyasasında fiyatları aşağı çekebilecek yeni bir baskının oluştuğunu gösteriyor.
Ekimde günlük 1,4 milyon varillik arz fazlası
JPMorgan'ın değerlendirmesine göre küresel petrol piyasasında eylül ayında günlük 1,1 milyon varillik arz fazlası oluştu. Ekim ayında bu miktar 1,4 milyon varile yükselirken geçen yılın günlük ortalama 1,3 milyon varillik fazlasının da üzerine çıkıldı.
Banka, uluslararası ticaret verileri ile petrol stoklarındaki hareketlerin piyasaya yeniden ihtiyaç duyulandan fazla petrol girdiğine işaret ettiğini belirtti. Ekim ayında küresel ham petrol ithalatı günlük 44,9 milyon varile ulaşarak geçen yılın aynı dönemine göre 1,3 milyon varil arttı.
Arz fazlası tahmini, petrolün bütün bölgelerde kolaylıkla temin edilebildiği anlamına gelmiyor. Savaş nedeniyle bazı güzergâhlarda sevkiyat sorunları devam ederken farklı bölgelerde üretimin artması ve tüketimin zayıflaması küresel dengenin yeniden değişmesine yol açıyor.
Orta Doğu'dan petrol ihracatı yeniden yükseldi
Küresel petrol arzındaki toparlanmanın önemli nedenlerinden biri, Orta Doğu'daki üreticilerin ihracatı yeniden artırması oldu. JPMorgan'ın verilerine göre bölgeden yapılan petrol ihracatı, savaşın etkisiyle mart ayında günlük 9,8 milyon varile kadar gerilemişti. Sonraki aylarda toparlanan ihracat günlük yaklaşık 20,7 milyon varile ulaştı.
Bu artışa rağmen sevkiyat hacmi henüz savaş öncesindeki seviyelere dönmüş değil. Hürmüz Boğazı çevresindeki güvenlik sorunları, tanker saldırıları ve yüksek taşımacılık maliyetleri petrol ticaretini sınırlamayı sürdürüyor.
Üstelik ham petrol sevkiyatındaki iyileşme, benzin ve motorin gibi işlenmiş ürünlerde aynı ölçüde görülmüyor. Deniz taşımacılığı verilerini izleyen Vortexa'nın ekim ayına ilişkin tahminlerinde, Körfez ülkelerinin ham petrol ve kondensat ihracatı günlük 14 milyon varille savaş öncesinin yaklaşık yüzde 86'sına ulaşırken işlenmiş petrol ürünleri ihracatı normal seviyesinin ancak biraz üzerine çıktığı yarısında kaldı.
Bu farklılık, ham petrol piyasasında arz rahatlaması yaşanırken özellikle motorin fiyatlarındaki baskının neden devam edebileceğini ortaya koyuyor.
Latin Amerika'dan günlük 1,5 milyon varil ilave petrol
Arz artışı yalnızca Orta Doğu'daki üretimin toparlanmasından kaynaklanmıyor. JPMorgan, Latin Amerika ülkelerinin küresel piyasaya geçen yılın aynı dönemine göre günlük yaklaşık 1,5 milyon varil daha fazla ham petrol sunduğunu tahmin ediyor.
Bölgedeki üretim artışında Brezilya, Venezuela, Guyana ve Arjantin öne çıkıyor. Orta Doğu'da savaş nedeniyle sevkiyat kısıtlamaları sürerken diğer üretici ülkelerin ihracatını artırması, dünya piyasasındaki petrol açığının kapanmasına katkı sağladı.
Ancak farklı bölgelerdeki petrol türlerinin birbirlerinin yerini her koşulda alabilmesi mümkün değil. Rafinerilerin işleyebildiği ham petrol türleri, teslimat süreleri ve taşımacılık maliyetleri, piyasadaki arz fazlasının fiyatlara ne ölçüde yansıyacağını etkiliyor.
Yüksek fiyatlar tüketimi aşağı çekti
Petrol piyasasındaki değişimin diğer önemli nedeni ise küresel tüketimdeki gerileme. JPMorgan'ın tahminlerine göre Orta Doğu'da çatışmaların başlamasından bu yana küresel petrol talebi günlük yaklaşık 3,3 milyon varil azaldı.
Yüksek akaryakıt fiyatları, taşımacılık maliyetlerindeki artış ve ekonomik faaliyetlerdeki yavaşlama, petrol tüketimini sınırlayan başlıca unsurlar arasında yer aldı. Böylece savaşın bir taraftan petrol arzını azaltırken diğer taraftan yüksek fiyatlar üzerinden talebi de zayıflattığı bir piyasa görünümü ortaya çıktı.
Bu durum, jeopolitik gerilimlerin her zaman petrol fiyatlarında kalıcı yükseliş yaratmayabileceğini gösteriyor. Yüksek fiyatların tüketimi azaltması ve diğer üreticilerin piyasaya daha fazla petrol sunması, arz kesintilerinin etkisini zaman içinde hafifletebiliyor.
Büyük kurumların petrol tahminleri ayrışıyor
JPMorgan'ın arz fazlası değerlendirmesi, küresel petrol piyasasına ilişkin bütün kurumların aynı görüşte olduğu anlamına gelmiyor. Goldman Sachs, eylül ve ekim aylarında küresel petrol stoklarının düşüşünü durdurduğunu ve piyasanın genel olarak dengeye yaklaştığını belirtiyor. Bu değerlendirme, JPMorgan'ın ekim ayına ilişkin belirgin arz fazlası tahmininden daha temkinli bir görünüm sunuyor.
Uluslararası Enerji Ajansı ise 14 Ekim'de yayımladığı petrol piyasası raporunda yıl sonuna kadar küresel arz açığının devam edebileceği öngörüsünü korumuştu. Kurum, özellikle motorin arzındaki sıkışıklığa ve petrol stoklarının savaş öncesindeki seviyelerin altında kalmasına dikkat çekmişti.
Farklı değerlendirmeler, petrol piyasasının yönünü belirleyecek iki önemli değişkene işaret ediyor: Orta Doğu'daki petrol sevkiyatının ne ölçüde toparlanacağı ve yüksek enerji fiyatlarının küresel tüketimi ne kadar baskılayacağı.
6 Kasım Cuma sabahında Brent petrolün varil fiyatı 100 dolara yaklaşırken, haftalık kaybın yaklaşık yüzde 12'ye ulaşması bekleniyordu. Hürmüz çevresindeki yeni saldırılar fiyatların toparlanmasını desteklese de arz fazlasına ilişkin veriler yükselişin kalıcılığı konusunda soru işaretleri oluşturuyor.
Türkiye gibi enerji ithalatına bağımlı ekonomiler açısından petrol fiyatlarının düşmesi ithalat maliyetlerini azaltabilecek bir gelişme. Ancak ham petroldeki gerilemenin akaryakıt fiyatlarına yansıması, işlenmiş ürün fiyatlarına, döviz kuruna ve vergi yapısına da bağlı olacak.
Petrol piyasalarında bundan sonraki dönemde yalnızca savaşın seyri değil, küresel tüketimin ne kadar toparlanabileceği ve yeniden birikmeye başlayan arzın fiyatlar üzerinde oluşturacağı baskı da belirleyici olacak.
Kaynak: HABER MERKEZİ
petrol
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.