Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)
Birinci bölümde çöken bir imparatorluğun enkazından iktidarın nasıl çekilip alındığını, ikinci bölümde ise o iktidarın Lenin’in teorik disiplini ve iç savaşın ateşiyle nasıl ayakta tutulduğunu incelemiştik. Şimdi ise Kızıl Fırtına’nın en karanlık, en karmaşık ve jeopolitik açıdan en belirleyici perdesini aralıyoruz: Lenin’in ölümünün ardından Kremlin koridorlarında patlak veren amansız taht kavgasını, Leon Troçki ile Josef Stalin arasındaki doktriner çarpışmayı ve köylü imparatorluğunun nasıl olup da dünyayı titreten ağır sanayi devine, yani totaliter bir süper güce dönüştüğünün anatomisini masaya yatırıyoruz.
Ocak 1924’te Vladimir İlyiç Lenin’in hayata gözlerini yumması, Sovyet rejimi için yalnızca bir lider kaybı değildi; aynı zamanda partiyi bir arada tutan merkezî ideolojik çekim gücünün de ortadan kalkmasıydı. Ne var ki Lenin’in miras bıraktığı devrimci akıl, dogmatik ezberlere değil, somut koşulların tahliline dayanıyordu. Nitekim Lenin, Seçme Yazılar: Devrim, Demokrasi, Sosyalizm adlı yapıtında yer alan 1917 tarihli "Taktik Üzerine Mektuplar" başlığı altında bu hakikati şöyle vurguluyordu:
Marksizm her tarihsel duruma özgü sınıf ilişkilerinin ve somut veçhelerin tam bir dakiklikle ve nesnel olarak doğrulanabilir bir tarzda analizini gerektirir. Biz Bolşevikler bu gerekliliğe her zaman uymaya çalıştık. Bu politikalara bilimsel bir temel kazandırmak için mutlak anlamda gereklidir.
Aynı metinde Marx ve Engels’in miras aldığı yönteme dikkat çekerek şu tarihî eleştiriyi yöneltiyordu:
Marx ve Engels hep ‘Bizim teorimiz bir dogma değildir, bir eylem kılavuzudur’ derlerdi. En iyi durumda, kendileri tarihsel sürecin her bir özgül döneminin somut ekonomik ve politik koşulları tarafından zorunlu olarak tadilata uğratılabilecek genel görevlere işaret edebilecek nitelik taşıyan ‘formüller’in ezberlenmesiyle ve tekrarlanmasıyla yetinmeyi haklı olarak alay konusu ederlerdi.
Lenin’in Şubat ile Ekim arasındaki geçiş evresinde devlet iktidarının burjuvaziden proletaryaya geçişini tahlil ederken belirttiği gibi, “Devlet iktidarının bir sınıftan diğerine geçişi bir devrimin, terimin hem dar anlamda bilimsel, hem de pratik politik anlamıyla ilk, ana, temel işaretidir.”
İşte bu nesnel tahlil yeteneği, Bolşeviklerin 1917’de iktidarı almasını sağlarken, Lenin sonrasındaki liderlik kadrosunun bu mirası nasıl yöneteceği ise 20. yüzyılın kaderini belirleyecekti.
Lenin’in ölümünün ardından parti elitleri içinde en büyük tehlikeyi kibirli, parlak ve askerî prestiji zirvede olan Kızıl Ordu’nun kurucusu Leon Troçki olarak görüyorlardı. Tarih yazıcılığının ve Batılı liberal yorumcuların en büyük yanılgısı, Stalin ile Troçki arasındaki mücadeleyi basit bir kişisel iktidar hırsına indirgemektir.
Oysa bu çarpışma, 20. yüzyılın kaderini tayin eden iki taban tabana zıt jeostratejik vizyonun ölüm kalım savaşıydı. Bir yanda, devrimin ancak Avrupa’nın gelişmiş sanayi merkezlerinde patlak verecek proleter ayaklanmalarla yaşayabileceğini savunan Troçki’nin "Sürekli Devrim" teorisi duruyordu.
Troçki’ye göre geri kalmış, köylü ağırlıklı Rusya’nın tek başına sosyalizmi inşa etmesi imkânsızdı. Diğer yanda ise partinin Genel Sekreteri Stalin’in ortaya attığı "Tek ülkede sosyalizm" doktrini yükseliyordu.
