YAYINLAMA 13 Kasım 2026 09:16
GÜNCELLEME 13 Kasım 2026 09:19
Kuzey Kutbu üzerindeki atmosferin üst katmanlarında bu yıl alışılmadık gelişmeler yaşanıyor. Kuzey Yarım Küre'nin bazı bölgelerinde soğuk hava dalgalarını tetikleyebilen kutup girdabı, kayıtlara geçen en erken tarihte zayıflayarak dağıldı.
Diğer taraftan, küresel sıcaklıkları yükseltme eğilimindeki güçlü El Nino da kış hava koşullarını şekillendirmeye hazırlanıyor. İki önemli atmosferik etkinin aynı dönemde öne çıkması, bu kışın hava tahminlerini zorlaştırıyor.
Kutup girdabı neden önemli?
Kutup girdabı, atmosferin yüksek katmanlarında bulunan ve Kuzey Kutbu'nun dondurucu havasını çevresinde tutan güçlü bir rüzgar kuşağı olarak biliniyor. Her sonbahar, Kuzey Kutbu'nda güneş ışığının azalması ve uzun kutup gecelerinin başlamasıyla oluşuyor.
Dünya yüzeyinin yaklaşık 16 ila 48 kilometre üzerindeki stratosfer tabakasında yer alan bu yapı, Kuzey Yarım Küre'deki kış hava koşullarının şekillenmesinde önemli rol oynuyor.
Son haftalarda giderek zayıflayan kutup girdabının ardından stratosferde sıcaklıklar hızla yükselirken, rüzgarların yönü de tersine dönmeye başladı. "Büyük ani stratosferik ısınma" olarak adlandırılan bu olay, kutup havasının Kuzey Yarım Küre'nin daha güneydeki bölgelerine taşınma ihtimalini artırabiliyor.
Bu tür gelişmeler, takip eden gün ve haftalarda soğuk hava dalgalarının görülmesine zemin hazırlayabiliyor.
Tarihteki en erken bozulmalardan biri
Wisconsin-Madison Üniversitesinden meteorolog Andrea Lopez Lang, bu yıl yaşanan gelişmenin olağanüstü olduğunu belirterek, "Bu yıl olağanüstü derecede benzersiz" değerlendirmesinde bulundu.
Büyük stratosferik ısınma olayları genellikle ocak-mart döneminde görülüyor. Daha önce kaydedilen en erken olaylar ise 1968 ve 2025 yıllarında 28 Kasım'da yaşanmıştı. Bu yılki bozulmanın söz konusu tarihlerden daha önce gerçekleşmesi dikkat çekti.
Kutup girdabının neden bu kadar erken zayıfladığı henüz kesin olarak bilinmiyor. Bazı araştırmalar El Nino ile daha zayıf kutup girdabı ve daha sık görülen büyük bozulmalar arasında bağlantı kuruyor. Bu nedenle El Nino'nun mevcut gelişmede etkili olmuş olabileceği değerlendiriliyor.
St Andrews Üniversitesinden atmosfer bilimci Simon Lee ise bu konuda henüz kesin bir sonuca varılamayacağını belirtiyor. Lopez Lang da olayın mevsimin çok erken döneminde yaşanmasının tahminleri zorlaştırdığına işaret ederek, tarihsel verilerin mevcut gelişmeleri açıklamakta yetersiz kalabileceğini ifade ediyor.
ABD ve Avrupa'da ilk soğuk hava dalgası
Kutup girdabındaki bozulmayla bağlantılı olabilecek soğuk hava dalgasının ABD ve Avrupa'nın bazı bölgelerinde bu hafta etkili olması bekleniyor.
Kuzey Amerika ve Avrupa üzerine yayılan soğuk havanın hafta sonuna kadar etkisini sürdürmesi, birçok bölgede sıcaklıkların perşembe veya cuma günü en düşük seviyelere gerilemesi öngörülüyor. ABD'nin doğusu ile Kuzeybatı Avrupa'nın büyük bölümünde sezonun ilk yaygın don olaylarının görülmesi bekleniyor.
Soğukların aşırı seviyelere ulaşması beklenmese de ABD'nin Doğu Kıyısı ve Birleşik Krallık gibi bölgelerde mevsim normallerinin üzerindeki sıcak geçen yaz ve sonbaharın ardından belirgin bir hava değişimi yaşanacak.
