Zeytinyağında İspanya’nın doğruları, Türkiye’nin yanlışları

İspanya’da rekolteyi bakan açıklıyor, Türkiye’de sır gibi saklanıyor Rekolte tespitinde farklı yöntemler kullanılıyor İhracat verileri düzenli olarak açıklanıyor İspanya’nın ihracat geliri 5 milyar dolar En fazla ihracat İtalya’ya yapılıyor Türkiye ihracatta çöküş döneminde Türkiye’nin en fazla ihracatı ABD’ye İki ülke ABD pazarında rakip İspanya’da kişi başına zeytinyağı tüketimi Türkiye’nin 6 katı Arzı kısıtlama kararı Türkiye’de de uygulanabilir mi?

Türkiye’de zeytin ve zeytinyağı rekoltesi, Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) koordinasyonunda, Tarım ve Orman Bakanlığı işbirliği ile tespit ediliyor. Rekolte tespit çalışmaları tamamlandı. Hasat başladı. Rekolte sonucunu Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın açıklaması bir yana resmi olarak hiç kimse tarafından açıklanmadı.

Bugünlerde İspanya ve Türkiye’de yüksek zeytinyağı rekoltesi gündemde. Zeytinyağı üretiminde dünya birincisi olan İspanya ile ikinci sıradaki Türkiye’ye baktığımızda, iki ülke arasında üretimden dış ticarete, uygulanan politikalardan kayıt sistemine kadar çok büyük farklılıklar var.

İspanya, dünya zeytinyağı üretiminde ve ihracatında açık ara önde. 2025-2026 sezonunda 1 milyon 305 bin ton olan zeytinyağı üretiminin, 2026-2027 sezonunda ilk tahmine göre yüzde 23 artışla 1 milyon 602 bin ton olması bekleniyor.

Türkiye’nin zeytinyağı üretimi ise, 2025-2026 sezonunda 310 bin ton olarak açıklandı. Bu yıl ise 588 bin ton olarak tahmin edildi. Geçen sezona göre artış yüzde 89,68 olacak.

İspanya’da rekolteyi bakan açıklıyor, Türkiye’de sır gibi saklanıyor

İspanya’da zeytinyağı rekoltesini sezonun başlangıç günü olan 1 Ekim 2026’da Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanı Luis Planas açıkladı. Bakan Planas, zeytinyağı üretiminin en fazla olduğu Jaén’de üreticilerle buluştu ve rekolteyi açıkladı. Aynı gün bakanlığın internet sayfasında yayınlandı. İsteyen herkes rakamları buradan görebiliyor.

Türkiye’de zeytin ve zeytinyağı rekoltesi, Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) koordinasyonunda, Tarım ve Orman Bakanlığı işbirliği ile tespit ediliyor. Rekolte tespit çalışmaları tamamlandı. Hasat başladı. Rekolte sonucunu Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın açıklaması bir yana resmi olarak hiç kimse tarafından açıklanmadı. Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi Başkanı Dr. Mustafa Tan’ın rekolteye ilişkin açıklaması bir İtalyan dergisinde yayınlanınca kendisini arayarak rekolteye ilişkin rakamları alıp yazı olarak yazdım. Rekolte raporu henüz açıklanmadı.

Türkiye’de bu rekolte açıklaması hep sorun oluyor. Sanki devletin gizli bilgileri açıklanacakmış gibi bir sır gibi saklanıyor. Çünkü rekolte tespiti yapıldıktan sonra bakanlığa gönderiliyor, bakanlık son şeklini verdikten sonra bazen açıklıyor bazen açıklamıyor. Biz genellikle atlatma haber olarak rekolteyi açıklıyoruz.

Rekolte tespitinde farklı yöntemler kullanılıyor

İspanya’da zeytinyağı rekolte tahmininde kooperatifler önemli rol üstleniyor. Türkiye’den farklı olarak İspanya'da zeytincilik konusunda bağımsız ancak birbirini tamamlayıcı iki büyük kayıt sistemi var. Birincisi, Zeytinyağı Piyasa Bilgi Sistemi, diğeri de, Zeytinyağı ve Zeytinyağı Posası Yağının Toplu Hareketleri Kaydı.