Stalin, Batı Avrupa’daki devrim dalgasının sönümlendiğini, kapitalizmin geçici bir istikrar kazandığını ve Rusya’nın kendi öz kaynaklarına dayanarak sosyalist bir kale inşa edebileceğini savunuyordu. Bu tez, iç savaştan yorgun düşmüş parti bürokrasisine somut bir devlet inşası hedefi sunuyordu.
Stalin’in Kremlin’deki yükselişi, kusursuz bir örgütsel mühendislik ve satranç ustalığıyla gerçekleşti. Genel Sekreterlik makamını parti içi atamaların kontrol merkezi hâline getiren Stalin, taşra teşkilatlarını kendisine mutlak sadakatle bağlı kadrolarla doldurdu. Troçki, kitlelere hitap eden ateşli nutuklarına güvenirken, Stalin kongre delegelerini tek tek belirleyen bürokratik makineyi ele geçirmişti.
Önce Zinoviev ve Kamenev ile ittifak kurarak Troçki’yi tasfiye eden Stalin, ardından eski müttefiklerini de saf dışı bırakarak 1929 yılına gelindiğinde mutlak tek adam iktidarını ilan etti. Bu süreç, Lenin’in eserlerinde eleştirdiği bürokratik yozlaşma tehlikesinin, tam da devrimci iradenin zayıfladığı anda devleti nasıl teslim aldığının acı bir kanıtıydı.
Siyasi tekelin kurulmasıyla birlikte Stalin, kırsalda zengin köylü sınıfını palazlandıran Yeni Ekonomi Politikası’nın fişini çekti. Stalinist akla göre SSCB, Batılı emperyalist güçlerin yeni bir askerî saldırısına uğramadan önce aradaki yüzyıllık sanayi farkını 10 yıl içinde kapatmak zorundaydı. Bu varoluşsal beka kaygısı, Sovyet ekonomisini tarihin gördüğü en radikal dönüşüm sürecine soktu: Beş Yıllık Kalkınma Planları ve Zorunlu Kolektifleştirme.
1928’de yürürlüğe giren planlar, piyasa mekanizmalarını tamamen ilga ederek üretimi Moskova’dan yönetilen bir komutaya bağladı. Ağır sanayinin finansmanı doğrudan köylünün sırtından sağlanırken, kırsalda "kulak" 1 sınıfının tasfiyesi devasa bir iç savaşı ve milyonlarca insanın hayatına mal olan 1932-1933 kıtlığını tetikledi. İnsani maliyeti korkunç boyutlara ulaşsa da Stalinist ekonomi makinesi durmadı; Magnitogorsk’tan Dneproges’e kadar devasa sanayi kompleksleri yükseldi ve SSCB baş döndürücü bir büyüme yakaladı.
Bu devasa sanayileşme hamlesi, uluslararası alanda da Sovyetlerin iddialı bir jeopolitik merkeze dönüşmesiyle perçinlendi. Lenin’in Seçme Yazılar kitabında yer alan 1919 tarihli "Üçüncü Enternasyonal ve Tarihteki Yeri" başlıklı makalesinde belirttiği gibi, uluslararası işçi hareketinin evrimi köklü bir eşikten geçiyordu:
Birinci Enternasyonal (1864-1872) işçilerin sermayeye karşı devrimci bir taarruzunun hazırlanmasına yönelik bir uluslararası işçi örgütlenmesinin temellerini attı. İkinci Enternasyonal (1889-1914) proleter hareketinin genişlemesine büyüyen uluslararası bir örgütlenmesiydi; bunun bedeli, devrimci düzeyde bir düşüş, oportünizmin geçici bir güçlenmesi ve sonuçta bu Enternasyonal’in yüz kızartıcı bir tarzda çöküşü oldu.
