Söz bitti, hesap başladı

Söz bitti, hesap başladı

Antalya’da düzenlenen COP31 İklim Zirvesi’nde ilk dört gün geride kalırken, iklim müzakerelerinin odağı değişti. Devletler, şirketler ve uluslararası kuruluşlar artık yeni hedefler açıklamak yerine, dönüşümün nasıl finanse edileceğini ve uygulamanın hangi hızla hayata geçirileceğini tartışıyor. 92 bini aşkın kayıtlı katılımcıyla tarihin en yüksek katılımlı COP zirvesi olarak başlayan COP31’de, önümüzdeki günlerde müzakere masalarından çıkacak kararlar kadar bu kararların ekonomilere nasıl yansıyacağı da belirleyici olacak.

Başak Nur Gökçam 13 Kasım 2026 00:00 Dünya'yı haber kaynağınız olarak eklemek için tıklayın!

İklim krizinin etkileri de­rinleşirken, küresel ekono­minin önündeki en önemli sınavlardan biri de düşük kar­bonlu üretime geçişin finans­manını sağlamak. Antalya’da devam eden COP31 İklim Zir­vesi’nin ilk dört gününde veri­len mesajlar, iklim eyleminde yeni bir döneme girildiğini gös­teriyor. Artık ülkeler yalnızca emisyon azaltım hedeflerini değil, bu hedefleri gerçekleşti­recek finansman kaynakları­nı, yatırım mekanizmalarını ve uygulama takvimlerini de orta­ya koymak zorunda.

Zirvenin ilk günlerinden iti­baren hem devletler hem si­vil toplum kuruluşları hem de özel sektör temsilcileri tarafın­dan en sık dile getirilen soru ise aynı oldu: İklim dönüşümünü kim finanse edecek ve uygula­mayı kim hızlandıracak?

Antalya’da 12 gün boyunca devam edecek zirve, katılım­cı sayısı bakımından da dik­kat çekiyor. Carbon Brief’in Birleşmiş Milletler İklim De­ğişikliği Çerçeve Sözleşme­si (UNFCCC) resmi kayıtları üzerinden yaptığı analize göre COP31, 92 bini aşkın kayıtlı ka­tılımcıyla tarihin en yüksek ka­tılımlı COP zirvesi oldu. Ancak yüksek katılımın yanında, zir­venin gündemindeki yoğunluk ve bilgi akışı da takibi zorlaş­tırıyor. İlk üç günde öne çıkan gelişmeler ise iklim finansma­nı, enerji dönüşümü, fosil ya­kıtlardan çıkış ve döngüsel eko­nomi başlıklarında yoğunlaştı.

İlk gün müzakere gündemi açıldı

COP31’in 9 Kasım’daki ilk gü­nünde en önemli gelişme, resmi müzakere gündemlerinin kabul edilmesi oldu. Açılış genel ku­rulunda taraflar arasında her­hangi bir engel yaşanmadan COP31, CMP21 ve CMA8 mü­zakere gündemleri oy birliğiyle kabul edildi. Böylece Uyum Fo­nu’nun yönetişimi, Adil Geçiş Mekanizması ve Küresel Uyum Hedefi göstergeleri gibi kritik dosyalar resmi çalışma takvi­mine alındı. İlk günün tema­sı olan ‘Gıda, Tarım ve Sağlık’ kapsamında ise iklim değişik­liğinin tarımsal üretim ve küre­sel tedarik zincirleri üzerinde­ki ekonomik etkileri ele alındı. G77 ve Çin grubu, iklim finans­manına erişimdeki bürokratik engellerin kaldırılması ve Ka­yıp ve Zarar Fonu kaynakları­na doğrudan erişim sağlanması talebini gündeme taşıdı. Geliş­mekte olan ülkeler, iklim krizi­nin yarattığı maliyetleri karşı­layabilmek için finansman ta­ahhütlerinin somut kaynaklara dönüşmesini istedi.

Enerji dönüşümüne finansman arayışı

Zirvenin 10 Kasım’daki ikin­ci gününde gündem enerji ve ulaştırma oldu. Günün öne çı­kan başlıklarından biri, nihai enerji tüketiminde elektriğin payını 2035 yılına kadar yüz­de 23’ten yüzde 35’e çıkarma­yı hedefleyen Küresel Elekt­rikleşme Girişimi’nin duyu­rulmasıydı. Gelişmekte olan ülkelerin şebeke ve enerji de­polama yatırımlarını destekle­mek amacıyla Dünya Bankası, Afrika Kalkınma Bankası, Av­rupa Yatırım Bankası (EIB), Avrupa İmar ve Kalkınma Ban­kası (EBRD) ve Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ortaklığın­da Elektrifikasyon Finansma­nı koalisyonu kuruldu. Böyle­ce temiz enerji yatırımlarında yalnızca üretim kapasitesinin değil, enerjinin taşınmasını ve depolanmasını sağlayacak alt­yapının da finansman önceliği­ne alınması hedeflendi.

IEA Başkanı Fatih Birol, ge­lişmekte olan ülkelerde temiz enerji yatırımlarının hızlandı­rılması için finansman meka­nizmalarının güçlendirilme­si gerektiğine dikkat çekerek, “Gelişmekte olan ülkelerdeki temiz enerji yatırımlarının ve şebeke altyapısının hızlandı­rılması için finansmanın, yük­sek risk algısını kıracak kaldı­raç mekanizmalarıyla destek­lenmesi şarttır” dedi.