Rekolte tespiti yapılırken sadece ağaç sayısı ve verim üzerinden değil, en önemlisi zeytinyağı fabrikaları üzerinden yani fabrikaya ne kadar zeytin girdi, ne kadar işlendi, elde edilen yağ, prina ve benzeri tüm çıktılar dikkate alınarak bilimsel rekolte tespiti yapılıyor. Sezon sonunda da rekoltenin doğruluğu test ediliyor.

Türkiye’de ise rekolte tespit çalışmaları, Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde kurulan ve Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi’nin koordinasyonunda, üretim bölgelerindeki oda, borsa, kooperatif, Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği vb. sektörün tüm paydaşlarını kapsayan komisyonlar oluşturuluyor. Toplamda 41 ilde, zeytin üretim alanları dikkate alınarak tahmini ağaç sayısı, ağaç başına tahmini verim esas alınarak bilgiler toplanır ve masada yapılan görüşmelerle nihai rekolte belirleniyor.

Hazırlanan rekolte raporu Tarım ve Orman Bakanlığı’na sunuluyor. Rekoltenin açıklanmasında keyfi bir uygulama var. Bakanlık bazen kendisi, bazen de Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi’ne açıklattırıyor. Bazen de hiç açıklamıyor. Türkiye’de de katılımcı bir rekolte tespiti yapılıyor. Ancak kayıt sisteminin yetersizliği, ağaç sayısının net olarak bilinmemesi ve en önemlisi fabrika, zeytin sıkım tesislerindeki verilerin hesaba pek katılmaması rekolte tespitinin doğruluğunu tartışmalı hale getiriyor. Daha da önemlisi rekolte tespitinden sonra ortaya çıkan verilere müdahale edildiği endişesi güvenirliliği ortadan kaldırıyor.

İhracat verileri düzenli olarak açıklanıyor

İspanya’da yapılan ihracat, ithalat verileri Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı tarafından aylık ve sezonluk olarak düzenli raporlarla açıklanıyor. Bakanlığın internet sayfasında da yayınlanıyor. İsteyen herkes sayfayı ziyaret ederek bilgilere ulaşabiliyor.

Türkiye’de ize ihracat verilerini Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği aylık ve sezonluk olarak düzenli bir biçimde açıklıyor. İthalatla ilgili veriler ise açıklanmıyor. Türkiye İspanya gibi çok ithalat yapmıyor. Ancak, Suriye’den ithal edilen yağ miktarı konusunda veriler açıklanmadığı için spekülasyona neden oluyor. Kimine göre 50-60 bin ton zeytinyağı geliyor, kimine göre 5-10 bin ton geliyor.

İspanya’nın ihracat geliri 5 milyar dolar

İspanya, dünya zeytinyağı ihracatında lider konumunda. Üretilen zeytinyağının yüzde 68’i, 170’ten fazla ülkeye ihraç edilirken bu ihracatın yüzde 42’si Avrupa Birliği dışındaki ülkelere yapılıyor. Yağ üretiminin yüzde 32’si iç piyasada tüketiliyor.

Tarım, Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı verilerine göre, 2024-2025 sezonunda kesinleşen rakamlarla 1 milyon 41 bin ton zeytinyağı ihracatı karşılığında 5 milyar 104 milyon Euro gelir sağlandı. Aynı dönemde İspanya’nın ithalatı 206 bin 59 ton olarak gerçekleşti. İthalata ödenen döviz 857,8 milyon Euro. İhracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 595.

