Bilgisayarı, İHA’yı, SİHA’yı çıkarsak sanayi üretimi yerinde sayıyor

İHA ve SİHA… Bilgisayar ve benzer cihazlar Motorlu kara taşıtları Üç grubun katkısı 2,8 puan Ya üretim düzeyi?

Sanayi üretimindeki değişimi sağlıklı bir şekilde değerlendirmek giderek zorlaşıyor. Belli alt gruplardaki üretimin aydan aya çok büyük dalgalanma gösterecek şekilde değişime uğraması toplam üretimin değişimini de haliyle etkiliyor. Bu da toplam sanayi üretimindeki seyrin yorumlanmasında zorluk yaratıyor.

TÜİK’in dün açıkladığı verilere göre sanayi üretimi eylül ayında mevsim etkisinden arındırılmış hesaplamayla geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 2,6 arttı.

Eylül ayındaki üretim mevsim ve takvim etkisinden arındılmış hesaplamayla ise ağustosa göre yüzde 2,1 artış gösterdi. Sanayi üretiminde hem yıllık, hem aylık bazda bu yılın nisanından sonraki en yüksek artışlar eylülde kaydedilmiş oldu.

Ancak girişte vurguladığım gibi eylüldeki bu olumlu tablo genele yayılan ve istikrarlı seyreden bir üretim artışının sonucu değil.

İmalat sanayinde öne çıkan bazı alt gruplardaki üretim artışının çok dalgalanması, toplam üretimin aydan aya inişli çıkışlı bir grafik çizmesine yol açıyor.

İHA ve SİHA…

Toplam sanayi üretiminin aydan aya hızlı bir dalgalanma göstermesine yol açan alt grupların başında sanayi üretimi sınıflamasında “diğer ulaşım araçları imalatı” alt başlığında yer alan araçlar bulunuyor. Bu kapsama giren çok sayıda araç var. Ama bunların başında İHA ve SİHA’lar geliyor, bunların üretiminde aydan aya ortaya çıkan dalgalanma toplam üretim üzerinde çok büyük etki yapıyor.

Bu başlık kapsamında yalnızca İHA ve SİHA yok tabii ki, diğer havacılık araçları imalatı, gemi ve tekne yapımı, demiryolu ile ilgili üretimler de bu kapsamda yer alıyor.

Diğer ulaşım araçları imalatı eylülde geçen yıla göre yüzde 34,8 arttı. Kuşkusuz bu çok yüksek bir oran. Söz konusu ürünlerin üretiminde eylülde bir ay önceye göre kaydedilen artış da yüzde 29,4 oldu.

Eylülde geçen yıla göre toplam sanayi üretiminde yüzde 2,6 artış olduğunu belirttim. Bu kapsamda imalat sanayi üretimindeki artış da aynı düzeyde, yüzde 2,6 olarak gerçekleşti. İşte imalat sanayi üretimindeki yüzde 2,6’lık artışa diğer ulaşım araçları imalatı tam 1,2 puanlık katkıda bulundu. Bir başka ifadeyle diğer ulaşım araçlarındaki üretim geçen yılla aynı düzeyde kalsa, yani değişim oranı sıfır olsaydı imalat sanayindeki artış yüzde 2,6 değil yüzde 1,4 olacaktı. Bu da haliyle toplam sanayi üretimindeki artışı aşağı çekecekti.

Bilgisayar ve benzer cihazlar

Sanayi üretimine en çok katkı veren bir başka alt üretim grubu bilgisayar, elektronik ve optik ürünler.

Bu gruptaki üretim eylülden eylüle yüzde 40,7 gibi rekor sayılabilecek bir artış gösterdi. Üretimde ağustosa göre kaydedilen artış ise yüzde 27,3 oldu.

Bilgisayar, elektronik ve optik ürünlerdeki bu üretim artışının eylül ayı imalat sanayi üretimine katkısı 0,9 puan.

Motorlu kara taşıtları

İmalat sanayi kapsamında üretim artışı yönüyle ön plana çıkan bir başka kalem de motorlu kara taşıtları ve treyler imalatı.

Bu gruptaki üretim yıllık bazda yüzde 9,8, aylık bazda ise yüzde 4,4 arttı.

Motorlu kara taşıtlarındaki üretim artışının oranı diğer iki gruba göre çok daha az olmakla birlikte bu gruptan toplama gelen etki, grubun ağırlığından dolayı görece yine de yüksek. Söz konusu gruptaki üretim artışı aylık bazda imalat sanayi üretimine 0,7 puan katkı verdi.

Üç grubun katkısı 2,8 puan

İmalat sanayindeki üretim artışına diğer ulaşım araçlarının katkısı 1,2 puan… Bilgisayar, elektronik ve optik ürünlerin üretiminin katkısı 0,9 puan…

Motorlu kara taşıtları ve treyler imalatının katkısı 0,7 puan…

Bu üç grubun katkısı 2,8 puanı buluyor. Dolayısıyla bu üç grupta üretim artışı kaydedilmemiş olsaydı imalat sanayinde üretim artmak bir yana gerilemişti.

Bunlara bir de yıllık bazda üretimi yüzde 4 artan gıda alt sektöründen gelen 0,6 puanlık katkı eklendiği zaman toplam etki 3,2 puanı buluyor.

Sonuçta imalat sanayini bu dört alt sektör ayakta tutmuş.

Ya üretim düzeyi?

Sanayi üretiminin hangi nedenle olursa olsun artış ya da düşüş oranı kadar kuşkusuz geldiği düzey de önemli.

Üretimde çok az artış gerçekleşiyordur ama zaten üretimin düzeyi çok yüksektir; arz yeterlidir. Bu durumda üretimin az artması önemli değildir.

Üretim çok hızlı artıyordur ama üretim öylesine yetersizdir ki bu hızlı artış bile çok anlam ifade etmeyebilir.

Dolayısıyla üretimde kaydedilen değişim kadar üretim düzeyi de önemlidir ve ona da bakmak gerekir.

TÜİK’in 2021 yılını baz alan yeni üretim endeksini son veri eylül olduğu için dokuzar aylık dönemlere getirdiğimizde karşımıza şöyle bir tablo çıkıyor.

2021’in ilk dokuz ay ortalamasında 96,6 olan (yıl ortalaması 100) üretim endeksi bu yıl aynı dönem itibarıyla 107,6 düzeyinde. Yani sanayi üretimi son beş yılda ilk dokuz aylık dönemlerin kıyaslamasına göre yüzde 11,4 artmış. Bu da yıllık ortalama yüzde 2,2’lik bir artış demek.

Yıllık yüzde 2,2’lik bir sanayi üretim artışı… Bu oranın Türkiye için yeterli olup olmadığını tartışmaya açmak bile gereksiz olur.