Yeni görevine hazırlanmak için Eisenkot'a (66) yakın isimler, onun İsrailli asker kökenli siyasetçilerin tarihini derinlemesine incelediğini ve kendisine örnek alarak iz bırakmak istediği ismin İzak Rabin (1922-1995) olduğuna karar verdiğini söylüyor.
fazla okuBu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)
Peki Eisenkot, siyasetçilerin adeta bir eşekarısı yuvasını andıran dünyasında çalışırken bunu gerçekten başarabilecek mi?
Yoksa gündemdeki tarihî fırsatları değerlendirmesini engelleyen kısıtlamaların esiri mi olacak?
İsrail tarihi, birbiriyle neredeyse akıl almaz ölçüde çelişen fikir ve doktrinlerle liderlik yolunda ilerlemeyi başaran birçok isme tanıklık etti.
Bu liderler, Ortadoğu'da bir Yahudi devleti kurmak istiyor; Batı'yı ise bu devletin bir "demokrasi vahası", "bilim ve ilerlemenin feneri", "ekonomik refah ve teknolojik üstünlük modeli" olacağına ikna ediyordu. Yahudi söylemindeki ifadeyle İsrail, "öteki halklara ışık" olacaktı.
İsrail modelinin krizi
Ancak teknoloji, sanayi ve bilim alanlarında önemli ilerlemeler kaydeden İsrail modeli, ülkeyi sürekli bir kriz ve savaş hâlinde tutan, gücünü tüketen ve vatandaşlarının hayatını tehdit eden bağnaz ve kibirli bir güvenlik politikası izlemeyi tercih etti.
İsrailli liderlerin tamamı, Batı'nın kendilerine sağladığı cömert askerî, siyasi ve ekonomik desteğin keyfini çıkardı. "Ortak medeniyet değerleri" söylemi üzerinden Batı'nın çıkarlarıyla bütünleştiler. Devletin ayakta kalabilmesinin tek yolunun bu olduğuna hem kendilerini hem de halklarını inandırdılar. İsrail'i, "dünyadaki Yahudilerin tek ulusal yurdu" olarak tanımlarken, askerî gücü de bu varlığın temel unsuru hâline getirdiler.
Ancak toplum, bu yaklaşımın aksini ortaya koyan gerçeklerle karşılaştığında, gücün ne kadar büyük olursa olsun sınırları bulunduğunu gördü. 1973 Savaşı, 1982'deki Birinci Lübnan Savaşı ve 1987'de başlayan Birinci Filistin İntifadası bunun örnekleriydi.
Bilinen istisnalar dışında bazı İsrailli liderler, "barışçıl" olarak nitelendirilebilecek bir yol arayışına girdi. Ancak çok geçmeden aşırılık yanlısı liderler devreye girerek onları engelledi; saflarında korku yaydı ve Arapların İsrail'i ortadan kaldırmak istediğini, ülkenin "varoluşsal bir savaşla" karşı karşıya bulunduğunu ileri sürdü.
Nitekim İzak Rabin, Filistin halkının temsilcileriyle çatışmaya çözüm bulmak amacıyla anlaşma girişimlerinde bulunduğu için 1995'te öldürüldü. Ehud Olmert ise yolsuzluk suçlamasıyla görevden uzaklaştırılarak hapse gönderildi.
Arap ülkelerinin tamamı 2002'de, Filistin halkının kendi kaderini tayin etme ve ordusu olmayan barışçıl bir devlet kurma hakkını dikkate alan, İsrail'e de güvenli bir devlet vaat eden "Barış Girişimi" sunduğunda bile İsrailli liderler bu girişim karşısında geri adım attı. Aradan yaklaşık çeyrek asır geçmesine rağmen İsrail, girişime karşılık vermeyi hâlâ reddediyor.
Eisenkot öncesinde siyasetin generalleri
İsrail siyasetinin asker kökenli isimleri arasında listenin başında, İsrail'in kuruluşundan önce Siyonist silahlı örgüt Palmach'a komuta eden Yigal Allon yer alıyor. Allon, daha sonra bu örgütün İsrail ordusuyla bütünleşmesini sağladı ve tümgeneral rütbesiyle ordudan emekli oldu.
Allon yalnızca 19 gün başbakanlık yaptı. Başbakan Levi Eşkol'un ölümü üzerine geçici olarak görevi devraldı ve Golda Meir seçilene kadar bu görevde kaldı. Ancak Allon, İsrail siyasetinde son derece etkili bir isimdi.
