Bana göre asıl soru başka: On iki yıldır ikiye bölünmüş bir ülke yeniden tek devlet olabilir mi?
Kısa cevabım evet. Ancak bu birlik, Batılı başkentlerin hayal ettiği seçim takvimiyle değil, Libya'nın kendi güç dengeleri üzerinden gelecek gibi görünüyor.
Onay kararından iki hafta önce yaşananlar tabloyu anlamak için kritik. 6 Ekim'de Meclis, 2014'ten beri koltuğunu koruyan Başkan Akile Salih'i 104 oyla görevden aldı. Salih, Kahire'nin Bingazi'deki en güvenilir muhatabıydı ve Türkiye ile yapılan anlaşmanın en kararlı karşıtıydı. Halife Hafter'in askeri gücü ile Salih'in parlamenter meşruiyeti on yılı aşkın süre birbirini taşımıştı. Bu ortaklığın sona ermesinin arkasında, Libya Ulusal Ordusu'nun komutan yardımcısı ve babasının fiili halefi Saddam Hafter var.
Saddam Hafter'in son üç yıldaki yükselişi dikkat çekici. Altyapı, afet yönetimi ve insani yardım alanlarına uzanan bir etki ağı kurdu, ordunun "Vizyon 2030" modernizasyon planını üstlendi. 2026 boyunca Fransa, Rusya, Yunanistan, Katar ve Nijer ile temas kurdu. Haziran sonunda Vaşington'da Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile görüştü. Bingazi, tek bir hamiye bağlı kalmak yerine ilişkilerini çeşitlendirmeye başladı.
Peki bu tercih neden birlik açısından önemli?
Çünkü Libya'yı bölen hat, en başından beri iç dinamikler kadar dış hamilerin rekabetiyle de besleniyordu. 2019'da Hafter güçleri Trablus kapılarındayken Ankara'nın Ulusal Mutabakat Hükümeti ile imzaladığı askeri iş birliği anlaşması dengeyi değiştirmişti. O günden beri batıdaki silahlı aktörler üzerinde en etkili dış güç Türkiye oldu. Herhangi bir ulusal uzlaşının batının desteğini gerektirdiği düşünülürse, Ankara ile Bingazi arasındaki buzların erimesi birleşmenin önündeki en büyük engellerden birini kaldırıyor.
Türkiye artık iki tarafla da konuşabilen tek dış aktör konumuna geliyor. Doğu ile batı arasında güvenlik düzenlemeleri ve askeri entegrasyon için arabuluculuk yapabilecek kapasite de bu konumdan doğuyor.
Bu yeni denklem Kahire ve Atina için rahatsız edici. Mısır, on yılı aşkın süre doğu Libya'yı kendi güvenlik derinliği olarak gördü. Bingazi'nin Ankara ile yakınlaşması bu hesabı bozuyor. Yunanistan ise bu yıl Saddam Hafter ile kurduğu temasa rağmen beklediği sonucu alamadı. Ne var ki bu çeşitlendirme, geleneksel müttefiklerin reddi anlamına gelmiyor.
Kahire'nin kaygılarını gidermek, birliğin bölgesel kabulü için de gerekli.
Deniz yetki alanları meselesi birliği ayrıca teşvik eden bir ortak çıkar yaratıyor. Yunanistan ile Mısır'ın Ağustos 2020'de imzaladığı kısmi münhasır ekonomik bölge anlaşması, Mısır'ın 2022'de ilan ettiği batı deniz sınırı ve Atina'nın Girit'in güneyinde Libya'nın hak iddia ettiği sahaları ihaleye açması, Trablus ile Bingazi'yi aynı cephede buluşturdu. İki taraf da Kahire'nin kararını protesto etti.
2020'de kurulan Doğu Akdeniz Gaz Forumu'nun hem Libya'yı hem Türkiye'yi dışarıda bırakması da bu ortak dışlanmışlık duygusunu pekiştirdi. Bölünmüş bir Libya bu haklarını savunamaz. Birleşik bir Libya ise açık deniz kaynaklarını işletebilecek, Mısır ve Avrupa ile eşit muhatap olarak masaya oturabilecek bir pazarlık gücüne sahip olur.
Tarih de bu ihtimalin yabancısı değil. 1951'de Trablusgarp, Berka ve Fizan, birbirine güvenmeyen yerel elitlerin ve dış güçlerin hesaplarına rağmen federal bir krallık altında birleşmişti. O birlik, 1963'te üniter devlete dönüşene kadar kırılgan kaldı ama ayakta durdu. Libya'nın bölünmüşlüğü kader değil. Bölgesel kimliklerin ötesinde ortak bir devlet fikri bu toprakların hafızasında mevcut.
Yine de iyimserliği sınırlayan ciddi riskler var. ABD'nin desteklediği güç paylaşımı formülünü sorgulamak gerekir. Massad Boulos'un tasarladığı ve Rubio'nun sahiplendiği plana göre başbakanlık Dibeybe ailesinde kalacak, Saddam Hafter yeni bir başkanlık konseyinin başına geçecek, seçimler ise belirsiz bir tarihe ertelenecek. Kısa vadeli istikrar daha büyük bir krizi besleyebilir.
Petrol üretimi son on yılın en yüksek seviyesinde olmasına rağmen dinar bir yıldan kısa sürede iki kez devalüe edildi ve hane halkının alım gücü eriyor. Nüfusun ortanca yaşı 28, genç işsizliği yüzde elliye yakın. Ağustos 2025'te seçim yapılabilen 26 belediyede katılımın yüzde 71'e ulaşması, Libyalıların sandığa ilgisiz olmadığını gösteriyor. Ayrıca Misrata'da Dibeybe karşıtları ile yanlıları arasındaki ayrışma ve Hafter kampında Saddam'ın gücü tekeline almasından duyulan rahatsızlık, aile ağlarının sanıldığı kadar sağlam olmadığına işaret ediyor.
Birinci aşamada birlik, seçkinler arası bir pazarlıkla ve dış aktörlerin, özellikle Türkiye'nin, kolaylaştırıcılığıyla gerçekleşebilir. Kurumların, merkez bankasının ve silahlı güçlerin tek çatı altında toplanması bu yolla mümkün. Ancak bu birliğin kalıcı olması, ikinci aşamada petrol gelirlerinin şeffaf ve ortak denetimine, seçim takvimine ve gençlere bir gelecek vaat eden ekonomik reformlara bağlı. Birinci aşama olmadan ikincisi başlamaz. İkinci aşama olmadan birincisi çöker.
Türkiye açısından bu süreç bir fırsat kadar sorumluluk da içeriyor. Ankara, Libya'da tek bir tarafın hamisi olmaktan çıkıp bütünün garantörü rolüne evrilme şansını yakaladı. Bu rolün inandırıcılığı, Bingazi ile kurulan yeni ilişkinin Trablus'taki dengeleri bozmadan yönetilmesine ve Kahire ile yürütülen normalleşmenin korunmasına bağlı olacak.
Libya yeniden birleşebilir. Önümüzdeki soru, bu birliğin yeni bir ailevi paylaşımın vitrini mi yoksa gerçek bir devletin temeli mi olacağıdır.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
Hakkında daha ayrıntılı: libyaDr. Osman Gazi Kandemir
DAHA FAZLA HABER OKU
dosya
Faik Bulut İsrail'in propaganda merkezi ve yalan imalathanesi: Hasbara
KİTAP
Behçet Darğın Yedi yıllık kayıt
ÇEVRE
Dr. Elif Dikmen Diriöz Çocuklar ve çevre eğitimi
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.