ABD'de Mississippi Nehri'nin doğusunda kalan geniş bir alanda bahar aylarından bu yana en soğuk günlerin görülmesi bekleniyor. Ülkenin doğu yarısında sıcaklıkların kasım ortası ortalamalarının yaklaşık 4 ila 8 derece altında seyredeceği tahmin ediliyor. Benzer soğuk hava koşullarının Kuzey Avrupa'da da etkili olması bekleniyor.
Ancak bu soğuk hava dalgasının uzun sürmeyeceği değerlendiriliyor. Gelecek hafta ABD'nin doğusu başta olmak üzere bazı bölgelerde sıcaklıkların yeniden mevsim normallerinin üzerine çıkması bekleniyor.
Asıl soğuk hava dalgası kasım sonunda gelebilir
Massachusetts Teknoloji Enstitüsünden (MIT) iklim bilimci Judah Cohen, bu haftaki soğukların yalnızca bir başlangıç olabileceğine dikkati çekti. Cohen'e göre kutup girdabındaki bozulmanın etkilerinin atmosferin alt katmanlarına ulaşması genellikle birkaç hafta sürüyor.
Bu nedenle kasım sonu veya aralık başında Kuzey Amerika'nın doğusu ile Kuzey Avrupa'da daha soğuk hava koşullarının görülme ihtimali artabilir.
Cohen, bu haftaki gelişmelerin ardından daha etkili bir soğuk hava dalgasının yaşanabileceğini belirtiyor.
El Nino kışın seyrini değiştirebilir
Kutup girdabındaki bozulmalar her zaman şiddetli soğuklara yol açmıyor. Özellikle kış mevsiminin erken dönemlerinde yaşanan bu tür olayların etkisi, El Nino gibi büyük ölçekli iklim olaylarıyla birlikte değerlendirilmek zorunda.
Wisconsin-Madison Üniversitesinden Lopez Lang, El Nino'nun atmosfer üzerinde güçlü bir etkiye sahip olacağını ve görülebilecek soğuk hava dalgalarının tipik bir kış mevsiminin dışına çıkmayabileceğini düşünüyor.
ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA) Kimyasal Bilimler Laboratuvarında araştırma fizikçisi Amy Butler da benzer bir değerlendirmede bulundu. Butler, önümüzdeki bir aylık dönemde El Nino ile bağlantılı olarak ABD'nin kuzey kesimlerinde sıcak hava görülme ihtimalinin daha yüksek olduğunu belirtti.
Ancak tüm uzmanlar bu görüşü paylaşmıyor. MIT'den Cohen, El Nino'nun etkisinin önüne geçilemeyeceği yönündeki varsayımın doğru olmayabileceğini savunuyor. Cohen'e göre soğuk hava koşullarının oluşup oluşmayacağı, önemli ölçüde kutup girdabının nasıl davranacağına bağlı olacak.
Küresel ısınma da denklemi değiştiriyor
Oklahoma Üniversitesinde meteoroloji alanında doçent olan Jason Furtado ise kış tahminlerinde küresel ısınmanın etkisinin de hesaba katılması gerektiğini vurguluyor.
Kış mevsimlerinin birkaç on yıl öncesine kıyasla ortalama olarak daha sıcak geçtiğine dikkati çeken Furtado, bu nedenle soğuk hava dalgalarının değerlendirilmesinde geçmiş dönemlerle karşılaştırma yapılırken dikkatli olunması gerektiğini belirtiyor.
Furtado, olası soğuk hava dalgalarının etkisinin artık daha sıcak bir iklim koşulları çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor.
Kutup girdabında yeni bozulmalar yaşanabilir
NOAA'dan Amy Butler, mevcut bozulmanın ardından kutup girdabının yeniden hızla güçlenmesinin beklendiğini belirterek olayın kalıcı etkilerinin sınırlı kalabileceğini ifade etti.
Bununla birlikte uzmanlar, kış boyunca kutup girdabında yeni bozulmalar yaşanabileceği ihtimalini de göz ardı etmiyor. Lopez Lang, bu kış bir başka bozulmanın daha gerçekleşmesinin şaşırtıcı olmayacağını ve asıl etkili gelişmenin sonraki olay olabileceğini belirtiyor.
Bilim insanları, bu sıra dışı kışın El Nino'nun mu yoksa kutup girdabının mı hava koşulları üzerinde daha belirleyici olacağını ortaya koyacağını düşünüyor. Atmosferdeki gelişmeler, önümüzdeki haftalarda Kuzey Amerika ve Avrupa'da kışın nasıl şekilleneceğine ilişkin önemli ipuçları verecek.
Yorumlar (0)
Giriş yaparak yorum yazabilirsin.
İlk yorumu sen yaz.