İsrail-Filistin çatışmasına çözüm bulmayı amaçlayan "Allon Planı"nın da sahibiydi. Plan, Kudüs, Ürdün Vadisi ve El Halil'den Kudüs'e uzanan bölge üzerinde İsrail egemenliği kurulmasını, ayrıca Suriye'nin Golan Tepeleri'nde bir Dürzi devletçiği oluşturulmasını öngörüyordu.
1974'te ilk kez başbakanlık koltuğuna oturan İzak Rabin ise İsrail'in 1973 Ekim Savaşı'ndaki yenilgisinin ardından ülkeyi yeniden toparlayan isim olarak değerlendirilebilir. Ancak eşinin ABD'de tuttukları dolar hesabındaki gerçek miktarı vergi makamlarına bildirmediğinin ortaya çıkması üzerine, istifa etmek zorunda kaldı.
Rabin'in istifası, İsrail tarihinde dürüstlük ve ilkeli davranışın göstergesi olarak kayda geçti. Rabin, 1992-1995 yılları arasındaki ikinci başbakanlık döneminde de bu imajını güçlendirmeye çalıştı. Siyasi rakipleri bile onun bu yönünü kabul ediyordu.
Filistinlilerle barış sürecini başlatmaktan çekinmedi; aksine bu süreci kararlılıkla yürüttü. Binyamin Netanyahu'nun muhalefete liderlik ettiği ve Rabin'i ihanetle suçlamaya varan sert bir söylem kullandığı dönemde bile geri adım atmadı.
Rabin, Filistinlilerle müzakerelerde sert bir tutum sergiledi; bazı aşamalarda ise geri adım attı. Buna rağmen Filistin Devlet Başkanı Yaser Arafat, Rabin'i övgüyle anmış ve "Öldürülmeseydi kendisiyle tarihî bir barış anlaşmasına varabilirdik" ifadelerini kullanmıştı.
Ehud Barak, sahip olduğu askerî nişanların sayısı bakımından İsrail'in en önemli askerî isimlerinden biri olarak kabul ediliyor. Onu siyasete kazandıran da Rabin'di. Ancak Barak'ın kibirli tutumu oldukça belirgindi ve aceleci davranmasıyla tanınıyordu.
Arafat'la yürüttüğü Camp David müzakerelerinin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından, "İsrail'in barış sürecinde Filistinli bir ortağı yok" şeklindeki ünlü açıklamasını yaptı. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre bu ifade, İsrail'de sonraki dönemlerde barış girişimlerini sonuçsuz bırakmak için kullanılan temel argümanlardan birine dönüştü. Barak son yıllarda geçmişteki tutumunu düzeltmeye çalışsa da İsrailliler nezdinde kötü siyasi mirasa sahip bir lider olarak görülüyor.
Ariel Şaron ise sert ve saldırgan bir general olarak tanımlanıyor. 1967'de Arap ülkelerine karşı savaş başlatılması için Başbakan Levi Eşkol'a baskı uyguladı. 1973 Ekim Savaşı sırasında emirleri ihlal ederek Süveyş Kanalı'nı geçti. Başbakan İzak Şamir onu tehlikeli bir isyancı olarak nitelendirdi.
Ancak başbakan olduğunda, Gazze Şeridi'ndeki İsrail güçlerini çekti ve buradaki yerleşimleri tahliye etti. Hayatının son döneminde ise iki devletli çözümden söz etmeye başladı.
Eisenkot kimi örnek alıyor?
Eisenkot, asker kökenli bu dört ismi önünde birer örnek olarak tutuyor. Çünkü İsrail kamuoyunun generaller konusunda kendi içinde bölündüğünün farkında. Geçmişte generallere neredeyse kutsallık atfeden toplum, artık onların siyasi deneyimlerini de sorguluyor ve sağ-sol ekseninde değerlendiriyor.
Netanyahu'nun son seçim kampanyasında kullandığı ve yüz binlerce seçmeni kendisine çektiği söylenen "Ya sağ ya Filistin" sloganı da bu kutuplaşmanın bir yansımasıydı.
Eisenkot'un benimsemek istediği ilk özellik, Rabin'in kişiliğinde öne çıkan kişisel dürüstlük. Rakiplerinin de kabul ettiği üzere bu özellik Eisenkot'ta mevcut.