Son dört sezonun ortalama ihracat miktarı 926 bin 465 ton. Gelir ise 4 sezonun ortalaması 4 milyar 306 milyon Euro. Ton başına ortalama fiyat 4 bin 965 Euro. 2023-2024 sezonunda kuraklığın etkisi ile ürün azalınca fiyat yükselmiş ve ton başına fiyat ortalama 8 bin 40 Euroya ulaşmıştı. En düşük fiyat ise ton başına 2 bin 882 Euro ile 2020-2021 sezonunda görüldü. Son 4 sezonda aylık ortalama ihracat hacmi 86 bin 798 ton. Aylık ortalama gelir 420,5 milyon Euro.

En fazla ihracat İtalya’ya yapılıyor

İspanya’nın en fazla ihracat yaptığı ülke 332 bin 347 ton ile İtalya. İkinci sırada 138 bin 132 tonla Amerika Birleşik Devletleri, üçüncü sırada 109 bin 940 tonla Portekiz geliyor.

İspanya miktar olarak zeytinyağı ihracatının yüzde 58’ini Avrupa Birliği ülkelerine, yüzde 42’sini üçüncü ülkelere yani Avrupa Birliği dışındaki ülkelere gerçekleştiriyor. Değer açısından ise ihracatın yüzde 54'ü AB ülkelerine, yüzde 46'sı AB üyesi olmayan bölgelere yapılıyor. Üçüncü ülkelere yapılan ihracatın birim değeri, ortalama olarak AB ülkelerine yapılan ihracattan yüzde 28 daha yüksek. İhracatın yüzde 70’i sızma zeytinyağı olarak gerçekleştiriliyor.

İthalatın yüzde 63'ü AB ülkelerinden geliyor. Portekiz yüzde 55'lik payıyla ithalatın ana kaynağı olmaya devam ederken, bu ülkeyi yüzde 26'lık payla Tunus takip ediyor. İtalya yüzde 6,Türkiye ve Arjantin yüzde 3 paya sahip. İspanya’nın Türkiye’den aldığı zeytinyağı 2024-2025 sezonunda 6 bin 831 ton.

2026-2027 sezonuna ilişkin verileri dünkü yazımda paylaşmıştım. Üretim 1 milyon 602 bin ton, ithalat 190 bin ton.İç pazara sunulacak olan zeytinyağı 510 bin ton ve ihracatın da 1 milyon 175 bin ton olması bekleniyor.

Türkiye ihracatta çöküş döneminde

Türkiye’nin ihracatı son yıllarda, ihracat yasakları, fon ve kısıtlamalarla ciddi oranda düştü. Ege İhracatçı Birlikleri’nin bu hafta yayınladığı istatistiklere göre 2024-2025 sezonu ve 2025-2026 sezonu verileri değerlendirildiğinde ihracatta ciddi kan kaybı var. Deyim yerindeyse çöküş dönemini yaşıyor.

Türkiye’nin toplam zeytinyağı ihracatı 2024-2025 sezonunda 50 bin 710 ton iken 2025-2026 sezonunda yüzde 56 düşüşle 22 bin 466 tona düştü. Değer olarak ise 2024-2025 sezonunda 251 milyon 982 bin dolar olan ihracat geliri, 2025-2026 sezonunda yüzde 53 düşüşle 117 milyon 755 dolara geriledi.

Türkiye’nin en fazla ihracatı ABD’ye

Ülke bazında en fazla ihracat yapılan ülkeler Amerika Birleşik Devletleri(ABD) ilk sırada yer alıyor. Türkiye, 2024-2025 sezonunda ABD’ye 20 bin 938 ton zeytinyağı ihraç ederek, 94 milyon 327 bin dolar döviz girdisi sağladı. 2025-2026 sezonunda ihracat miktarı yüzde 62 azalarak 7 bin 965 tona geriledi, gelir ise yüzde 63 düşüşle 34 milyon 669 bin dolara geriledi.

Türkiye’nin ABD’den sonra en fazla ihracat yaptığı ülkeler sırasıyla, Japonya, Kanada, İspanya, Suudi Arabistan ve Avustralya.

