Performatif çevreciliğin gösteri sahneleri

Bloomberg HT Görüş Çağlar Kuzlukluoğlu Performatif çevreciliğin gösteri sahneleri

Performatif çevreciliğin gösteri sahneleri

Çalışarak hayatını sürdüren insanlar ve doğa hiçbir zirvenin kapanış bildirisini değil, yalnızca sonuçlarını dikkate alıyor. İcraat ve adalet bekliyor.

12 Kasım 2026, 10:31 Güncelleme : 12 Kasım 2026, 10:35

İklim krizi artık yalnızca atmosferin, okyanusların, ormanların veya buzulların meselesi değil. Aynı zamanda siyasetin, ekonominin, diplomasinin, sermayenin ve hiç kuşkusuz halkla ilişkiler sektörünün de en önemli hareket alanlarından biri.

COP31 için devlet başkanları, bakanlar, uluslararası kuruluşlar, şirketler, sivil toplum temsilcileri ve binlerce katılımcı yine bir şehrin belirli bir kısmına toplandı. Seneye aksilik olmazsa yine toplanacaklar. İddia ise “Daha yaşanabilir bir dünya inşa etmek”.

Tam burada sormamız gereken sorular var. Burada toplananlar dünyayı kurtarmaya mı çalışıyor yoksa dünyayı kurtarmaya çalışıyor görünmenin ekonomik ve politik getirilerini mi yönetiyor?

Çünkü çağımızda çevrecilik, giderek bir davranış biçiminden ziyade bir temsil biçimi haline getirildi. İklim politikalarının başarısı bazen azaltılan karbon emisyonlarıyla değil, düzenlenen zirvelerle, verilen fotoğraflarla, yayımlanan bildirilerle ve kullanılan yeşil renkli kurumsal logolarla ölçülüyor.

Buna performatif çevrecilik denilebilir belki de, günümüzde “her şeyin” bu sınanmadan geçtiği koşullarda.

Çevreciliğin bir eylem olmaktan çıkıp sahne performansına dönüştüğü zamanlarda…

COP toplantıları, iklim krizinin uluslararası diplomasiye taşınması açısından kuşkusuz önemli. Ancak yıllardır devam eden zirvelerin ardından hala aynı temel sorularla karşı karşıyayız.

Fosil yakıtlardan çıkış ne zaman gerçekleşecek?

Emisyon azaltım hedefleri ne ölçüde bağlayıcı olacak?

İklim finansmanının yükünü kim üstlenecek?

Ve bütün bu taahhütlerin hesabını kim, kime verecek?

Antalya’daki COP31’in “Uygulama COP’u” olarak tanımlanması bu açıdan oldukça önemli. Zira artık dünyanın yeni vaatlerden çok, geçmiş vaatlerin gerçekleşmesini görmeye ihtiyacı var.

Ne var ki uygulama iddiasının kendisi de bir halkla ilişkiler sloganına dönüşebiliyor. Bir başka ifadeyle, uygulamayı konuşmak ile uygulamak arasındaki mesafe, iklim diplomasisinin en önemli sınavı olmaya devam ediyor.

COP31’in büyüklüğüne bakalım. Milyon metrekareyi aşan organizasyon alanı, uluslararası delegasyonlar, pavilyonlar, tematik etkinlikler, sürdürülebilirlik projeleri ve küresel ölçekte bir görünürlük… Etkinlik boyunca perde arkasındaki deneyim ve yorumları da atlamayalım elbette!

Bütün bunlar elbette organizasyonel bir gösterge olabilir. Fakat organizasyonun büyüklüğü ile iklim mücadelesinin başarısı aynı şey değil. Hatta iklim krizine çözüm aramak için düzenlenen devasa organizasyonların kendi çevresel ayak izlerinin ne olduğu da ayrıca sorgulanmalı bana kalırsa.

Bir iklim zirvesinin ne kadar yeşil olduğunu, ne kadar yeşil göründüğü değil, ne kadar ölçülebilir çevresel fayda ürettiği belirlemeli.

