Türkiye enflasyonda neden dünyadan kopuyor?

Türkiye dünyadan neden ayrışıyor? Sorunun kaynağı sadece para politikası değil Türkiye nasıl bir yol izlemeli?

Her ülkenin ekonomik koşulları aynı değil. Ancak Türkiye ile Avrupa ülkeleri ve farklı gelir gruplarındaki ülkeler arasında görülen büyük farkı yalnızca küresel gelişmelerle açıklamak mümkün değil. Türkiye'nin kendi ekonomik yapısından kaynaklanan sorunları da tartışmamız gerekiyor.

Uzun bir aranın ardından yeniden ekonomi yazılarımla okuyucularımla buluşuyorum. Ekonomide yaşanan gelişmeleri rakamlar üzerinden değerlendirmeye, verilerin arkasındaki nedenleri sorgulamaya ve çözüm önerilerimi paylaşmaya devam edeceğim. Bu süreçte yeniden yazma fırsatı sunan ve desteğini esirgemeyen Sayın Hakan Güldağ'a teşekkür ederim.

İlk yazımda Türkiye ekonomisinin en önemli sorunlarından biri olan enflasyonu ele almak istedim.

Türkiye yıllardır enflasyonla mücadele ediyor. Faizler yükseltiliyor, ekonomik programlar açıklanıyor, yeni hedefler belirleniyor. Buna rağmen vatandaşın günlük hayatında hissettiği pahalılık devam ediyor. Burada üzerinde durmamız gereken konu, enflasyonun neden hâlâ bu kadar yüksek olduğu ve uygulanan politikaların neden istenen sonucu vermediğidir.

Türkiye dünyadan neden ayrışıyor?

Türkiye'nin enflasyon performansını daha iyi anlayabilmek için diğer ülkelerle karşılaştırmakta fayda var.

OECD'nin Eylül 2026 verilerine göre Türkiye'de yıllık gıda enflasyonu yüzde 27,6. OECD ortalaması ise yüzde 2,6. Türkiye'deki gıda enflasyonu OECD ortalamasının yaklaşık 10,6 katına ulaşmış durumda.

Avrupa'daki örnekler de farkı açıkça gösteriyor. Eylül ayında yıllık gıda enflasyonu İspanya'da yüzde 2,7, Japonya'da yüzde 2,8, Fransa'da yüzde 1,5, İtalya'da yüzde 1,7, Birleşik Krallık'ta yüzde 1,3 ve Almanya'da yüzde 0,4 seviyesinde kaldı. İsveç'te ise gıda fiyatları yıllık bazda yüzde 6,3 geriledi.

Müslüman ülkelerden Suudi Arabistan'da yıllık gıda enflasyonu yüzde 1,4, Malezya'da yüzde 1,8 düzeyinde. Endonezya'da ise Ekim ayında gıda, içecek ve tütün grubundaki yıllık artış yüzde 4,82 olarak açıklandı. Endonezya verisinin kapsamı diğer ülkelerin gıda ve alkolsüz içecekler göstergesiyle tam aynı olmadığı için bu rakamı ayrı değerlendirmek gerekiyor.

Üstelik OECD ülkelerinde yıllık gıda enflasyonu ortalama yüzde 2,6 düzeyindeyken, Türkiye'de gıda fiyatları yalnızca Ekim ayında yüzde 3,5 arttı. Başka bir ifadeyle Türkiye, OECD ortalamasında bir yıl boyunca yaşanan gıda fiyat artışının yaklaşık 1,35 katını tek bir ayda yaşadı. Birçok ülkede bir yılda gerçekleşen artışı biz bir ayda yaşıyoruz.

Elbette her ülkenin ekonomik koşulları aynı değil. Ancak Türkiye ile Avrupa ülkeleri ve farklı gelir gruplarındaki ülkeler arasında görülen bu büyük farkı yalnızca küresel gelişmelerle açıklamak mümkün değil. Türkiye'nin kendi ekonomik yapısından kaynaklanan sorunları da tartışmamız gerekiyor.

Sorunun kaynağı sadece para politikası değil

Enflasyonla mücadelede faiz politikası önemli bir araçtır. Ancak tek başına yeterli değildir. Türkiye'nin üretim yapısına baktığımızda enerji, ara malı ve teknoloji alanlarında dışa bağımlılığın hâlâ önemli bir sorun olduğunu görüyoruz. Döviz kurundaki hareketler bu nedenle kısa sürede üretim maliyetlerine ve tüketici fiyatlarına yansıyor.

