Hazine’nin dinmeyen baş ağrısı, faiz yükü

Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın açıkladığı Hazine nakit gerçekleşmeleri verileri, bütçe yönetiminde kontrolü zor olan, baş ağrıtan alanın iç ve dış borç faiz ödemeleri olduğunu gösteriyor. Hazine nakit dengesindeki 10 aylık gelişmelere bakıldığında gelir ve gider kalemlerinin enflasyon dolayında artmasına karşın faiz ödemelerinin enflasyonun neredeyse 1,5 katı hızla artmış olduğu görülüyor. Hazine nakit dengesinin 10 aylık performansında öne çıkan noktalar şöyle:

- Yılın ilk 10 ayının toplamında gelirlerdeki artış yüzde 33,20 ile Türkiye İstatistik Kurumu’nun TÜFE’sindeki 10 aylık ortalama enflasyon oranı olan yüzde 31,23’ün çok az üzerinde.

- Giderlerdeki artış ise yüzde 30,98 ile hem gelirlerdeki artış oranının hem de 10 aylık ortalama TÜFE artışının biraz altında.

- Ancak nominal olarak bakıldığında geçen yılın 10 aylık toplamına göre gelirlerdeki artış 3,42 trilyon TL olmasına karşın giderlerdeki artış 3,77 trilyon TL ile gelirlerdeki artıştan miktar olarak daha fazla.

- Bu nedenle nakit açığı geçen yıla göre 367 milyon TL artmış durumda. Ancak bu artış yüzde 20,03 ile enflasyonun oldukça altında.

- Giderler cephesindeki artışın enflasyona yakın bir düzeyde olmasında faiz dışı giderlerdeki artışın yüzde 28,95’te tutulması etkili.

- Buna karşın faiz giderleri yüzde 43,30 ve 746 milyar liralık bir artışla 2,47 milyar liraya çıkmış. Faiz giderlerindeki artış hızı, faiz dışı giderlerdeki artış hızının 1,5 katını buluyor.

- Buna bağlı olarak faiz giderlerinin nakit dengesi içindeki diğer kalemler karşısındaki oransal büyüklüğü artmış bulunuyor. Geçen yılın ilk 10 ayında toplam gelirlerin yüzde 16,71’i faiz giderlerine ayrılmışken bu yıl bu oran yüzde 17,91’e çıktı. Faiz giderlerinin toplam giderler içindeki payı da yüzde 14,15’ten yüzde 15,48’e yükseldi. Geçen yıl faiz giderleri, faiz dışı giderlerin yüzde 16,49’u düzeyindeyken bu yıl yüzde 18,32’si düzeyine çıktı.

- Bununla birlikte geçen yılın ilk 10 ayında faiz dışı denge 137,8 milyar TL açık vermişken bu yıl 260,66 milyar liralık bir fazla gerçekleşti.

- Nakit açığındaki 367,32 milyar TL ve yüzde 20,03’lük artışa rağmen Hazine’nin net borçlanması geçen yıla göre 551,79 milyar TL ve yüzde 24,29’luk bir azalma ile 2,27 trilyon TL’den 1,72 milyar TL’ye çekildi.

- Nakit açığı artmasına rağmen Hazine’nin geçen yıla göre daha az borçlanmasının nedeni, nakit açığındaki artışın bir bölümünü Merkez Bankası hesabından karşılamış olması. Hazine 10 aylık dönemde Merkez Bankası’ndaki hesabından 441,26 milyar lira kullanmayı tercih etmiş. Oysa geçen yılın aynı döneminde Hazine, bu yılın tersine Merkez Bankası’ndaki hesabına 463,65 milyar TL aktarmıştı.

- Hazine’nin net borçlanmasının geçen yıldan daha az olması, gerçekleştirilen borçlanma miktarının azaldığı anlamına gelmiyor. Net borçlanmadaki azalma, ödenen borç ile gerçekleşen borçlanma arasındaki farkın azalması şeklinde. Aslında yılın ilk 10 ayında alınan borç miktarı geçen yıla göre 1,60 trilyon TL ve yüzde 45,14’lük ciddi bir artışla 3,55 trilyon TL’den 5,16 trilyon TL’ye tırmanmış durumda.

- Hazine ilk 10 ayda 3,44 milyar TL’si anapara ve 2,47 trilyon TL’si faiz olmak üzere toplam 5,91 trilyon TL borç ödemesi yaptı. Buradan da anlaşılıyor ki faiz yükü aynı zamanda Hazine’nin borçlanma artışını sürükleyen önemli bir etken. Merkez Bankası hesabındaki kaynak kullanılmış olmasına rağmen anapara ödemesinin 1,5 katı yeni borçlanma yapılmasının nedeni faiz giderlerindeki artış. Faiz ödemelerinin anapara ödemelerine oranı yüzde 71,74 düzeyine inmiş olmasına rağmen bu hâlâ çok yüksek bir oran.