Vücudun ikna dili, içtenliğidir

İnandırma, kanısını değiştirme, inanmasını sağlama, kandırma… Başkalarını, fikirlerini, düşüncelerini, eylem ve kararlarını değiştirmeye razı etme becerisi… Kanaat ettirme, kanaat verebilme, razı etme, kısaca inandırma başarısı…

Hayatta iknanın önemi; onsuz sosyalleşmenin imkânsızlığıdır.

Ben ve öteki arasındaki sosyal anlaşma sağlanmadığında, ilişki tıkanır ve ortak amaç gerçekleşemez. Birini ikna etmeden ona emir dayatmak ve zor kullanarak bu emri uygulatmak mümkün olsa da kalıcı başarı getiremeyecek, gücün tehdidi ortadan kalktığında emre itaat yok olacaktır.

Ben, kanaat getirdiğime ikna olurum. Güvenmem gerekir. Eğer bilgi sunuluyorsa, önce doğruluğundan, ardından işe yararlığından ve neticede bana sunacağı faydadan emin olmak isterim. Değilse, ikna edilmemiş ama bilgilenmişimdir. Bu tür bilgi, güvenilmezdir. Çabucak unutulur, eylem üretmez…

İkna edilmiş biri, zaman içinde bu kanaatini kaybedebilir. Ona sunulan düşüncenin hayatla çelişmiyor olması şarttır. Çelişiyorsa, yeniden ikna edilmesi gerekecektir.

Daha önce ikna edemediğimiz biri için, tersi de geçerli olabilir. Hayatın getirdikleri, aktardığımız düşünceyi doğrulamış, zaman içinde bize güven beslenmiş olabilir.

İNANÇ VE İÇTENLİK İLİŞKİSİ

Yeniden ikna edilmek, amacın hatırlatılması kadar değişen şartlar içinde hala geçerliliğini korumasına bağlıdır. Dünün şartlarında doğru olan, şimdi iyi fikir gibi gelmeyebilir ikna edilmesi gereken insana…

Ben, insanları, içten inandığım konuda ikna edebilirim. Hangi dilde iletişim kuruyor olursan ol, eğer içtenliğini sözlerine yansıtamıyorsan, ikna etmek yerine geçici kandırmak veya bir süreliğine aklını çelmek gerçekleşir. Kalıcı ikna; yürekten gelen sözlerin muhatap üzerindeki uyandırdığı içtenlikle mümkün olabilir.

İkna, tek başına uzlaşma değildir ama uzlaşmanın ön şartıdır. Uzlaşma için paylaştığımız fikre dair daha yığınca detay vardır. Fakat ikna olmadan ön kabul sağlanamayacak, gerisi zaman kaybı olacaktır.

Karşılıklı uyum sağlayabilenler arasında bir fikre kani olmak (ikna edilmişlik) daha kolaydır. Zira can kulağı ile dinleyebilmek, içtenlikle onay istemek, tutarlılık devrededir. Saygı, ikna sürecinin ayrılmaz parçasıdır. Saygı yoksa ikna olmaz. Olan; tek taraflı dayatmadır.

Beyan, iknanın ikrarıdır. Düşünülen sunulur, ikna talep edilmiş olur. Ortam, zaman tanıma, saygınlık, daha öncesine dair hatırlanan tutum ve geçmiş performans, iknanın sermayesi olacaktır. İnançlı bir insan ikna başarısı sağlayabilir. Zira insanlar beyni ile düşünse de kalbi ile onaylamadığına sürgit ikna olmazlar. Akıl; çelişebilir, çelinebilir fakat yürek, daha sağlam durur yeni bir duygu karşısında ve duygu, beynin daha kök kısmındaki esas patrondur.