Türkiye’nin yağını alıp kendi markaları ile satıyorlar sözü artık doğru değil. İtalya’nın Türkiye’den aldığı zeytinyağı 2025-2026 sezonunda sadece 413 ton, İspanya’nın aldığı yağ miktarı 741 ton ve Yunanistan’ın aldığı yağ miktarı ise kayıtlarda sıfır görünüyor.

Türkiye, 2025-2026 sezonunda ihraç ettiği zeytinyağının yüzde 67’sini dökme, yüzde 43’ünü ambalajlı olarak ihraç etti.

İki ülke ABD pazarında rakip

İki ülke verilerinden de görüleceği üzere Türkiye ile İspanya Amerika pazarında rakip olarak görünüyor. İspanya 138 bin ton, Türkiye ise yaklaşık 21 bin ton zeytinyağını bu pazarda satıyor.

İspanya, Avrupa Birliği üyesi olduğu için Avrupa Birliği pazarında çok büyük üstünlüğü var. Türkiye bu pazara zeytinyağı ihraç ettiğinde ton başına 1245 Euro gümrük vergisi ödemek zorunda kalıyor.

İspanya’da kişi başına zeytinyağı tüketimi Türkiye’nin 6 katı

Tüketim açıcından bakıldığında, Türkiye’de kişi başına zeytinyağı tüketimi 2 kilo, İspanya’da 12 kilo civarında. Türkiye’nin tüketimi artırmak için çok çaba göstermesi gerekiyor.

Özetle, zeytinyağında yüksek rekolte nedeniyle fiyatlar düşerken İspanya bir adım attı ve üreticiyi korumak için üretimin yüzde 12’sine denk gelen 188 bin ton zeytinyağının piyasaya girişini engelleyecek bir karar aldı. Tüketicilerin buna tepkisi var. İspanya’nın kendi yağını engellemesi yerine Tunus ve Fas’tan ithalatın durdurulmasını istiyor.

Türkiye’de de rekor bir üretim var ama, üretici kimsenin umurunda değil. Ankara’da yapılan temaslardan anlaşıldığı kadarıyla muhtemelen zeytinyağı ihracatçılarına bir miktar destek verilecek. O destek üretici fiyatlarının düşmesini engeller mi? İspanya’dan alınacak en önemli ders, üreticinin gerçekten örgütlenmesi. İspanya’yı üretici örgütleri hükümeti üreticiyi korumaya yönelik kararlar almaya zorluyor. Çok güçlü kooperatifleri, üretici örgütleri ve sendikası var. Türkiye’de ne yazık ki çiftçi örgütüne, örgüt çiftçiye sahip çıkmıyor. İşe buradan başlamak gerekiyor.

Arzı kısıtlama kararı Türkiye’de de uygulanabilir mi?

İspanya, rekor üretim nedeniyle yeni bir uygulama başlatarak zeytinyağı üretiminin yüzde 12’sine denk gelen 188 bin ton yağı fabrikalarda tutarak arzı kısıtlamak suretiyle üreticideki yağ fiyatlarının düşmesini engellemeye dolayısıyla üreticiyi korumaya çalışıyor.

Türkiye’de böyle bir karar alınabilir mi veya alınsa bile uygulanabilir mi? Türkiye’de kaç fabrikada ne kadar yağ üretildiği net olarak bilinmiyor. Üretici zeytinini getirip sıktırıyor karşılığında yağ alıp gidiyor. Kayıt sistemi yeterli değil. Dolayısıyla İspanya’nın yaptığı gibi bir kısıtlamayı yapması mümkün görülmüyor.

Sadece şu yapılabilir, geçmişte olduğu gibi birlikler üzerinden devlet eliyle alım yapabilir. Tariş Zeytin ve Zeytinyağı Birliği’ne finansman desteği sağlayarak piyasadan yağ alabilir. Devlet adına alınan yağ daha sonra değerlendirilebilir. Ama şu anda bunu yapacak bir anlayış görünmüyor.