Enflasyon hedefi mi dediniz! İhaleyi yapanın sorumluluğu yok Faiz artma eğiliminde Dün yüksekti, bugün daha yüksek… Ama 1994'teki gibi değil...
Daha önce de birkaç kez belirttim; bu konuyu bıkmadan, usanmadan sürekli yazmak, gündemde tutmak gerekiyor diye. Konu, Hazine’nin çok uzun vadeye çok yüksek faiz vermek durumunda kalarak borçlanması.
Kabul ediyorum; insanlar ekonomik yönden adeta can derdine düşmüş durumda…
Fon vurgununda varını yoğunu kaybeden binlerce insanın ıstırabı ve bu vurgunun yarattığı etkiyle borsada özellikle bazı hisse senetlerinde inanılmaz oranlara varan çöküş…
Ardından tüm piyasaları etkisi altına alan güvensizliğin had safhaya ulaşması ve krediye ulaşma kanallarının adeta tümüyle kapanması…
Sıradan vatandaşın bitmek bilmeyen geçim derdi…
Bir türlü istenilen düzeye çekilemeyen, hatta yaklaştırılamayan ama sözüm ona indirilebilmiş gibi yapılan; ayrıca hem bir yandan “Düştü” denilen, bir yandan da bu sözü tekzip edercesine “Düşürülecek” vaadi hiç bitmeyen enflasyon…
2027 yılında emekliye enflasyon farkı dışında ek artış yapılacağının söylenmesinden sonra birden ortaya çıkarak tahmin üstüne tahmin yapan ama bu tahminlerini sanki kesinmiş gibi dile getiren sayısız sosyal güvenlik uzmanı… Emekliye hayal satılması… Bu kişilerin bir kısmının bilinçli olarak, bir kısmının farkına varmadan fon vurgununun üstünün örtülmesi çabalarına katkı sunması…
Bu hengâme içinde aslında tüm vatandaşları ilgilendiren ama sanki gün gelip bizlerin cebinden çıkmayacakmış gibi bir algıyla üstünde pek de durulmayan konu ise girişte de belirttiğim gibi Hazine’nin uzun vadeli ve sabit faizli borçlanması.
Uzun vadeli borçlanma tabii ki iyidir ve tercih edilmelidir ama faiz, vade dönemi için öngörülen enflasyonla uyumluysa.
İşte sorun burada… Hazine kasım ayının ihalelerini de tamamladı ve bu ay 11 Kasım ihraç tarihli üç ihale yapıldı.
İlk ihale 672 gün vadeli ve yıllık bileşik faiz yüzde 39,51.
İkinci ihale 1617 gün vadeli, vade tarihi Nisan 2031 ve yıllık bileşik faiz yüzde 39,07. Yani 2027, 2028, 2029, 2030 ve 20231’in ilk dört ayı için yıllık bazda yüzde 39,07 faiz.
Üçüncü ihale 2877 gün vadeli, vade tarihi Eylül 2034 ve yıllık bileşik faiz yüzde 36,61. Yaklaşık sekiz yıl vade ve her yıl için, ta 2033 ve 2034 için bile yıllık garanti faiz yüzde 36,61.
Enflasyon hedefi mi dediniz!
Hazine’nin altı ayda bir kupon ödemeli ve sabit faizli bu borçlanmalarında oluşan faizlerle, vade boyunca gerçekleşmesi öngörülen enflasyon arasında bağ kurmaya çalışmak bile çok anlamlı değil.
Birkaç yıl sonrası için tek haneli enflasyon öngörülürken yıllar sonrası için yüzde 40’a dayanan faiz garanti edilmesinin nesini değerlendirmeli ki? Bu ihaleleri bu faizlerle yapanlar oluşan çelişkiyi görmüyor olabilir mi, mümkün mü; tabii ki onlar da bu tuhaflığın farkında. Ama yapılabilecek pek bir şey yok ki.
Bu borç alınmak zorunda, o kadar, nokta!
İhaleyi yapanın sorumluluğu yok
Bu ihaleleri gerçekleştiren birimler de tabii ki öngörülen enflasyon oranları doğrultusundaki faizle borçlanmayı tercih eder. Bürokrasiden söz ediyorum. Daha düşük faizle borçlanmak mümkün olsa bu faiz elbette verilmez. Ama şartlar buna elvermiyorsa, ki elvermiyor; çaresiz kalınıp bu faize razı olunuyor.
Burada bürokrasinin tabii ki sorumluluğu yok. Onlar mevcut koşullarda ne gerekiyorsa yapıyor.
Sorun, onları böyle davranmak, bu faizle borçlanmak durumunda bırakan siyasi iktidarda.
Yoksa düşünebiliyor musunuz, hangi bürokrat normalden daha fazla faiz vererek borçlanmayı aklından geçirebilir, böyle bir tercihte bulunabilir.
Faiz artma eğiliminde
Altı ay vadeli sabit faizli ihalelerde aynı vadeli kağıt tekrar tekrar ihraç ediliyor. Zaten ikinci grafik de aynı vade için yapılan ihalelerdeki faizin nasıl seyrettiğini ortaya koyuyor.
Örneğin grafiğin son iki sütunu… Bu yıl 5 Eylül 2035 vadeli iki ihale yapıldı. Bunlardan ilkinde ihraç tarihi 14 Ocak ve faiz yüzde 29,09. İkinci ihalede ihraç tarihi 19 Ağustos. Bu kez faiz yüzde 35,12. Ocaktan ağustosa ne değişti de aynı vadeli kağıdın faizi 6 puan birden arttı?
Aynı vade için faizin yükselme eğiliminde olduğunu hemen hemen tüm vade grupları için görmek mümkün. Örneğin Mart 2028 vadeli kağıt grubunda, örneğin Nisan 2031 vadeli kağıt grubunda, örneğin Eylül 2034 vadeli kağıt grubunda.
Sabit faizli ihalede böylesine uzun vadeler için bu düzeyde yüksek faiz yükü altına girmek kötü, bundan daha kötüsü de faizin giderek artıyor olması.
Dün yüksekti, bugün daha yüksek…
Dün yüksek faizle borçlanmaya başlanmıştı, bugün o faiz yükü çok daha yüksek faizli borçlanmayı zorunlu kılıyor.
Bugünün çok yüksek faizli borçlanması da kaçınılmaz olarak gelecekte daha da yüksek faizli borçlanmalara yol açacak.
Bütçeyi düzene sokup kalıcı bir şekilde faiz dışı fazla verir hale gelinmeden iç borç anapara yükünü azaltmak ve böylece Hazine’nin daha düşük faizli borçlanmasını sağlamak mümkün olmaz.
Ama 1994'teki gibi değil...
Şu ayrıntıyı da gözden kaçırmamak gerek. Hazine’nin uzun vadeli ve yüksek faizli borçlanması kötü ama 1994’te yapıldığı gibi sanki her şey yolundaymış da tek sorun yüksek faizmiş gibi tutup Hazine ihalelerini iptal etmek çok daha kötü. Bunun ne gibi sonuçları olduğunu büyük bir ekonomik krizle yaşadık.
O yüzden, önce bütçe olmak üzere diğer konularda mesafe almak gerek. Zaten ondan sonra faiz kendiliğinden aşağı gelecek, Hazine ihalelerindeki faiz talebi kendiliğinden düşecektir.
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.