Sanayimizin daha fazla yerli girdi kullanması, teknolojik kapasitesini geliştirmesi ve verimliliğini artırması gerekiyor. İhracat rakamlarının yükselmesi elbette önemli; ancak ihraç ettiğimiz ürünlerin katma değerinin de artması şart. Yıllardır yüksek teknolojili ürünlerin imalat sanayimiz içindeki payını arzu edilen seviyeye çıkaramıyoruz. Bu durum hem rekabet gücümüzü hem de dış şoklara karşı dayanıklılığımızı sınırlıyor.

Enflasyonun vatandaşın günlük hayatındaki en görünür sonucu, markette her alışverişte başka bir fiyat etiketiyle karşılaşmak. Fiyatların bu kadar sık değişmesi yalnızca alım gücünü eritmekle kalmıyor; tüketicinin fiyatlara, paraya ve geleceğe duyduğu güveni de aşındırıyor. Bu tablo, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından 1992'de fiyat kontrollerinin kaldırılmasıyla Rusya'da yaşanan sert fiyat sıçramalarını hatırlatıyor. Dünya Bankası'nın tarihsel değerlendirmesine göre Rusya'da perakende fiyatlar Ocak 1992'de yüzde 235 arttı; sonraki aylarda da fiyat artışları yüksek seyretti. Türkiye'nin bugünkü koşulları Rusya'nın o dönemki ekonomik ve kurumsal yapısıyla aynı değil; dolayısıyla iki süreci bire bir eşitlemek doğru olmaz. Ancak sürekli değişen etiketler ve fiyat istikrarsızlığı, enflasyonun toplumda yarattığı güvensizliğin ne kadar ağırlaşabileceğini gösteren ciddi bir uyarıdır.

Bir diğer önemli konu ekonomik güven. İş dünyası geleceği öngöremediğinde, vatandaş fiyatların yeniden artacağını düşündüğünde fiyatlama davranışları da değişiyor. Ekonomik programların başarısı yalnızca açıklanan hedeflere değil, bu hedeflere ulaşılacağına duyulan güvene bağlıdır. Bunun için kurumların güvenilirliği ve ekonomi politikalarının tutarlılığı büyük önem taşıyor.

Gıda ve konut fiyatları da enflasyonun vatandaş üzerindeki etkisini ağırlaştırıyor. Gelirinin büyük bölümünü temel ihtiyaçlarına ayıran emekliler, dar gelirli aileler ve çocuklar bu süreçten daha fazla etkileniyor. Gıdaya erişimde yaşanan zorluklar yalnızca tüketim miktarını değil, beslenme kalitesini de düşürüyor. Bu nedenle gıda enflasyonunu sadece bir fiyat istatistiği olarak değerlendirmemek gerekiyor.

Kamu maliyesi tarafında da daha dikkatli bir yaklaşım gerekiyor. Kamu harcamalarının etkinliği artırılmalı, bütçe disiplini güçlendirilmeli ve vergi yükü daha adil dağıtılmalı. Para politikası sıkılaşırken maliye politikasının farklı yönde hareket etmesi, enflasyonla mücadeleyi zorlaştırır.

Türkiye nasıl bir yol izlemeli?

Türkiye'nin önceliği, enflasyonu düşürürken üretim kapasitesini ve rekabet gücünü korumak olmalı. Merkez Bankası'nın kurumsal güvenilirliği güçlendirilmeli, kamu kaynakları daha verimli kullanılmalı, tarımsal üretim ve lojistik altyapısı iyileştirilmeli. Sanayide yerli ara malı üretimi ve yüksek teknoloji yatırımları desteklenmeli.

Özellikle üretim yapan işletmelerin uzun vadeli ve makul maliyetli finansmana erişimi sağlanmalı. Aksi halde enflasyonla mücadele adına üretim ve yatırım kapasitesini zayıflatma riskiyle karşı karşıya kalabiliriz.

Türkiye'nin enflasyon sorunu elbette çözülebilir. Ancak bunun için yalnızca faiz oranlarına odaklanmak yerine ekonominin bütününe bakmak gerekiyor.

OECD ortalamasının çok üzerinde seyreden gıda enflasyonu ve Türkiye'de yalnızca bir ayda OECD'nin yıllık ortalama artışını aşan fiyat yükselişi, ekonomik yapımızda çözülmesi gereken önemli sorunlar bulunduğunu gösteriyor. Artık sadece enflasyonun ne zaman düşeceğini değil, Türkiye'nin neden sürekli yüksek enflasyon üreten bir ekonomik yapıya sahip olduğunu tartışmalıyız.

Çünkü kalıcı fiyat istikrarı, ancak güvenilir kurumlar, verimli üretim, güçlü rekabet ve öngörülebilir ekonomi politikalarıyla mümkün olabilir.