“Greenwashing” Kavramı ve Yeşil görünenin gerçekten yeşil olması

Son yıllarda şirketlerin sürdürülebilirlik raporlarında, reklam kampanyalarında ve yatırımcı sunumlarında sıkça karşılaştığımız bir kavram “Greenwashing”, yani yeşil aklama!

Bir şirketin çevresel performansını (bazen olduğundan daha iyi) göstermesi, çevresel iyileştirmeye katkılarını (büyük bir dönüşüm gibi) sunması veya temel faaliyetlerindeki çevresel maliyetleri (kir göstermeyecek biçimde) raporlaması…

Aslında bu kavramın siyaset ve uluslararası diplomasi için de geçerli olduğunu düşünmek gerekiyor.

Ülkeler de tıpkı şirketler gibi bir çevresel marka yönetimi yapıyor. Yeşil enerji yatırımları, sıfır atık projeleri, karbon nötr hedefleri, sürdürülebilir şehirler ve iklim dostu ulaşım söylemleri, ülkelerin uluslararası itibarını güçlendiren önemli araçlara dönüşüyor.

Burada sorun bu politikaların tanıtılması değil. Sorun, tanıtımın politikanın önüne geçmesi!

2 yıl önce Bakü’de de aynı hissiyata kapılmıştım.

Örneğin, temiz enerji dönüşümünü savunurken enerji üretimindeki fosil yakıt bağımlılığını konuşmamak; karbon nötr hedefleri açıklarken ara dönem emisyon azaltım planlarını belirsiz bırakmak; sürdürülebilir turizmden bahsederken su tüketimini, kıyı yapılaşmasını ve ekosistem üzerindeki baskıyı görmezden gelmek…

Bunların her biri yeşil söylem ile gerçek performans arasındaki mesafeyi büyütebilecek şeyler.

COP31 gündeminde öne çıkan 2035 yılına kadar elektriğin küresel enerji tüketimindeki payını yüzde 35’e çıkarma hedefi de bu açıdan dikkatle değerlendirilmeli. Elektrifikasyon önemli bir dönüşüm aracıdır. Ancak elektriğin hangi kaynaklardan üretildiği sorusu cevaplanmadan, yalnızca elektrik kullanımının artırılmasını iklim başarısı olarak sunmak eksik bir yaklaşım olacaktır.

Çünkü fosil yakıtla üretilen elektriğin kullanımını artırmak, tek başına enerji sistemini karbonsuzlaştırmaz. Zaten ölçümlere bakılınca “elektrifikasyonun artmasına karşın düşmeyen hatta artan fosil yakıt kullanımı” işin trajikomik yanı.

Yeşil vitrin mi, gerçek dönüşüm mü?

COP31’in Antalya’da düzenlenmesi Türkiye açısından önemli bir diplomatik, ekonomik ve turizm fırsatı. Ancak bu fırsatın kalıcı bir değere dönüşmesi, organizasyonun uluslararası görünürlüğünden çok akıllarda bırakacağı izlere ve ardına bırakacağı sonuçlara bağlı.

Antalya’nın kendisi bu tartışmanın en anlamlı örneklerinden biri.

Akdeniz havzası iklim değişikliğinden ciddi biçimde etkileniyor. Su kaynakları üzerindeki baskı, orman yangınları, aşırı sıcaklar, kıyı ekosistemlerinin bozulması ve turizmin doğal kaynak tüketimi artık geleceğe ait riskler değil, bugünün gerçekleri.

Dolayısıyla Antalya’da sürdürülebilirlik konuşurken, Antalya’nın kendi sürdürülebilirlik sorunlarını konuşmamak büyük bir çelişki olur.

Dünyanın dört bir yanından gelen katılımcılara iklim dostu bir şehir deneyimi sunmak kadar, zirveden sonra da su yönetiminde, ulaşımda, enerji tüketiminde, atık yönetiminde ve doğal alanların korunmasında kalıcı standartlar oluşturmak gerekir.