Bu enkazın karşısında kurulan Üçüncü Enternasyonal’in (Komintern) misyonunu Lenin aynı eserde şöyle tanımlıyordu:
Üçüncü Enternasyonal aslında 1918’de, oportünizme ve sosyal şovenizme karşı uzun yıllar boyunca, özel olarak da savaş sırasında verilen mücadele, bir dizi ülkede Komünist Partilerinin kuruluşuyla sonuçlanınca ortaya çıktı. Resmen kuruluşu 1919 Martında Moskova’da toplanan Birinci Kongresinde oldu. Bu Enternasyonal’in en özel yönü, Marksizmin ilkelerini yerine getirme, uygulama ve sosyalizmin ve işçi sınıfı hareketinin zamanın sınavından geçmiş ideallerini gerçekleştirme misyonudur; Üçüncü Enternasyonal’in bu en özgül yönü, bu yeni, üçüncü ‘Uluslararası İşçi Birliği’nin şimdiden, bir ölçüde, bir Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler birliğine evrilmeye başlaması ile kendini derhal ortaya koymuştur.
Ne var ki 1930’lara gelindiğinde Komintern de Moskova’nın dış politika çıkarlarının bir aracı hâline gelecek, içeride ise Stalinizm zirve yapacaktı. 1936-1938 yılları arasındaki "Büyük Temizlik" ve Moskova Mahkemeleri, Ekim Devrimi’nin efsanevi isimlerini "casus" ilan ederek kurşuna dizdi. Feliks Dzerjinski’nin kurduğu Çeka’nın izinden giden NKVD 2 eliyle yürütülen bu gözaltı ve baskı dalgası, Gulag kamp ağını devasa bir zorunlu iş gücü imparatorluğuna dönüştürdü.
Bugün soğukkanlı bir jeopolitik muhasebe yapıldığında, Stalin döneminin yarattığı bu paradoksal gerçeklikle yüzleşmek kaçınılmazdır: Stalin, bireysel özgürlükleri ve parti içi demokrasiyi yok etmiş; ancak aynı demir yumrukla, 10 yıl içinde tarım toplumundan ağır sanayi devi yaratarak 1941’de kapıya dayanacak Nazi savaş makinesini durdurabilecek yegâne askerî-endüstriyel altyapıyı inşa etmiştir.
Kızıl Fırtına’nın bu üçüncü safhası, ütopya ile reelpolitik arasındaki o acımasız pazarlığın hikâyesidir. İnsanlık tarihinin en büyük eşitlik vaadiyle yola çıkan bir hareket, düşmanlarla çevrili bir dünyada hayatta kalabilmek uğruna, tarihin gördüğü en kudretli Leviathan’ı 3 yaratmıştır.
Dipnotlar:
1. Kulak sınıfı: Rusya'da Ekim Devrimi ve kolektifleştirme süreçlerinde, toprak sahibi olan ve zenginleştiği için Bolşevik yönetimi tarafından sömürücü bir sınıf olarak görülüp tasfiye edilen kırsal kesimdeki varlıklı köylülerdir.
2. Sovyetler Birliği’nde iç güvenlik, istihbarat, polis işleri ve Gulag çalışma kamplarının yönetiminden sorumlu olan, Stalin dönemi siyasi baskı ve tasfiyelerinin ana icracısı konumundaki İçişleri Halk Komiserliği’dir.
3. Thomas Hobbes'un aynı adlı eserinde tanımladığı; toplumsal düzeni sağlamak uğruna tüm bireysel hakları devralan, mutlak ve sarsılmaz otoriteye sahip devasa devlet mekanizmasıdır.
Kaynakça:
- V. I. Lenin, *Seçme Yazılar: Devrim, Demokrasi, Sosyalizm*, Yordam Kitap, İstanbul, 2011.
- Geoffrey Swain, *Rus Devrimi’nin Kısa Tarihi*, İletişim Yayınları, İstanbul, 2019.
- August H. Nimtz, *Lenin’in Seçim Stratejisi: Marx ve Engels’ten 1905 Devrimi’ne Sandık mı, Sokak mı, Yoksa Her İkisi mi?*, Yordam Kitap, İstanbul, 2018.
*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish
DAHA FAZLA OKUHakkında daha ayrıntılı: ekEkim DevrimiUmut Berhan Şendosya
DAHA FAZLA HABER OKU
Hasan Köse Matematik bir dil midir, yoksa gerçekliğin yapısal haritası mı? (13)
Dr. Ayça Ferda Kansu Bir zamanlar buralar hep bostandı; şimdi tüm COP'lar biyopolitik!
Gürsel Tokmakoğlu Egemenlik kayması ve küresel güç mücadelesinin dinamikleri
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.