Somali’de güvenlik dengeleri sarsılıyor: Yabancı güçler çekilirken gözler Mogadişu’ya çevrildi

YAYINLAMA 14 Kasım 2026 09:25

GÜNCELLEME 14 Kasım 2026 10:07

Ekonomim haberlerini Google'da daha sık görün Ekonomim'i tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyerek nitelikli haberlere daha kolay ulaşın.

Afrika Boynuzu’nda istikrar arayışları sürerken Somali, hem dış askeri desteğin azalması hem de federal yapı içindeki siyasi bölünmeler nedeniyle kritik bir eşikten geçiyor. Yabancı misyonların görev takvimlerindeki daralma ve sahadaki güvenlik boşluğu, 2011 yılında başkent Mogadişu’dan çıkarılan Eş Şebab'ın yeniden alan kazanmasına zemin hazırlıyor.

Uganda birlikleri kademeli olarak ayrılıyor

Başkent Mogadişu’nun batı ve kuzeybatı savunma hatlarında kilit rol üstlenen Uganda Ordusu, kasım ayının ilk günlerinde Somali’deki birliklerini kademeli olarak geri çekmeye başladı. İlk etapta ikili anlaşmalar çerçevesinde ülkede bulunan askerler ayrılırken, Uganda Ordusu sözcülüğü Afrika Birliği misyonu bünyesindekiler dahil binlerce askerin tamamının 2027 sonuna kadar ülkeden çekileceğini duyurdu. Çatışmaların yoğunlaştığı sahil ve iç kesimlerdeki hatlarda görev yapan Uganda güçlerinin boşaltacağı Aşağı Şabelle bölgesindeki stratejik noktaların Afrika Birliği misyonu tarafından devralınması planlanıyor. Ancak misyonun geleceği mali ve lojistik belirsizliklerle karşı karşıya bulunuyor. Birleşmiş Milletler nezdinde görev süresi uzatılan ve personel sınırı belirlenen operasyon için büyük devletlerin temel lojistik desteklerin sürdürülmesine karşı mesafeli yaklaşması dikkat çekiyor. Avrupa Birliği’nin personel ödemeleri ve teçhizat için sağladığı ek kaynaklara rağmen, yıl sonundan itibaren misyonun operasyonel kapasitesinin nasıl korunacağı belirsizliğini koruyor. Öte yandan Birleşmiş Milletler’in siyasi misyonu da iki yıllık geçiş sürecinin ardından faaliyetlerini sonlandırmış durumda.

ABD üssü boşalttı

Uganda’nın çekilme takvimiyle eş zamanlı olarak ABD Ordusu da sahadaki konumunda değişikliğe gitti. Amerikan askerleri, uzun yıllardır bölgedeki askeri operasyonların ana merkezlerinden biri olarak kullanılan Baledogle Askeri Hava Üssü’nden sonbahar döneminde ayrıldı. Komutanlık makamlarından yapılan açıklamalarda, pistteki yapısal bozulmalar ve yüksek onarım maliyetleri gerekçe gösterilerek personelin büyük bölümünün başkent Mogadişu’ya kaydırıldığı bildirildi. ABD, sahadaki askeri varlığını geriye çekmesine rağmen örgüt hedeflerine yönelik hava operasyonlarını sürdürmeye devam ediyor.

Seçim krizi ve cephe hatlarındaki kırılmalar

Dış askeri destekteki daralmaya başkentteki derin siyasi kriz de eşlik ediyor. Yargı organlarının hükümetin görev süresinin dolduğuna hükmederek kısa süre içinde sandığa gidilmesi yönünde karar alması ve merkezi yönetimin bunu reddetmesi siyasi tansiyonu tırmandırdı. Doğrudan seçim sistemine geçişi öngören anayasal düzenlemelere itiraz eden ülkenin kuzeyindeki ve güneyindeki bazı eyalet yönetimleri merkezi idareyle tüm bağlarını koparmış durumda. Siyasi ayrışmalar doğrudan cephe hatlarına da yansırken, Hiran bölgesinde geçmişte merkezi yönetimin yanında yer alan Hawadle klanına bağlı milis güçlerinin anlaşmazlıklar neticesinde çatışmalardan çekilmesi dikkat çekti. Beledweyne’de bir araya gelen klan ileri gelenlerinin yerel seçim sonuçlarını tanımadıklarını ilan etmesi cephedeki uyumu zedeledi. Benzer bir kopuş güneybatıdaki eyaletlerde de yaşanarak eski yönetim yanlısı silahlı gruplar ile merkezi yönetimin desteklediği yapılar arasında çatışmalara yol açtı. Federal birliklerin bu iktidar mücadelesine dahil olması, örgütle yürütülen ana mücadele hattına yeni bir kriz alanı ekledi.

Eş Şebab’ın saha hakimiyeti genişliyor

Merkezi hükümetin daha önce kontrol altına aldığı bazı kritik yerleşimler yeniden örgütün eline geçerken, başkentin banliyöleri ve geçiş yolları sürekli bir tehdit altında tutuluyor. Ülke genelindeki idari coğrafya incelendiğinde, özerk bölgeler hariç tutulduğunda yüze yakın ilçe merkezinin beşte birinden fazlasının doğrudan Eş Şebab’ın denetiminde bulunduğu görülüyor. Örgüt, Orta Juba bölgesinin idari merkezi olan Buale şehrini tamamen kontrol ederken, ülkenin pek çok idari bölgesinde askeri nüfuzunu yoğun bir şekilde hissettiriyor. Hiran bölgesindeki Mahas, Mokokori, Hawadley, Buk Akable, Ali Gadud ve Ayl Ali gibi merkezler ile Orta Juba’daki Buale, Jilib ve Saakow yerleşimleri tamamen örgüt kontrolünde bulunuyor. Benzer şekilde Aşağı Juba’da Jamame, Badhaadhe ve Xagar; Galgadud bölgesinde Ceel Buur, Galcad ve Gal Hareri; Orta Şabelle’de Adan Yabal, Gamboole ve Kevser; Aşağı Şabelle’de Kurtunwarey ve Sablaale ile Bakol bölgesindeki Tayeglow ve Rabdhure merkezleri militanların denetimindeki alanlar arasında yer alıyor.

Çok katmanlı yapı farklı bir denklem yaratıyor

Sahadaki gelişmeler geçmişteki bazı hızlı çözülme senaryolarını akıllara getirse de Somali’nin askeri ve idari yapısı kendine has dinamikler barındırıyor. Merkezi yönetime yönelik destek tek bir odak noktasından değil, Türkiye’nin ikili anlaşmalar kapsamındaki askeri eğitim ve danışmanlık faaliyetleri ile Mısır ve komşu ülkelerin doğrudan askeri katkıları gibi çok kanallı bir yapıya dayanıyor. Bununla birlikte ülkenin farklı eyaletlerinin kendi özerk güvenlik güçlerine sahip olması ve sınır bölgelerinin dış orduların varlığına dayanması, başkentte yaşanabilecek olası bir otorite değişiminin tüm ülkeye aynı anda yansımasını güçleştiriyor. Öncelikli hedef olarak yabancı misyonların sahadan çekilmesini ve merkezi idarenin tamamen zayıflamasını bekleyen Eş Şebab’ın, ilerleyen süreçte yerel güçlerle nasıl bir çatışma sarmalına gireceği ülkenin geleceğini belirleyecek en temel unsur olarak değerlendiriliyor.