Aynı gün deniz taşımacılığı­nın elektrifikasyonu ve çatı ti­pi güneş enerjisi kurulumları­nın hızlandırılmasına yönelik uluslararası ortaklıklar da du­yuruldu. Gelişmekte olan eko­nomilerin kömürden kademe­li çıkışını desteklemek üzere yeni finansman ve teknik des­tek paketleri açıklandı. Türki­ye açısından da ikinci günün önemli gelişmelerinden biri Yeşil Mutabakat Eylem Pla­nı oldu. 2026-2030 dönemini kapsayan güncellenmiş plan, Cumhurbaşkanlığı Genelgesi (2026/12) ile Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Sanayide karbonsuzlaşma ve döngüsel ekonomi adımları­nın yıllık raporlarla izlenmesi kararlaştırıldı.

İklim Yatırım Fonları (CIF), temiz enerji projelerinin yatı­rım riskini azaltmak amacıyla 100 milyon dolarlık başlangıç fonu açıkladı. Bu kaynakla 1,2 milyar dolarlık özel sektör ser­mayesinin harekete geçirilme­si hedefleniyor. Günün en dik­kat çekici yatırım açıklaması ise Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’ndan geldi. Bakan­lık, 2040 yılına kadar yenile­nebilir enerji, iletim altyapısı ve enerji verimliliği alanların­da yaklaşık 300 milyar dolarlık yatırım planladığını duyurdu. COP31’in 11 Kasım’daki üçün­cü gününde ise liderlerin açık­lamaları öne çıktı. BM Genel Sekreteri António Guterres, fosil yakıt lobilerini hedef ala­rak ülkeleri fosil yakıtlardan çı­kış konusunda somut adımlar atmaya çağırdı. Fosil yakıtla­ra bağımlılığın yalnızca iklimi değil, ekonomileri de sarstığını belirten Guterres, “Fosil yakıt­lar da tıpkı dinozorlar gibi tari­he karışmalı. Ve bu kendi ken­dine olmayacak. Dinozorların bir lobisi yoktu. Fosil yakıtla­rın ise var” ifadelerini kullan­dı. Üçüncü günün teması olan ‘Sıfır Atık’ kapsamında ise Kü­resel Sıfır Atık Girişimi lider­ler düzeyinde ele alındı. Katı atıklardan kaynaklanan metan emisyonlarının azaltılması ve küresel atık artış hızının 2035 yılına kadar yüzde 50 sınırlan­dırılması hedefleri yeniden gündeme geldi.

Dördüncü günün odağında şehirler ve iş dünyası var

COP31’in 12 Kasım’daki dör­düncü gününde ise gözler di­rençli şehirler, yapılı çevre ve özel sektörün iklim eylemin­deki rolüne çevriliyor. Dün­ya Liderleri İklim Eylemi Zir­vesi’nin ikinci ve son gününde devlet ve hükümet başkanla­rının ulusal iklim taahhütleri­ne ilişkin konuşmalarının ta­mamlanması bekleniyor.

Günün resmi teması olan ‘Dirençli Şehirler ve Yapı­lı Çevre’ kapsamında kentsel altyapının iklim değişikliğine uyumu, düşük karbonlu inşaat standartları, yeşil bina sertifi­kasyonu ve yerel yönetimlerin sürdürülebilir finansmana eri­şimi ele alınacak. Öte yandan yatırımcıları, küresel şirketleri ve politika yapıcıları buluştu­racak iki günlük COP31 İş Fo­rumu da bugün başlıyor. İklim finansmanı, sanayide karbon­suzlaşma, döngüsel ekonomi ve denizleri kapsayan mavi iklim eylemi başlıklarında liderler ve bakanlar düzeyinde stratejik yuvarlak masa toplantıları da gerçekleştirilecek.

Önümüzdeki süreçte müza­kere salonlarında hazırlanan taslak karar metinlerinin ilk değerlendirme aşamasının 14 Kasım’da tamamlanması, ni­hai karar metinlerinin ise 20 Kasım’da oylamaya sunulma­sı bekleniyor. Antalya’da ilk üç günde ortaya konulan tablo, ik­lim eyleminin artık yalnızca ta­ahhütlerle ölçülemeyeceğini gösteriyor. Zirvenin asıl başa­rısı ise açıklanan finansman­ların ne kadarının yatırıma dö­nüşeceği ve alınan kararların ne ölçüde hayata geçirileceğiy­le belirlenecek.

COP31 tarihin en yüksek katılımlı zirvesi oldu

Carbon Brief’in UNFCCC resmi kayıtları üzerinden yaptığı analize göre COP31, 92 bini aşkın kayıtlı katılımcıyla tarihin en yüksek katılımlı COP zirvesi oldu. Zirvenin katılımcı sayıları şu şekilde:

* 92 bini aşkın kayıtlı katılımcı

* 14 bin Türkiye tarafından akredite edilen katılımcı

* 3 bin 645 akredite gazeteci

* 102 ülkeden 96 ülke lideri ve 7 uluslararası kuruluş başkanı için katılım beyanı

* 300’den fazla bakanın katılım beyanı

* 154 ülkeden 45 bini aşkın iklim gönüllüsü akreditasyonu

* Mavi Bölge’de yaklaşık 100 bin, Yeşil Bölge’de 1,5 milyon ziyaretçi beklentisi