YALAN SÖYLEYEN ASLA İKNA EDEMEZ

Karşımdakini ikna edebilmem, öncelikle benim samimi inanç sahibi olmama bağlıdır. Hiçbir insan kendi ikna olmadığı konuda, başkasını ikna edemez. Eder gibi yapar ama edemez. Politikacının inanmadığı sözünü aktaran yandaş yazar; satır aralarına saklar inançsızlığını… Politikacının kendisi inanmadığı bir şey hakkında konuşurken, vücut dili “yalan” diye haykıran çaktırmalar sunar izleyene, dinleyene… Sürekli göz kaçırır, söz yuvarlar, vurgularken abartır, imansız cümleyi daha detaylı sunar, göz kırpmaları sıklaşır, terler, göz teması kurmaktan kaçınır.

Benim karşımdakini ikna etmeye yönelik soru kalıbım şudur; “anlattıklarım sana makul ve inandırıcı geldi mi?” Eğer, “henüz değil” ise cevap, baştan ve daha farklı cümleler ile diğer açılarıyla tekrarlarım. Cevap hayır ise; devam etmem zira bu ikna girişimi önerimdi ve ikinci kez tekrarım; ısrara girecektir.

Birinden bir şey talep ederken, onu bu talebi karşılamaya ikna etmek gerekecektir. Eğer bu sağlanmamışsa süreç, emir, güç, nüfuz kullanma veya satın almaya dönüşecektir. İkna edilmemiş ancak anlaşma sağlanmıştır. Süre, geçicidir ve böylesi anlaşmaların doğası, bozulmak için imzalanmalarıdır.

İKNA OLMAYA MECBUR KALMAK

Mesaj aktarmak, ikna girişimidir. Zira o mesajı zaten bir konuda ikna etmek için veriyorsundur. Onun mesajı alması, uzlaşmaya ne kadar hazır olduğuyla da ilgilidir. Sen içten, güvenilir, sözüne inanılan biri olabilirsin. Fakat önerinin zamanı ya erkendir veya geçmiştir. Daha da önemlisi, sözün muhatabının böyle bir mesaja ihtiyacı yoktur.

Mecburiyet ile ikna aynı cümlede oksimoron olarak geçebilir; “ikna olmak mecburiyetindeydi…” Bu mecburiyet geçtiği anda ikna edilmemişlik meyvelerini verecek ve görüş birlikteliği bozulacaktır.

Bir konuda ikna olmadıysam, konuya yabancılaşırım. İlgi alanımdan çıkardığımı belli eder, ikna sürecini akamete uğratırım.

Karşımdakini ikna gayretimi ben, onun zihin yapısına girerek, pasif yoldan gösteririm. Dayatma yerine benimsetme, inandırma yerine kendi inanmışlığımı hissettirme… Aktif ikna, propagandaya girer ki ikna sağlansa bile dayanıklı değildir. Bir sonraki slogana ikna olunarak, mesajdan uzaklaşılacaktır.

Karşımdakini ikna olmadığını hissettiğim anda, mesajı iletmeyi bırakırım. Bu, çıkmaz sokakta ilerlemek olacaktır. Hangi yetkin dili kullanıyor olursan ol, karşındakinin inandığı kadardır senin mesajın, sözün, talebin, eylemin…

İNSAN KENDİNİ İKNA ETMEK ZORUNDA

Belki de en zor olanı, insanın kendini ikna etmesidir. Zira kendine soracağı dürüst sorulara vereceği cesur cevapları olacaktır. Bu testten geçmemiş görüşünü insan, başkalarını ikna etmek için beyan etmemelidir. Bir düşüncenin ikna gücünün tepe noktası, senin iknanı aşamayacaktır. Önce sen kani ol ardından ikna et…

İnsanları kandırmak, kandırılmış olduklarına ikna etmekten daha kolaydır. Zira kandırmak, güven gediğinden başkasının zihnine sığmakla ilgilidir. Ancak kandırılmış olduğu görüşü, bu özrüne onu inandırmak gibi, kabahatini yüzüne vurma eylemidir ve buna direnmesi gayet insanidir.