Bir başka ifadeyle COP31’in gerçek mirası, zirve boyunca kaç kişinin Antalya’ya geldiği veya kaç uluslararası haber yapıldığı değil, zirveden sonra Antalya’nın ne kadar değiştiği olabilir.

İklim diplomasisinin görünmeyen ekonomisi

Burada konunun bir de ekonomik boyutu var.

Yeşil dönüşüm artık yalnızca çevre politikalarının değil, küresel sermaye hareketlerinin de merkezinde. Yeşil tahviller, sürdürülebilir finansman, karbon piyasaları, ESG kriterleri ve temiz teknoloji yatırımları trilyonlarca dolarlık bir ekonomi yaratıyor.

Bu yeni ekonomi, çevre duyarlılığını finansal değere dönüştürürken önemli fırsatlar sunuyor. Ancak aynı zamanda yeni bir itibar ekonomisi de yaratıyor.

Şirketler sürdürülebilirlik performanslarıyla yatırımcı çekmek, ülkeler iklim politikalarıyla uluslararası finansmana erişmek, şehirler ise yeşil marka kimlikleriyle turizm ve yatırım gelirlerini artırmak istiyor.

Bu noktada kritik soru “Yeşil dönüşümün gerçekten ekonomik sistemin dönüşümü mü, yoksa mevcut ekonomik sistemin kendisini yeni bir söylem üzerinden yeniden pazarlaması mı?” olduğu…

Elbette piyasa mekanizmaları iklim krizinin çözümünde önemli bir rol oynayabilir. Fakat ölçülemeyen, doğrulanamayan ve hesap verebilirlikten uzak sürdürülebilirlik iddiaları, zamanla çevresel bir ilerleme değil, yalnızca finansal ve kurumsal bir ambalaj üretir. Tıpkı yapay zekanın sınırları mevzusunda tekno devler ve ekseninde konuştuklarımız gibi.

COP Zirveleri’nin başarısını bugünden ilan etmek de başarısızlığını peşinen kabul etmek de doğru olmaz. Ancak Antalya’daki zirvenin bize hatırlatması gereken önemli bir gerçekler var.

İklim krizi, iletişim kampanyalarıyla çözülebilecek bir sorun değil sanki ne dersiniz?

Bir ülkenin veya şirketin ne kadar çevreci olduğunu anlamak için kullandığı sıfatlara/sertifikalara değil, ürettiği sonuçlara bakmak gerekiyor.

Kaç ton karbon emisyonu gerçekten azaltıldı? Fosil yakıt bağımlılığı ne ölçüde geriledi? Su kaynakları ne kadar korundu? Ekosistem kayıpları durdurulabildi mi? İklim finansmanı gerçekten ihtiyacı olan topluluklara ulaştı mı?

Bunların cevabı yoksa en güzel sürdürülebilirlik raporu bile yalnızca iyi tasarlanmış bir broşürden ibarettir kimse kusura bakmasın.

Belki de artık çevreciliğin en önemli ölçütü, ne kadar yüksek sesle çevreci olduğumuzu ilan ettiğimiz değil, kimsenin izlemediği zamanlarda ne yaptığımızdır. Düşündüm de bu, başta “güvene dayalı” olduğu bize sürekli söylenen finans dünyası için de önemli bir hatırlatma ! En yüksek getirili finansal ürünler ya da aktif büyüklüğü bilmem kaç demektense “hesap verebilir olma” mesela…

Gezegenin halkla ilişkiler stratejilerine değil, gerçek bir dönüşüme ihtiyacı var. Avrupa ve dünyanın farklı cadde ve sokakları bu aralar bunu dile getiriyor.

Çalışarak hayatını sürdüren insanlar ve doğa hiçbir zirvenin kapanış bildirisini değil, yalnızca sonuçlarını dikkate alıyor. İcraat ve adalet bekliyor.