İkinci özellik, "hedefe sabır ve metanetle bağlı kalmak". Üçüncüsü ise karar alırken cesur ve kararlı davranmak. Bu son özelliği değerlendirmek için henüz erken olsa da yakın çevresi, Eisenkot'un bu konuda Rabin'den bile daha ileri olduğunu savunuyor. Eisenkot bunlara bir de devletin çıkarlarını her şeyin önünde tutma anlayışını ilave ediyor.
Ancak mevcut koşullarda Eisenkot, temel bir görevle karşı karşıya: Binyamin Netanyahu'nun izlediği ve İsrail'in çıkarlarını ciddi biçimde tehlikeye atan politikaların ardından ülkeyi yeniden doğru bir rotaya sokmak.
Bu görev, onu İsrail'de artık son derece güçlü bir siyasi aktör hâline gelen aşırı sağla doğrudan çatışmaya sürüklüyor.
Söz konusu aşırı sağ, fikirleriyle İsrail toplumunun büyük bölümünü etkisi altına almış durumda. Silahlı, kontrolsüz ve şiddet yanlısı milis yapılarıyla sokaklarda da etkili. Irkçı ve zorba bir görüntü sergilemekten çekinmiyor; sürekli savaş istiyor.
Bu kesim, İsrail'in bölgenin en büyük gücü olarak kendisini kabul ettirebileceğini ve barışı güç yoluyla dayatabileceğini düşünüyor. Hamas'ın 7 Ekim 2023'teki saldırısının bedelini bütün Araplara ödetmek istiyor. Yalnızca Filistin'de değil, Lübnan ve Suriye'de de toprak işgal etmeyi hedefliyor. İsrail'in uluslararası itibarını, insani değerleri, uluslararası hukuku ve anlaşmaları ise önemsemiyor.
Eisenkot ile aşırı sağın görüşleri arasındaki farklar neler?
Aslında Eisenkot da aşırı sağın bazı görüşlerinden bütünüyle uzak değil. Ancak bunları farklı ifadelerle dile getiriyor. Örneğin, "bölge ülkelerine karşı üstünlüğün güvence altına alınması" gerektiğini savunuyor ve "gücün barışı sağlamada temel bir unsur olduğuna" inanıyor. Özellikle İran ve onun silahlı uzantılarına karşı cephelerde askerî zafer elde etme hedefinden de vazgeçmiyor.
Bununla birlikte Eisenkot, bütün bu politikaların ABD ile ortaklık ve "ulusal birlik" ruhu içinde yürütülmesini istiyor. Bölgesel ve uluslararası ilişkiler konusunda aşırı sağdan farklı yaklaşımları benimsiyor. Özellikle Suriye ve Lübnan'la siyasi anlaşmalar yoluyla savaşın sona erdirilmesini hedefliyor.
Eisenkot, ABD Başkanı Donald Trump'ın sunduğu ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde karara dönüşen 20 maddelik planla ilgili çekinceleri bulunduğunu söylüyor. Ancak Netanyahu liderliğindeki hükümet bu planı kabul ettiği için kendisinin de plana bağlı kalacağını belirtiyor. Eisenkot, uluslararası anlaşma ve sözleşmelere saygı duyduğunu vurguluyor.
Eisenkot'un geride bırakmak istediği miras ise İsrail'in bölgesel ve uluslararası konumundaki gerilemeyi durduran, ülkeye ilerleme ve refah umudunu yeniden kazandıran ve generallerin itibarını iade eden lider olmak.
Yakın çevresi, Eisenkot'un asker kökenli başbakanların deneyimlerini derinlemesine incelediğini, kimlerden hangi özellikleri örnek alması ve hangi hatalardan kaçınması gerektiğini bildiğini söylüyor.
Peki, Eisenkot, kendisini cesur ve tarihî bir lidere dönüştürecek yeni bir yol açmayı başarabilecek mi, yoksa seleflerinin hatalarını mı tekrarlayacak?
*Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
DAHA FAZLA OKUHakkında daha ayrıntılı: İsrailGadi Eisenkotdosya
DAHA FAZLA HABER OKU
ÇEVİRİ Dünya
Romanya, ABD askerlerinin ülkede kalması için ödeme teklif etti
ÇEVİRİ Dünya
Trump'ın MAGA tabanı bile ara seçimlerde en büyük kaybedenin kendileri olduğu görüşünde
ÇEVİRİ Dünya
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.