İkna becerisi kazanmak, dil yetkinliği gerektirir. Dil ne kadar yetkinleşirse ikna kabiliyeti de artacaktır. Bu dil, kullanılan lisanın dışında, beden dili, sesin müziği, vurgu, kreşendo gibi yığınca iletişim unsurunu kapsayabilir.

Görevi, karar süreçlerinde ikna edilmek olan kurumlar vardır. Bürokrasi gibi… Bunların iknası, yasaların tanımladığı çerçevede, toplumsal faydanın netleştirilmesiyle mümkündür. Eğer bunu başaramıyor isen ne kadar iyi, güzel ve inandırıcı olsa bürokrat ikna edilemeyecektir. Tabii ki kişisel ikna araçları (rüşvet) ve ikbal vaadi (kendini var edecek bir yarın sunmak) ne yazık ki iknada yardımcı unsurlar olagelmiştir.

Toplum, ikna edildiği derecede yol alır. İkna edildiğine akar. Burada neye ikna edildiğinin önemi kalmayabilir eğer iknaya hazır ve iknacı yeterince demagog ise… Toplumlar zaman zaman ikna gücü yüksek, retoriği güçlü insanların peşinden gitmiştir. İkna edildikleri şey, felaketleri olduğunu bilmeden… Tarih, böylesi tiranların örnekleriyle doludur.

SÖZ OLA KESE SAVAŞI, SÖZ OLA KESTİRE BAŞI

Eğer bizler, bilginin çözüm olabileceğine ikna edilmemişken bilgi yağmuruna tutulduğumuzda, kendimizi korumaya alır, dogmalarımıza sığınırız. Dogma, iletişimin gücünü kırandır. İkna kapılarını kapatmak ve sunulan görüşün risklerini savuşturmak için düşüncenin rahmine kaçıştır.

Bazı insanlar söz ile çoğu da gözüyle ikna olur. Gözüyle düşünmek denir buna. Oysa göz düşünmek için değil bakmak için yaratılmıştır ve görmek, ancak düşünmek ile olur.

Daha önce başarılmış bir gerçek, beş duyu içinde gözü; “karar verici” kılar, önceliği beyinden alır ve görüleni taklide yöneltir. Bu durumda beyin, düşünmeden ikna olur.

İşbirliği ve işbölümü tamamen ikna süreciyle mümkündür. Ortak fayda konusunda ikna edilmemiş insanlar, yığın oluşturur, kümelenemez. Küme, ikna olmuşluğun adıdır. Yığın ise zorunluluklar kalabalığıdır, ilk fırsatta dağılacaktır.

Başarı; taklidi en az ikna gayreti gerektirendir. Zira neticesi ortadadır ve bu, yeterince ikna edicidir. Oysa o başarının görünmeyen bireyselliği ıskalanabilir. Genelde öyle de olur. Bilgisiz iknadır bu ve hayatın pratiğinde harcanıp gidecektir.

İknanın grafiğinde dikey eksen; sunulan görüşün üreteceği faydayı, yatay eksen; bu faydanın ikna becerisi araçlarıdır. Kimi faydayı görünür kılmak için ona odaklanır, ki akıllı insanlar bunu satın almaya daha meyillidir. Kimi, ikna becerisini abartır ve kağıttan kuleler inşa eder. Akılsız, düşünmeyen, taklitçi, zihin tembelleri ve kolaycılar ikinci yolu tercih eder genelde…

Enflasyon, toplumun her kesimini, külfeti üstlenmeye ikna etmedikçe düşmez. Nimet külfet dengesini adil kurabilen yönetim, kitleleri ikna edebilir. Kendisi israf içinde iken vatandaşından fedakârlık bekleyenin ikna gücü, propaganda yaygarası kadardır ve işe yaramaz.

İKNA EDİLMİŞLERLE YOL ALMAK

İkna, çaba gerektirir. Deneyen de ikna edilmek istenen de gayret göstermelidir. Biri, başarısızlık riskini alır, diğeri ikna olmanın riskini… Zira ikna, riskin yönetilebilir tanımından başka bir şey değildir.

Sürekli olumsuzluklara odaklanmış birini ikna etmeye çalışmayın. Bu, kumda koşma gayreti kadar yorucudur. Attığınız her adımın enerjisi, ayağınızın altından kayıp giden kum gibi, olumsuz birinin zihin dehlizlerinde kaybolup gidecektir.

İknanın ölçüsü, ikna olduğuna dair samimi ikrardır. İkna, kanaat ise ikrar, kararlılıktır. İkisi bir diğerinin tamamlayıcı unsurudur. İnsan kani olduğunda kararlılık (ikrar) ile bunu sunar. Bazen fayda, görünür olmayabilir. Tehdit; ikna sürecinde çalışan, etik dışı olsa da konu içi bir yöntemdir. Kimi, havuçtan ziyade sopa ile ikna olma pratiğinden gelir. Bunlara ölümü gösterip sıtmaya razı olmalarını sağlayabilirsin. Bu yolda ikna, “kaybetme” tehdidi ile oluşmuştur. Dikkat edilmesi gereken, ölüm korkusu kalktığı an sıtma rızası da yok olacağı gerçeğidir.

İkna, kuşak çatışmalarında daha zor bir süreçtir. Bir önceki kuşak, bir sonrakini ikna için kendi zamanının değerlerini ve dilini kullanır. Oysa yeni kuşağın, değişmiş, farklılaşmış ve çoğu kez önceki kuşağın kavrayamadığı dinamikleri vardır. Böylesi ikna başarısızlıklarına kuşak çatışması denir ve tarihin her diliminde, yaşanılması mukadderdir.

Fuzuli, 600 yıl önce “acep zamaneya kalduk, gelünüz ağlaşalum” diye bir sonraki nesilden yakınır. Tıpkı bugünkü Y kuşağından yetişkinlerin, Z kuşağından da Y kuşağının yakınması gibi… Zira ikna zorluğu, ortak dil, ortak amaç ve ortak kültür çatışmasında yatmaktadır.

TEBESSÜM İKNA ETMENİN İLK ADIMI…

Zengin, daha fazla kâr vaadiyle çabucak ikna olur. Fakirin iknası, daha fazla yarın ile mümkündür. Biri artmaya (dolayısıyla eksilmemeye) diğeri ise var kalmaya (dolayısıyla hayatta kalmaya) odaklıdır. Vücudun ikna dili, içtenliğidir. İkna edici bir gülümseme ile zoraki olanı ayırt etmenin kolay yolu, ağızdaki gülümsemenin, eşanlı göz kenarındaki kaz ayaklarının oluşmasına bakmaktır. Zira tebessüm için hareket etmesi gereken 16 kası yöneten beyin merkezi ile gülümseten düşünceyi oluşturan ve kaz ayaklarındaki 4 kasa emir gönderen merkezler ayrı yerdedir.

Dış görünüş sağ beyin hakimiyeti olanları, iç görünüş ise sol beyin hakimiyetlileri daha kolay ikna eder. Kılık kıyafet, kabul safhasında ikna gücü sağlasa da içtenlik, bilgi, birikim, belagat ve güven oluşturma, uğurlanırken ikna gücü temin eder. Kalıcı olan; ikincisidir elbette…

Göz teması, konuşmada iknanın vurucu gücüdür. İnsan gözü, ruhuna giden yolun başlangıcıdır ve gözünü kaydıran, bu yolun giriş kapısını ıskalamış olacaktır. Dilinde çatal sözünde riya, fikrinde habis olan, gözünü kaçırır çoğu zaman… Feraset sahibi biri bunu derhal anlar, ikna olmaz asla. Belki ikna olmuş görünür fakat asla ikna edilemeyecektir.

Neticede hayat; ikna edilmişliktir. Beden ikna olmamışsa kendini ölüme sunar. İkna etmek için önce kendin kani olmalısın. Değilse; kırk yıllık yani; olur mu kâni…